Đưa cấp thoát nước vào bài toán phát triển đô thị thông minh

Ngày 05/11/2026, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 2116/QĐ-TTg phê duyệt Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia. Quyết định có hiệu lực từ ngày ký, xác lập mục tiêu và lộ trình triển khai trong giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035.

Định hướng đặt dữ liệu làm nền tảng, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm công cụ. Trọng tâm của Định hướng là chuyển từ quản lý, xử lý từng sự vụ sang quản trị theo mục tiêu, có phân tích, dự báo, điều phối và đo lường bằng kết quả, tác động. Chất lượng dịch vụ, hiệu quả quản trị và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp được xác định là những thước đo quan trọng.

Theo đó, đến năm 2030, 100% thành phố tổ chức xây dựng và thực hiện đề án phát triển đô thị thông minh; đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu đô thị dùng chung theo kế hoạch. Việc chuẩn hóa được ưu tiên với dữ liệu nền địa lý, đất đai, dân cư, quy hoạch và hạ tầng đô thị trước khi kết nối, chia sẻ.

Một chỉ tiêu khác, yêu cầu 100% thành phố hình thành cơ sở dữ liệu quy hoạch đô thị, hạ tầng và không gian đô thị trên nền GIS, được cập nhật và kết nối. Các tỉnh lựa chọn nội dung phù hợp nhu cầu, mức độ sẵn sàng và nguồn lực.

Định hướng cũng yêu cầu mỗi thành phố xác định tối thiểu ba lĩnh vực ưu tiên để giải quyết bài toán đô thị dựa trên dữ liệu. Mỗi thành phố cần có ít nhất một bài toán ưu tiên với kết quả được kiểm chứng so với số liệu nền. Trí tuệ nhân tạo được ứng dụng khi có dữ liệu, người sử dụng và phương án vận hành phù hợp.

Để dữ liệu có thể dùng chung, Định hướng nêu các nguyên tắc "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung". Các địa phương cần xác định dữ liệu chủ, tiêu chuẩn kết nối, yêu cầu chất lượng, tần suất cập nhật và trách nhiệm quản trị. Văn bản cũng yêu cầu tránh tạo kho dữ liệu trùng lặp hoặc xây dựng các cơ chế kết nối riêng làm phát sinh những "ốc đảo" dữ liệu.

Trong nhóm nhiệm vụ phát triển hạ tầng số và hạ tầng kỹ thuật thông minh, cấp nước và thoát nước được nêu cùng giao thông, chiếu sáng, chất thải, năng lượng, môi trường và phòng, chống thiên tai. Việc xác định trực tiếp hai lĩnh vực này tạo căn cứ để địa phương đưa bài toán hạ tầng nước vào kế hoạch phát triển đô thị thông minh.

Về công nghệ, Định hướng đề cập GIS, BIM/CIM, mô hình 3D, trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật và bản sao số. Việc lựa chọn phải căn cứ vào bài toán, mức độ sẵn sàng của dữ liệu và hiệu quả dự kiến. Với bản sao số, cần xác định phạm vi, kịch bản vận hành và trách nhiệm cập nhật dữ liệu; không đồng nhất đô thị thông minh với một công nghệ hay hệ thống cụ thể.

Các giải pháp cũng được đặt trong toàn bộ vòng đời quy hoạch, đầu tư, xây dựng và vận hành. Với khu vực phát triển mới, giải pháp thông minh cần được tính từ khâu quy hoạch, thiết kế. Tại khu đô thị hiện hữu, địa phương ưu tiên xử lý điểm nghẽn và vấn đề cấp thiết. Mỗi chương trình, dự án phải xác định số liệu nền, mục tiêu, đối tượng thụ hưởng, dữ liệu đầu vào, chỉ số kết quả, chi phí vòng đời, cơ chế vận hành và trách nhiệm cập nhật.

Đối với Trung tâm giám sát, điều hành đô thị thông minh (IOC), các địa phương nâng cấp trên cơ sở hệ thống hiện có, gắn dữ liệu tin cậy với quy trình tác nghiệp, cảnh báo, phân công xử lý và kiểm chứng kết quả. Quyết định không đặt yêu cầu đầu tư IOC mới nếu nền tảng hiện hữu đã đáp ứng; đồng thời yêu cầu ưu tiên tích hợp, kế thừa các hệ thống đang vận hành.

Lộ trình triển khai gồm ba giai đoạn. Năm 2026 - 2027 tập trung hoàn thiện hướng dẫn, kiến trúc tham chiếu, bộ chỉ số và số liệu nền; vận hành Cổng thông tin đô thị thông minh quốc gia. Địa phương rà soát hệ thống hiện có, xác định bài toán ưu tiên và nguồn lực thực hiện.

Giai đoạn 2028 - 2029 tập trung chuẩn hóa, kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu; triển khai, đánh giá mô hình thí điểm, nâng cấp nền tảng điều hành đủ điều kiện và nhân rộng mô hình đã được kiểm chứng. Năm 2030, các địa phương đánh giá cấp độ trưởng thành, kiểm đếm chỉ tiêu và tổng kết Định hướng.

Tầm nhìn đến năm 2035 là hình thành phương thức quản trị đô thị dựa trên dữ liệu tại các đô thị lớn và đô thị trung tâm. Dữ liệu được kết nối, chia sẻ, khai thác phục vụ quy hoạch, đầu tư, xây dựng, vận hành; các quyết định quản trị từng bước được hỗ trợ bởi phân tích, dự báo và mô phỏng.

Bộ Xây dựng là cơ quan đầu mối tổ chức thực hiện. Bộ Khoa học và Công nghệ hướng dẫn về hạ tầng số, nền tảng số, kiến trúc công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật và ứng dụng công nghệ số; Bộ Nông nghiệp và Môi trường hướng dẫn chuẩn hóa dữ liệu nền địa lý, đất đai, tài nguyên và môi trường. UBND các tỉnh, thành phố phải xây dựng kế hoạch cụ thể hóa chỉ tiêu trước ngày 30/6/2027.

Với ngành cấp, thoát nước, Định hướng không quy định doanh nghiệp phải triển khai một công nghệ cụ thể, nhưng đặt ra yêu cầu dữ liệu hạ tầng cần có khả năng chuẩn hóa và kết nối với hệ thống đô thị. Doanh nghiệp có thể rà soát hồ sơ tài sản, dữ liệu mạng lưới và quy trình vận hành để phối hợp với địa phương khi lựa chọn bài toán ưu tiên.

Mai Thanh