Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội: "Chống ngập là việc rất lớn, rất khó nhưng buộc phải làm"

Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Nguyễn Phi Thường phát biểu tại hội thảo lấy ý kiến hoàn thiện “Đề án xử lý úng ngập khu vực nội thành Hà Nội giai đoạn 2026–2030”.

Theo Giám đốc Sở Xây dựng, trong các tháng 9 và 10/2025, Hà Nội chịu ảnh hưởng của hoàn lưu bão số 10 và 11 với lượng mưa lớn bất thường. Trên địa bàn thành phố có khoảng 200 điểm úng ngập, rất nhiều khu vực lần đầu tiên ngập tới 2 - 3 ngày. Trước thực trạng này, thành phố đã tiến hành rà soát toàn diện hệ thống thoát nước đô thị. 

Đặc biệt, với sự chỉ đạo kịp thời, quyết liệt của Tổng Bí thư về việc xử lý các “điểm nghẽn”, trong đó có tình trạng úng ngập, Thành ủy Hà Nội đã tập trung chỉ đạo, giao Sở Xây dựng giữ vai trò nòng cốt trong tổ chức thực hiện.

Khái quát về quy hoạch thoát nước, cách đây 13 năm, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 725/QĐ-TTg về phê duyệt Quy hoạch thoát nước thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 với tổng lưu vực phân vùng tiêu thoát nước nội thành Hà Nội khoảng 313 km². Tuy nhiên, đến nay, mới chỉ có lưu vực sông Tô Lịch được đầu tư ở mức tương đối hoàn chỉnh. 

Về hệ thống hồ điều hòa, toàn thành phố năm 2025 có khoảng 5.050ha hồ điều hòa nhưng mới chỉ đầu tư chưa đến 20%, còn 80% còn lại chưa được đầu tư. 

Về hệ thống trạm bơm, tương tự chỉ được đầu tư khoảng 20% công suất. Thành phố đang phụ thuộc vào Trạm bơm Yên Sở với công suất 90m3/giây. Trạm bơm Yên Nghĩa có công suất thiết kế là 120m3/giây đã hoàn chỉnh trạm bơm nhưng hệ thống kênh La Khê dẫn nước vào và hệ thống dẫn nước ra sông Đáy chưa hoàn chỉnh nên chưa triển khai được. Trạm bơm Liên Mạc với công suất thiết kế 170m3/giây vẫn đang trong giai đoạn đầu tư. 

Theo Giám đốc Sở Xây dựng Nguyễn Phi Thường, việc đầu tư hệ thống thoát nước theo quy hoạch trước đây chưa theo kịp tốc độ đô thị hóa, cùng với một số hạn chế trong quản lý cao độ nền xây dựng đã dẫn đến tình trạng úng ngập diễn ra tại nhiều khu vực trên địa bàn Thành phố khi có mưa lớn.

Đồng bộ các giải pháp trước mắt, trung hạn và dài hạn 

Trong bối cảnh Hà Nội xây dựng quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, công tác thoát nước được xác định cần có giải pháp trước mắt, trung hạn và dài hạn để tạo thành 1 chỉnh thể đồng bộ, toàn diện

Về quy hoạch, Sở Xây dựng Hà Nội đang phối hợp với Sở Quy hoạch Kiến trúc Hà Nội lấy ý kiến và triển khai dự thảo Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Trong đó, chú trọng xây dựng các kịch bản ứng phó ngập úng, lũ lụt theo từng không gian phát triển đô thị. Đối với khu vực phát triển mới, ưu tiên các giải pháp công trình; trong khi khu vực nội đô ưu tiên các giải pháp như hầm chống ngập, bể chống ngập,... 

Bên cạnh đó, quy hoạch bám sát nguyên tắc “rừng trong thành phố” theo hướng xanh, sinh thái; tăng diện tích hồ điều hòa, cây xanh và từng bước áp dụng mô hình “thành phố bọt biển”.

Lãnh đạo Sở Xây dựng cho biết thêm, thành phố cũng đang tập trung hoàn thiện, bổ sung, chỉnh lý hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn liên quan tới thoát nước theo hướng địa phương hóa và tiệm cận với các đô thị tiên tiến trên thế giới. Các dự án phát triển đô thị mới đa mục tiêu hiện nay cũng phải đáp ứng các quy chuẩn tiêu chuẩn này từ sớm. 

Về giải pháp trước mắt, ngay sau chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, thành phố đã ban hành 10 lệnh khẩn cấp nhằm tăng cường năng lực tiêu thoát nước, bao gồm các dự án về thoát nước và hồ điều hòa. Với tinh thần "Đục thông đánh thẳng" tại các điểm nghẽn, trước ngày 30/4 tất cả các hạng mục liên quan đến thoát nước của 10 công trình khẩn cấp buộc phải hoàn thành. Trong tháng 6 năm nay, hoàn thành toàn diện công trình.

Liên quan đến các giải pháp xanh, Sở Xây dựng Hà Nội sẽ báo cáo về mô hình “thành phố bọt biển”, đồng thời tham mưu thành phố ban hành các cơ chế, chính sách phù hợp, kết hợp triển khai mô hình này với các giải pháp công trình truyền thống. 

Bên cạnh đó, công tác quản lý vận hành giữa hệ thống thoát nước đô thị của Sở Xây dựng và thủy lợi thoát nước nông thôn của Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng được chú trọng. Thành phố đặt mục tiêu kiểm soát mực nước sông Nhuệ không vượt quá 4,5m để đảm bảo công tác chống ngập được diễn ra hiệu quả. Tương tự là sông Đáy, thành phố cũng đang đầu tư, hoàn chỉnh hệ thống cảnh quan hai bên bờ sông; duy tu, bảo dưỡng các khớp nối giữa khu vực trong và ngoài đô thị. 

Cần xác định mức trần đầu tư 

Đề cập đến nguồn lực tài chính, Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội cho rằng cần xác định mức trần đầu tư hợp lý cho công tác chống ngập tại Thủ đô. Kinh nghiệm từ Trung Quốc cho thấy, dù đặt ra quy hoạch thoát lũ tầm nhìn lên tới 1.000 năm với tiêu chuẩn thoát nước rất cao, song đất nước "tỷ dân" không đầu tư toàn bộ. 

Mặc dù rất mong muốn chống ngập lụt nhưng nguồn lực đầu tư của thành phố còn hạn chế. Vì vậy, Sở Xây dựng cần nhiều phương án lựa chọn để tham mưu cho thành phố. Ví dụ, với hiện trạng và lượng mưa hiện tại, "Đề án xử lý úng ngập khu vực nội thành Hà Nội giai đoạn 2026 - 2030" đề xuất cần kinh phí thực hiện là 20.000 tỉ đồng. Nhưng với thời tiết cực đoan, muốn chống ngập tốt hơn thì có thể cần kinh phí lên tới 40.000 tỉ đồng. Trong khi thành phố đang xem xét tìm kiếm, lựa chọn các phương án đầu tư khoảng 15.000 tỷ đồng để phù hợp với khả năng ngân sách. 

Ông Nguyễn Phi Thường nhấn mạnh, công tác chống úng ngập tại thành phố Hà Nội cần được phân kỳ theo từng giai đoạn cụ thể đến năm 2030. Tuy nhiên, đây là nhiệm vụ lâu dài, không dừng lại sau mốc thời gian này, nhất là trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp.

Nguyên tắc đặt ra là chống ngập phải hiệu quả, có trọng tâm, trọng điểm. Trước mắt, các giải pháp cần ưu tiên khu vực nội đô nhằm giảm thiểu ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân, bảo vệ các hạ tầng kỹ thuật quan trọng; sau đó từng bước mở rộng ra các khu vực vành đai 2, vành đai 3.

Khiêm Anh