Ngành Nước miền Nam đối mặt “thách thức kép” về nguồn nước và phát triển đô thị

Chủ tịch Chi hội Cấp Thoát nước Miền Nam, Tổng Giám đốc SAWACO Bùi Thanh Giang đóng góp tham luận tại Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Cấp Thoát nước Việt Nam lần thứ VII.

Đóng góp tham luận tại Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Cấp Thoát nước Việt Nam lần thứ VII, Chủ tịch Chi hội Cấp Thoát nước Miền Nam, Tổng Giám đốc SAWACO Bùi Thanh Giang đã có những trình bày tập trung vào các định hướng trọng tâm và giải pháp phát triển hạ tầng ngành Nước trong giai đoạn mới.

Ngành Nước miền Nam đứng trước "thách thức kép"

Trong giai đoạn vừa qua, bối cảnh kinh tế vĩ mô và thời tiết có nhiều biến động, các đơn vị cấp thoát nước miền Nam đã duy trì sự ổn định, linh hoạt thích ứng, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả vận hành chung của Ngành. Sự nỗ lực đồng bộ đã duy trì tỷ lệ cấp nước sạch tại các đô thị trọng điểm ở mức cao, đạt xấp xỉ 100%.

Công tác kiểm soát thất thoát nước không doanh thu (NRW) được triển khai hiệu quả với tỷ lệ thất thoát tại các đơn vị tiêu biểu đạt mức thấp, như Công ty CP - Tổng Công ty nước - môi trường Bình Dương (BIWASE) đạt 4,8%, Bình Phước đạt 8,72%, Bà Rịa - Vũng Tàu đạt 11,52%, Vĩnh Long và Cần Thơ 2 duy trì quanh mốc 12%, và Tổng Công ty Cấp nước Sài Gòn (SAWACO) kiểm soát ở mức 12,9%. 

Bên cạnh đó, các đơn vị đã từng bước hiện đại hóa thông qua các trung tâm điều phối (SWOC, MDC), ứng dụng năng lượng mặt trời, đồng thời phát huy phương thức "ghép đôi" trao đổi kỹ thuật và hỗ trợ nguồn nước ngọt trong mùa khô hạn cho các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). 

Tuy nhiên, theo ông Bùi Thanh Giang, ngành Nước miền Nam đang phải đối mặt với “thách thức kép” không nhỏ. Đó là bài toán an ninh nguồn nước khi biến đổi khí hậu, mưa lớn, ngập úng, xâm nhập mặn ngày càng gia tăng; và áp lực từ quy hoạch không gian đô thị sau khi tiến hành sắp xếp đơn vị hành chính và triển khai mô hình chính quyền hai cấp.

Chuyển đổi số và quản trị thông minh là hướng đi trọng tâm

"Để giải quyết các thách thức trên, chiến lược phát triển tập trung vào 4 trụ cột quản trị chính: Quản trị Dữ liệu số và Điều hành tập trung; Quản trị An toàn thông tin và Năng lực phục hồi; Quản trị Rủi ro nguồn nước và Làm chủ công nghệ lõi; và Chuẩn hóa kỹ thuật và Xây dựng hệ sinh thái liên kết", ông Bùi Thanh Giang nhấn mạnh.

Theo đó, dữ liệu số cần được xem là tài sản chiến lược của doanh nghiệp. Việc vận hành các trung tâm điều hành tập trung cho phép giám sát xuyên suốt toàn bộ chuỗi cung ứng nước, từ nguồn nước thô, hệ thống truyền tải đến điểm tiêu thụ cuối cùng. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp có thể đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu lớn và các công nghệ phân tích hiện đại.

Song song với quá trình số hóa là yêu cầu tăng cường năng lực bảo đảm an toàn thông tin và khả năng phục hồi hệ thống. Theo Chủ tịch Chi hội Cấp Thoát nước Miền Nam, quá trình tự động hóa ngày càng sâu rộng khiến các hệ thống điều khiển công nghiệp và dữ liệu khách hàng đối mặt với nhiều nguy cơ về an ninh mạng. Vì vậy, các doanh nghiệp cần chủ động nâng cấp hạ tầng bảo mật, xây dựng các kịch bản ứng phó và duy trì khả năng vận hành liên tục trong trường hợp xảy ra sự cố công nghệ hoặc năng lượng.

Bên cạnh đó, quản trị rủi ro nguồn nước và làm chủ công nghệ lõi được xem là điều kiện cần thiết để bảo đảm an toàn cấp nước trong dài hạn. Trước các tác động của hiện tượng El Nino, biến động dòng chảy và các yếu tố môi trường khó lường, doanh nghiệp cần xây dựng các kịch bản ứng phó linh hoạt, đồng thời đầu tư các công nghệ xử lý tiên tiến nhằm kiểm soát chất lượng nước hiệu quả hơn.

Một nội dung khác được nhấn mạnh là việc chuẩn hóa kỹ thuật và xây dựng hệ sinh thái liên kết trong toàn Ngành. Theo đó, các đơn vị quy mô lớn cần phát huy vai trò dẫn dắt thông qua việc xây dựng các tiêu chuẩn kỹ thuật chung về vật tư, thiết bị, đồng thời thúc đẩy các mô hình hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm vận hành và phần mềm quản trị nhằm thu hẹp khoảng cách năng lực giữa các doanh nghiệp.

Cần tháo gỡ các nút thắt thể chế để phát triển bền vững

Bên cạnh nỗ lực đổi mới từ phía doanh nghiệp, Chủ tịch Chi hội Cấp thoát nước miền Nam cho rằng ngành Nước cần một hành lang pháp lý đồng bộ hơn để giải quyết các điểm nghẽn đang tồn tại trong thực tiễn.

"Năng lực nội tại cần được hỗ trợ bởi một hành lang pháp lý đồng bộ", ông Bùi Thanh Giang nhấn mạnh tại Đại hội. 

Theo đó, việc sáp nhập hành chính dẫn đến sự tồn tại đan xen của nhiều doanh nghiệp cấp thoát nước trên cùng một địa bàn. Nếu quy hoạch tỉnh không tích hợp đầy đủ hạ tầng cấp thoát nước, doanh nghiệp sẽ thiếu cơ sở pháp lý để triển khai dự án và quản lý tài sản. Bên cạnh đó, các định mức kinh tế - kỹ thuật chưa được cập nhật kịp thời so với biến động của thị trường, khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong xây dựng phương án giá và bố trí nguồn lực tái đầu tư.

Tham luận cũng đề cập đến những áp lực phát sinh từ chi phí di dời hạ tầng kỹ thuật khi triển khai các công trình công cộng; áp lực tài chính đối với các công trình dự phòng an ninh nguồn nước cũng như những hạn chế trong việc xã hội hóa lĩnh vực thu gom, xử lý nước thải. Đặc biệt, trước tác động ngày càng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn, bài toán bảo đảm an ninh nguồn nước cho khu vực ĐBSCL được xác định là vấn đề chiến lược mang tính liên vùng, cần có sự vào cuộc của các bên.

Từ thực tiễn đó, Chi hội Cấp Thoát nước miền Nam kiến nghị sớm ban hành Luật Cấp, Thoát nước để thay thế Nghị định số 117/2007/NĐ-CP; đồng thời rà soát, điều chỉnh Quyết định 590/QĐ-BXD và định mức thoát nước. 

Bên cạnh đó, với Chiến lược bảo đảm an ninh nguồn nước vùng ĐBSCL, kiến nghị Chính phủ và các Bộ ngành tiếp tục ưu tiên bố trí nguồn vốn đầu tư công, lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia để xây dựng các hệ thống hồ chứa dự phòng nước ngọt quy mô lớn, các trạm bơm phòng mặn liên tỉnh, công trình ngăn triều nhằm thiết lập "vành đai an ninh nguồn nước" vững chắc cho cả vùng ĐBSCL.

Nghiên cứu cơ chế hỗ trợ xử lý di dời hạ tầng kỹ thuật do yêu cầu nâng cấp, mở rộng công trình giao thông, thoát nước; có cơ chế ưu tiên, đặc thù với công trình dự phòng an ninh nguồn nước, chỉ vận hành trong tình huống khẩn; và Khuyến khích xã hội hóa lĩnh vực thu gom và xử lý nước thải. 

Chủ tịch Chi hội Cấp Thoát nước miền Nam khẳng định, các đơn vị trong khu vực sẽ tiếp tục đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nâng cao chất lượng dịch vụ và tăng cường chia sẻ kinh nghiệm vận hành, dữ liệu quản trị cũng như hỗ trợ chuyên môn nhằm thúc đẩy sự phát triển đồng đều của mạng lưới hội viên trên cả nước. Đồng thời, kỳ vọng sự quan tâm, hỗ trợ kịp thời từ Chính phủ và các Bộ, ngành sẽ tạo nền tảng vững chắc để ngành Nước Việt Nam thực hiện thành công các mục tiêu chiến lược trong giai đoạn mới.

Khiêm Anh