Hồ điều hòa Yên Nghĩa: "Van điều tiết" chống ngập chiến lược phía Tây Hà Nội

Hồ điều hòa gia tăng dung tích trữ nước, cắt đỉnh dòng chảy chống ngập

Dự án đầu tư xây dựng hồ điều hòa Yên Nghĩa 1 và Yên Nghĩa 2 được triển khai tại xã An Khánh  - khu vực nằm trong lưu vực tiêu thoát nước sông Nhuệ, nơi thường xuyên ghi nhận tình trạng quá tải hệ thống thoát nước mỗi khi xuất hiện mưa lớn.

Với tổng diện tích khoảng 25 ha, trong đó hồ Yên Nghĩa 1 chiếm khoảng 20 ha, hồ Yên Nghĩa 2 khoảng 5 ha, dự án được thiết kế với chức năng cốt lõi là gia tăng khả năng tích trữ nước mưa. Theo tính toán sơ bộ, với mực nước thiết kế trung bình khoảng 3,5 - 4 m, tổng dung tích trữ của cụm hồ có thể đạt khoảng 800.000 - 1.000.000 m³ nước.

Dung tích này tương đương khả năng "cắt đỉnh" cho một trận mưa có lượng mưa khoảng 100 - 150 mm trong vài giờ trên diện tích hàng trăm ha khu vực đô thị phía Tây - mức mưa thường gây ngập sâu tại Hà Nội trong những năm gần đây.

Theo các thông số kỹ thuật, hồ được bố trí hệ thống cống điều tiết kích thước lớn (khoảng 3x3 m), kết nối trực tiếp với kênh La Khê. Điều này cho phép công trình không chỉ "giữ nước" mà còn chủ động điều phối dòng chảy giữa các khu vực, góp phần giảm áp lực cho các trục tiêu thoát nước chính.

Dưới góc độ thủy lực đô thị, đây là giải pháp điển hình của mô hình "điều tiết phân tán" - sử dụng các hồ chứa trung gian để cắt đỉnh lũ, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống cống dẫn vốn có công suất hữu hạn.

Mắt xích quan trọng trong cấu trúc thoát nước phía Tây

Khu vực Hà Đông - Hoài Đức - Nam Từ Liêm nhiều năm qua được coi là "rốn ngập" của Thủ đô. Theo thống kê của ngành thoát nước, khu vực này có từ 15-20 điểm ngập úng cục bộ, trong đó một số điểm có độ sâu ngập 0,3-0,5 m khi mưa lớn trên 100 mm/2 giờ.

Nguyên nhân chính được nhận định là do tốc độ đô thị hóa nhanh, tỷ lệ bê tông hóa cao (trên 70% diện tích bề mặt tại nhiều khu đô thị mới); khả năng thấm nước tự nhiên suy giảm mạnh; hệ thống tiêu thoát nước chưa được nâng cấp đồng bộ theo quy mô phát triển.

Trong bối cảnh đó, cụm hồ điều hòa Yên Nghĩa được định vị là một "van điều tiết" quy mô lớn, có khả năng phối hợp vận hành với kênh La Khê và các trạm bơm hiện hữu, đặc biệt là trạm bơm Yên Nghĩa - công trình có công suất thiết kế khoảng 120 m³/s, đóng vai trò tiêu thoát nước chính cho lưu vực.

Cơ chế vận hành của cụm hồ được thiết kế theo hướng chủ động và linh hoạt: khi mưa lớn xảy ra, hệ thống sẽ tạm thời tích nước, làm "dịu" dòng chảy đổ dồn về hạ lưu; sau đó điều tiết xả theo nhịp vận hành của toàn hệ thống tiêu, qua đó hạn chế tình trạng dồn nước cục bộ - nguyên nhân chính gây ngập sâu tại nhiều khu dân cư.

Về dài hạn, việc bổ sung gần 1 triệu m³ dung tích điều hòa cho lưu vực không chỉ gia tăng "dư địa" trữ nước, mà còn nâng cao rõ rệt khả năng chống chịu của hệ thống trước các trận mưa có chu kỳ lặp lại lớn (P=10-20%) – những hình thái thời tiết cực đoan đang có xu hướng xuất hiện ngày càng nhiều dưới tác động của biến đổi khí hậu.

Theo các nhà quản lý, việc triển khai xây dựng hệ thống hồ điều hòa Yên Nghĩa 1 và hồ điều hòa Yên Nghĩa 2 không chỉ là lời giải cho bài toán tiêu thoát nước cấp bách, mà còn là nền tảng quan trọng để bảo vệ an toàn tài sản, tính mạng và mang lại cuộc sống bình yên, bền vững cho nhân dân xã An Khánh trước những diễn biến cực đoan của thiên tai.

Hướng tới hạ tầng đa chức năng: thoát nước - sinh thái - cảnh quan

Không dừng lại ở chức năng kỹ thuật, dự án còn được định hướng phát triển theo mô hình hạ tầng xanh, tích hợp các giá trị sinh thái và cảnh quan đô thị. Theo quy hoạch, diện tích cây xanh, mặt nước trong khu vực có thể đạt tỷ lệ trên 60 - 65%, góp phần cải thiện vi khí hậu, giảm nhiệt độ bề mặt khu đô thị từ 1-2°C trong những ngày nắng nóng cao điểm.

Các hạng mục kè hồ, đường dạo, cây xanh ven hồ nếu được triển khai đồng bộ sẽ góp phần tăng diện tích không gian xanh bình quân đầu người, cải thiện chất lượng không khí và môi trường sống; tạo thêm không gian sinh hoạt cộng đồng. Theo các số liệu thống kê, hiện khu vực phía Tây Hà Nội diện tích không gian xanh còn thấp, chỉ khoảng 2-3 m²/người (dưới tiêu chuẩn khuyến nghị 10-12 m²/người).

Tuy nhiên, từ thực tiễn nhiều dự án tương tự, các chuyên gia cho rằng hiệu quả lâu dài của hồ điều hòa phụ thuộc lớn vào công tác quản lý vận hành sau đầu tư. Nếu không được nạo vét định kỳ, hồ có thể bị bồi lắng làm giảm 10-20% dung tích sau 5 - 7 năm, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả điều tiết.

Đẩy nhanh tiến độ, đáp ứng yêu cầu cấp bách trước mùa mưa

Hiện nay, dự án đang được triển khai đồng loạt trên toàn bộ mặt bằng, với tổng mức đầu tư hơn 1.100 tỷ đồng, trong đó riêng hồ điều hòa Yên Nghĩa 1 chiếm khoảng 858 tỷ đồng.

Trên công trường, không khí thi công diễn ra khẩn trương, liên tục, khi hàng triệu mét khối đất được đào đắp, từng tuyến kè hồ dài khoảng 2,5 km dần hình thành, cùng với đó là hệ thống cống, cửa van điều tiết quy mô lớn được lắp đặt đồng bộ.

Mục tiêu đặt ra là hoàn thành phần đào hồ và các cấu kiện điều tiết cơ bản trước mùa mưa năm 2026 - thời điểm Hà Nội thường ghi nhận lượng mưa lớn nhất năm, với tổng lượng mưa trung bình mùa mưa đạt 1.200 - 1.600 mm.

Trong điều kiện thời gian gấp rút, yêu cầu đặt ra không chỉ là tiến độ, mà còn là chất lượng thi công và sự đồng bộ trong kết nối hệ thống. Bởi lẽ, nếu thiếu sự liên thông hiệu quả với kênh La Khê và các trạm bơm, vai trò điều tiết của hồ điều hòa sẽ khó phát huy tối đa.

Dự án hồ điều hòa Yên Nghĩa 1 và hồ điều hòa Yên Nghĩa 2 là minh chứng cho xu hướng chuyển dịch trong tư duy thoát nước đô thị: từ "thoát nhanh" sang "giữ - điều tiết - thích ứng".

Với quy mô dung tích gần 1 triệu m³ nước, cụm hồ điều hòa này được kỳ vọng sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ ngập úng cho hàng nghìn ha khu vực đô thị phía Tây, nơi đang có tốc độ gia tăng dân số và mật độ xây dựng thuộc nhóm cao nhất Hà Nội.

Trong tổng thể quy hoạch, đây không chỉ là công trình đơn lẻ mà là một cấu phần của mạng lưới điều hòa nước đô thị, góp phần hình thành "bộ đệm thủy lực" cho khu vực phía Tây Hà Nội.

Nếu được hoàn thiện và vận hành đồng bộ, dự án sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu ngập úng, nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời tạo lập không gian sống xanh, bền vững cho một trong những khu đô thị đang phát triển nhanh bậc nhất Thủ đô.

Hà Thắm