Hệ thống bể ngầm 125 triệu m³: Hướng đi chiến lược giúp Hà Nội chống ngập bền vững

Sẽ xây dựng bể ngầm khổng lồ dung tích 125 triệu m3 

Theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô vừa được thông qua, Thành phố Hà Nội xác định chống ngập úng là một trong ba thách thức hạ tầng lớn nhất, bên cạnh ô nhiễm môi trường và ùn tắc giao thông. Điểm nhấn nổi bật trong quy hoạch là nghiên cứu xây dựng hệ thống bể ngầm chứa nước mưa khổng lồ, dự kiến triển khai trong giai đoạn 2036 - 2045.

Bể ngầm này không chỉ đơn thuần là công trình thoát nước, mà còn được tích hợp trong hệ thống không gian ngầm đa chức năng của thành phố. Theo mô hình TOD (Transit - Oriented Development – phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng), bể ngầm có thể được bố trí dưới các tuyến đường, quảng trường, ga tàu điện ngầm hoặc khu vực công cộng. Nhờ đó, thành phố vừa tăng dung tích trữ nước, vừa tận dụng không gian ngầm cho giao thông, thương mại và bãi đỗ xe.

Thực tế cho thấy, ý tưởng xây dựng hầm ngầm chứa nước mưa tại Hà Nội không phải là vấn đề hoàn toàn mới. Từ năm 2018, Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội đã đề xuất xây dựng các bể điều tiết nước mưa tại một số “điểm đen” ngập úng như phố Đường Thành hay khu vực Phan Bội Châu - Lý Thường Kiệt (quận Hoàn Kiếm). Tuy nhiên, đến nay mới chỉ có một công trình thí điểm được hoàn thành và đưa vào sử dụng, đó là bể ngầm tại phố Nguyễn Khuyến, vận hành từ cuối năm 2021. Công trình này được xây dựng dưới sân Trường THCS Lý Thường Kiệt, có dung tích khoảng 2.000 m³, kết cấu bê tông cốt thép, dài 34 m, rộng 9 m, sâu 6,6 m.

So sánh với phương án hệ thống bể ngầm có tổng dung tích lên tới 125 triệu m³ trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô, công trình thí điểm nói trên chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ, tương đương khoảng 1/62.500. Con số này cho thấy quy mô và tham vọng rất lớn của Hà Nội trong việc tiếp cận bài toán chống ngập úng bằng các giải pháp hạ tầng ngầm mang tính chiến lược và dài hạn.

Tuy vậy, để hiện thực hóa hệ thống bể ngầm quy mô 125 triệu m³, Hà Nội sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là vấn đề nguồn vốn đầu tư, công nghệ xây dựng cũng như công tác quản lý, vận hành sau đầu tư. Điều này đòi hỏi thành phố phải có cơ chế huy động nguồn lực từ nhiều kênh khác nhau, đồng thời nghiên cứu, tham khảo kinh nghiệm quốc tế để lựa chọn mô hình phù hợp với điều kiện địa chất, khí hậu và hiện trạng hạ tầng đô thị.

Về lâu dài, hệ thống bể ngầm chứa nước mưa dung tích lớn được kỳ vọng không chỉ là giải pháp cấp bách nhằm giảm thiểu tình trạng ngập úng, mà còn mang ý nghĩa quan trọng trong định hướng phát triển đô thị bền vững của Thủ đô Hà Nội. Khi đi vào vận hành đồng bộ, hệ thống này sẽ góp phần tăng dung tích trữ nước, giảm tải cho mạng lưới thoát nước hiện hữu, hạn chế tình trạng ngập kéo dài sau các trận mưa lớn. Đồng thời, việc kết hợp khai thác không gian ngầm cho giao thông, thương mại và bãi đỗ xe sẽ giúp thành phố sử dụng hiệu quả hơn quỹ đất đô thị vốn ngày càng hạn hẹp.

Tích hợp nhiều giải pháp

Song song với bể ngầm, Hà Nội cũng quy hoạch bổ sung thêm các hồ điều hòa tại những khu vực trũng thấp, thường xuyên ngập úng. Các hồ này sẽ đóng vai trò như "bể chứa tự nhiên", giúp giảm áp lực cho hệ thống thoát nước chính. Ngoài ra, thành phố nghiên cứu mở rộng một số đoạn sông thuộc hành lang xanh, bãi sông để tạo thêm dung tích trữ nước, đồng thời cải thiện cảnh quan và môi trường sinh thái. Việc kết hợp bể ngầm nhân tạo với hồ điều hòa và hệ thống sông ngòi tự nhiên sẽ tạo nên mạng lưới thoát nước đa tầng, giúp thành phố ứng phó hiệu quả hơn với các trận mưa lớn, bão lũ.

Để bảo đảm hệ thống hoạt động hiệu quả, Hà Nội sẽ xây dựng các trạm bơm công suất lớn, có khả năng chủ động bơm nước ra khỏi khu vực ngập trong các tình huống khẩn cấp. Các công trình ngầm cũng được thiết kế gắn liền với mạng lưới giao thông vành đai, hướng tâm và xuyên tâm, nhằm tạo sự liên thông đồng bộ.

Ngoài ra, thành phố dự kiến triển khai các tuynel kỹ thuật (bê tông) kích thước lớn, vừa phục vụ giao thông ngầm, vừa lưu trữ và thoát nước khi mưa to. Đây là giải pháp nhằm giảm tải cho hệ thống thoát nước hiện hữu vốn đã quá tải, đồng thời hạn chế ngập úng cục bộ.

Tại kỳ họp thứ 30 HĐND TP Hà Nội, UBND thành phố thẳng thắn nhìn nhận nguyên nhân chính của tình trạng ngập úng hiện nay là hệ thống thoát nước chưa đồng bộ, nhiều hồ điều hòa triển khai chậm, quản lý hạ tầng tại một số khu đô thị mới còn thiếu liên thông.

Để khắc phục, Sở Xây dựng Hà Nội đã tham mưu ban hành 10 quyết định xây dựng công trình khẩn cấp với tổng mức đầu tư dự kiến gần 5.600 tỷ đồng. Thành phố cũng chỉ đạo ưu tiên bố trí nguồn lực, rút ngắn thủ tục đầu tư, bảo đảm các hạng mục chính của 10 dự án cơ bản hoàn thành trước mùa mưa bão năm 2026.

 An Nhiên - Khiêm Anh