Dự thảo Luật Cấp, Thoát nước: Hoàn thiện cơ sở pháp lý từ yêu cầu thực tiễn, góp phần kiến tạo phát triển

PV: Thưa PGS.TS Nguyễn Hồng Tiến - Nguyên Cục trưởng Cục Hạ tầng kỹ thuật, Bộ Xây dựng. Việc xây dựng và ban hành Luật Cấp, Thoát nước được xem là bước tiến quan trọng trong hoàn thiện thể chế, tạo hành lang pháp lý thống nhất cho sự phát triển của ngành Nước Việt Nam. Qua nghiên cứu Dự thảo Luật, ông đánh giá như thế nào về Dự thảo Luật lần này?

PGS.TS. Nguyễn Hồng Tiến: Theo tôi, dự thảo đã đi đúng hướng và việc nâng khung pháp lý cấp, thoát nước lên Luật là rất cần thiết, đặc biệt trong giai đoạn hiện nay. Bản dự thảo tôi nghiên cứu đã bao quát tương đối toàn diện từ nguồn nước thô, sản xuất và phân phối nước sạch đến thoát nước, xử lý nước thải, an toàn dịch vụ và chuyển đổi số. Tuy vậy, phạm vi điều chỉnh về nước thô chưa có các quy định đủ cụ thể; một số điều có nhiều khoản khá sâu vào quy trình, hướng dẫn kỹ thuật, trong khi đó nhiều nội dung quan trọng như an ninh, an toàn, biến đổi khí hậu, kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải, kiểm toán năng lượng… cần hoàn thiện hơn. Vì vậy, cần tiếp tục chỉnh lý để dự thảo Luật vừa bảo đảm tính nguyên tắc, ổn định, vừa quy định rõ quyền, nghĩa vụ và chủ thể chịu trách nhiệm.

PV: Là người có nhiều năm tham gia quản lý trong lĩnh vực hạ tầng kỹ thuật và là chuyên gia gắn bó lâu năm với ngành Cấp Thoát nước, ông nhận định như thế nào về sự cần thiết, vị trí, vai trò và tính đặc thù của lĩnh vực cấp thoát nước trong hệ thống hạ tầng kỹ thuật quốc gia?

PGS.TS. Nguyễn Hồng Tiến: Cấp, thoát nước là hạ tầng chiến lược thiết yếu gắn trực tiếp với sức khỏe cộng đồng, hoạt động kinh tế và chất lượng môi trường. Tính đặc thù nằm ở một chuỗi cung cấp dịch vụ liên tục, phụ thuộc lẫn nhau từ nguồn và công trình đầu mối đến mạng lưới, khách hàng, thu gom và xử lý nước thải; sự cố ở một khâu có thể ảnh hưởng cả vùng phục vụ. Hệ thống kết cấu hạ tầng đòi hỏi vốn đầu tư lớn, thời gian hoàn vốn dài, thường có tính độc quyền mạng lưới và phải bảo đảm an toàn, liên tục, kể cả ở địa bàn khó khăn. Vì thế, quản lý tài nguyên nước, môi trường và thủy lợi là rất quan trọng nhưng không thay thế được quản lý thống nhất dịch vụ thiết yếu gắn với quản lý tài sản kết cấu hạ tầng cấp, thoát nước.

PGS.TS Nguyễn Hồng Tiến

Quản lý tài nguyên nước, môi trường và thủy lợi là rất quan trọng nhưng không thay thế được quản lý thống nhất dịch vụ thiết yếu gắn với quản lý tài sản kết cấu hạ tầng cấp, thoát nước.

PV: Theo ông, những luận cứ nào cần được nhấn mạnh hơn để làm rõ tầm quan trọng của việc xây dựng Luật Cấp, Thoát nước, nhất là trong bối cảnh yêu cầu phát triển bền vững, bảo đảm an ninh nguồn nước và thích ứng với biến đổi khí hậu ngày càng cấp thiết?

PGS.TS. Nguyễn Hồng Tiến: Cần nhấn mạnh ba luận cứ. Thứ nhất, đây là dịch vụ thiết yếu để bảo vệ sức khỏe, duy trì sản xuất và bảo đảm chất lượng sống, nên quyền tiếp cận và chất lượng dịch vụ phải được bảo đảm. 

Thứ hai, biến đổi khí hậu, hạn hán, xâm nhập mặn, ô nhiễm nguồn nước và ngập đô thị làm tăng rủi ro đồng thời cho cả cấp nước lẫn thoát nước; bảo đảm an ninh, an toàn cho cả cấp và thoát nước; quy hoạch theo vùng phục vụ và quản lý theo lưu vực giúp cho việc xử lý các rủi ro vượt ranh giới hành chính. 

Thứ ba, Luật tạo cơ sở cho đầu tư dài hạn, tái sử dụng nước và bùn sau xử lý, kinh tế tuần hoàn, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và quản trị bằng dữ liệu. Đây là những nội dung cần chuyển từ định hướng chung thành các quy định pháp luật cụ thể với trách nhiệm, nguồn lực và cơ chế thực thi rõ ràng.

PV: Dự thảo Luật Cấp, Thoát nước có nhiều điểm giao thoa với các luật hiện hành như Luật Tài nguyên nước, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Giá, Luật Thủy lợi, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (Luật PPP) và pháp luật về đầu tư, xây dựng. Theo ông, cần phân định như thế nào để vừa bảo đảm tính đặc thù của lĩnh vực cấp, thoát nước, vừa tránh trùng lặp, chồng chéo về thẩm quyền, trách nhiệm và cơ chế thực thi?

PGS.TS. Nguyễn Hồng Tiến: Cần lưu ý rõ hơn Luật Tài nguyên nước điều chỉnh bảo vệ, khai thác và phân bổ nguồn nước; Luật Bảo vệ môi trường điều chỉnh các vấn đề liên quan đến bảo đảm chất lượng môi trường, các yêu cầu đến xả thải, quản lý chất thải… thông qua giấy phép môi trường. Luật Cấp, Thoát nước tập trung vào cung cấp dịch vụ (sản xuất, xử lý, phân phối, cung cấp, chất lượng và chi phí, hợp đồng dịch vụ …) gắn với hoạt động của hệ thống kết cấu hạ tầng cấp, thoát nước (quy hoạch, đầu tư xây dựng, vận hành, khai thác…). Căn cứ tính đặc thù của lĩnh vực cấp thoát nước, Luật Cấp, Thoát nước này cần quy định cụ thể và rõ ràng hơn về giá dịch vụ, huy động nguồn vốn theo hình thức PPP hoặc các nội dung khác có liên quan… tránh trường hợp cùng một nội dung đặt ra 2 quy định hay thẩm quyền hoặc thủ tục khác nhau.

PV: Để Luật Cấp, Thoát nước trở thành động lực phát triển của ngành Cấp Thoát nước trong giai đoạn mới, theo ông, đâu là những khoảng trống chính sách đáng quan tâm nhất hiện nay? Cần bổ sung những cơ chế, chính sách đặc thù nào để thúc đẩy sử dụng hiệu quả tài nguyên nước, huy động nguồn lực đầu tư, đổi mới công nghệ và nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống cấp, thoát nước trước các rủi ro khí hậu, môi trường?

PGS.TS. Nguyễn Hồng Tiến: Khoảng trống cần ưu tiên là cơ chế bảo đảm dịch vụ vận hành bền vững. Luật cần làm rõ trách nhiệm đối với nguồn nước thô và công trình liên vùng; nguyên tắc định giá minh bạch, tính đủ chi phí hợp lý đi cùng hỗ trợ hộ nghèo và địa bàn khó khăn; cơ chế giao, quản lý và bàn giao tài sản hạ tầng; cùng cách phân bổ rủi ro trong dự án PPP.

Về kỹ thuật và môi trường, cần tạo động lực cho giảm thất thoát, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, kiểm toán năng lương, tái sử dụng nước và thu hồi tài nguyên từ bùn, đồng thời gắn dự án đô thị với năng lực tiêu thoát nước và rủi ro khí hậu. Khu vực nông thôn, miền núi cần chính sách đầu tư và hỗ trợ vận hành phù hợp quy mô, khả năng chi trả và mô hình cộng đồng. Các chỉ tiêu, quy trình hoặc hướng dẫn kỹ thuật và chuẩn dữ liệu cụ thể nên rà soát và không quy định tại văn bản Luật.

PGS.TS Nguyễn Hồng Tiến

Hy vọng các góp ý tại các cuộc hội thảo tham vấn và chỉ đạo của lãnh đạo Bộ Xây dựng tại các hội thảo này được cơ quan soạn thảo tiếp thu, hoàn thiện, góp phần nâng cao chất lượng của Dự thảo Luật và sớm trình cấp có thẩm quyền xem xét thông qua.

Hà Thắm (Thực hiện)