Hà Nội khẩn trương thi công các dự án chống ngập: Tăng “dung tích” cho đô thị trước áp lực mưa lớn

Khẩn trương trên các công trường chống ngập

Những ngày gần đây, không khí thi công tại công trường dự án xây dựng tuyến mương Việt Hưng - Cầu Bây và hồ điều hòa Cự Khối (quận Long Biên, Hà Nội) diễn ra khẩn trương với nhiều mũi thi công hoạt động liên tục. Công trình chống ngập này được triển khai trên diện tích hơn 30 ha, trong đó riêng hồ điều hòa có mặt nước khoảng 27 ha, kết hợp với hệ thống mương dẫn, hạ tầng kỹ thuật, đường dạo và cây xanh.

Theo thiết kế, dự án có nhiệm vụ thu gom, điều tiết nước mưa từ khu vực phía đông bắc Hà Nội, tăng khả năng tiêu thoát cho lưu vực sông Cầu Bây - nơi lâu nay thường xuyên xảy ra tình trạng úng ngập cục bộ sau các trận mưa lớn. Việc hình thành hồ điều hòa quy mô lớn sẽ tạo "bể chứa" nước mưa tạm thời, góp phần cải thiện cảnh quan sinh thái và chất lượng môi trường khu vực.

Nhiều người dân sinh sống gần dự án bày tỏ kỳ vọng công trình sớm được hoàn thành đưa vào sử dụng. Trong nhiều năm qua, một số điểm giao thông tại khu vực Long Biên, đặc biệt là nút giao Cổ Linh - Đàm Quang Trung thường xuyên bị ngập sâu, gây ùn tắc và ảnh hưởng sinh hoạt của người dân. Việc cải tạo hệ thống mương và xây dựng hồ điều hòa được xem là giải pháp căn cơ nhằm giảm áp lực thoát nước cho khu vực.

Cùng với dự án trên, nhiều công trình chống ngập khác tại Hà Nội cũng đang được triển khai song song, từ cải tạo hệ thống cống thoát nước đến nâng cấp các tuyến kênh và trạm bơm tiêu.

Nhu cầu cấp bách từ thực trạng ngập úng đô thị

Theo các chuyên gia hạ tầng đô thị, việc tăng tốc các dự án thoát nước là yêu cầu cấp thiết khi tình trạng ngập úng đang ngày càng trở nên phổ biến tại nhiều thành phố. Thống kê cho thấy Việt Nam hiện có khoảng 900 đô thị với tỷ lệ đô thị hóa hơn 44%. Tuy nhiên, quá trình bê tông hóa nhanh, cùng với việc san lấp ao hồ và thu hẹp kênh rạch tự nhiên đã làm giảm đáng kể khả năng tiêu thoát nước tự nhiên.

Ở nhiều đô thị lớn, hệ thống thoát nước được xây dựng từ trước thập niên 1990 với quy mô nhỏ và đã xuống cấp, trong khi lượng mưa cực đoan có xu hướng tăng. Thực tế cho thấy, nhiều trận mưa lớn khiến hệ thống cống thoát nước quá tải, dẫn tới ngập sâu từ 0,3 m đến 0,8 m tại các khu vực trung tâm và phải mất nhiều giờ mới tiêu thoát hết.

Ngập úng đô thị không chỉ gây khó khăn cho giao thông và sinh hoạt, mà còn kéo theo hàng loạt hệ lụy môi trường. Khi nước mưa hòa lẫn với nước thải trong hệ thống cống chung, tình trạng tràn nước thải ra môi trường có thể xảy ra, làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm và dịch bệnh trong các khu dân cư.

Theo ước tính, thiệt hại kinh tế do ngập úng tại các đô thị có thể lên tới 1-1,5% GDP mỗi năm, cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề và yêu cầu phải có các giải pháp hạ tầng mang tính lâu dài.

Hồ điều hòa - "bể chứa nước" tạm thời cho đô thị

Trong các giải pháp chống ngập, việc xây dựng hồ điều hòa đang được nhiều đô thị lựa chọn như một giải pháp hiệu quả và bền vững.

Khác với hệ thống cống thoát nước chỉ có chức năng dẫn nước đi, hồ điều hòa đóng vai trò như những "bể chứa tạm thời", giúp điều tiết lượng nước mưa lớn trong thời gian ngắn. Khi mưa lớn xảy ra, nước được dẫn vào hồ để giảm áp lực cho hệ thống cống, sau đó sẽ được xả dần ra sông hoặc hệ thống tiêu thoát khi mực nước hạ xuống.

Tại Hà Nội, hàng loạt hồ điều hòa đã được xây dựng trong những năm qua như Yên Sở, Linh Đàm, hay các hồ trong khu vực công viên đô thị mới. Những công trình này vừa góp phần giảm ngập, vừa tạo không gian xanh, làm đẹp cảnh quan, nâng cao chất lượng sống cho cư dân.

Dự án hồ điều hòa Cự Khối được đánh giá là một mắt xích mới trong mạng lưới điều tiết nước của khu vực phía đông Thủ đô. Khi hoàn thành, công trình sẽ kết nối với hệ thống mương và cống hiện có, giúp phân tán dòng chảy và giảm nguy cơ dồn nước vào một số điểm trũng thấp.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng chỉ xây dựng thêm công trình thoát nước là chưa đủ để giải quyết triệt để tình trạng ngập đô thị. Điều quan trọng là phải có cách tiếp cận tổng thể, từ quy hoạch đến quản lý vận hành hệ thống.

Giải pháp dài hạn: Phát triển đô thị đồng bộ với hạ tầng thoát nước

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến ngập úng là việc phát triển đô thị thiếu đồng bộ với hạ tầng thoát nước. Nhiều khu đô thị mới được xây dựng nhưng không gắn với quy hoạch thoát nước tổng thể, dẫn đến việc hệ thống cống hiện hữu bị quá tải. Bên cạnh đó, việc lấn chiếm kênh mương, xả rác xuống hệ thống thoát nước và san lấp hồ ao tự nhiên cũng làm suy giảm đáng kể khả năng tiêu thoát nước của đô thị.

Các chuyên gia đồng thời nhấn mạnh vai trò của các giải pháp "hạ tầng xanh" như công viên ngập nước, mặt đường thấm nước hay mô hình "thành phố bọt biển" - nơi nước mưa được giữ lại và thẩm thấu dần vào đất thay vì chảy nhanh vào cống.

Ở tầm quốc gia, Bộ Xây dựng đang đề xuất xây dựng Đề án Thoát nước và chống ngập đô thị giai đoạn 2026 - 2035, với mục tiêu kiểm soát cơ bản tình trạng ngập tại các đô thị lớn, đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý hệ thống thoát nước.

Thực tế cho thấy, ngập úng đô thị không chỉ là vấn đề kỹ thuật hạ tầng mà còn liên quan chặt chẽ đến biến đổi khí hậu và cách thức phát triển đô thị.

Dự báo trong những năm tới, lượng mưa cực đoan tại nhiều khu vực có thể tăng thêm 20% - 30%, trong khi mực nước biển dâng và triều cường tiếp tục gây áp lực lên các đô thị ven biển và vùng đồng bằng.

Trong bối cảnh đó, việc đầu tư các dự án hồ điều hòa, tuyến mương và hệ thống cống tiêu có ý nghĩa lớn trong việc giải quyết ngập cục bộ trước mắt và cũng là bước chuẩn bị cho một hệ thống thoát nước đô thị thích ứng với những biến động khí hậu trong tương lai.

Những công trường đang thi công khẩn trương tại Hà Nội hôm nay vì thế không chỉ là những dự án hạ tầng đơn thuần. Đó còn là nỗ lực tái thiết không gian nước trong đô thị - yếu tố từng bị thu hẹp bởi quá trình đô thị hóa nhanh chóng. Các nhà quy hoạch hy vọng, thông qua đó sẽ dần khôi phục khả năng "tự điều tiết" của thành phố trước những cơn mưa ngày càng cực đoan.

Nếu được triển khai đồng bộ và gắn với quy hoạch dài hạn, các dự án chống ngập sẽ góp phần xây dựng những đô thị an toàn hơn trước thiên tai, đồng thời tạo dựng môi trường sống bền vững cho hàng triệu cư dân.

Hà Thắm