Đẩy nhanh hoàn thiện thể chế, xây dựng Luật Cấp, thoát nước

Hoàn thiện thể chế - nền tảng cho phát triển hạ tầng cấp, thoát nước

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và áp lực hạ tầng ngày càng lớn, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về hạ tầng kỹ thuật được xác định là nhiệm vụ trọng tâm của ngành Xây dựng. Theo các chuyên gia, thể chế đồng bộ sẽ tạo "đòn bẩy" tháo gỡ điểm nghẽn trong đầu tư, quản lý và vận hành các hệ thống cấp nước, thoát nước và xử lý nước thải.

Thực tiễn cho thấy, hệ thống pháp luật lĩnh vực cấp, thoát nước hiện chủ yếu dựa trên các văn bản dưới Luật như Nghị định 117/2007/NĐ-CP về sản xuất, cung cấp và tiêu thụ nước sạch và Nghị định 80/2014/NĐ-CP về thoát nước và xử lý nước thải. Sau hơn một thập kỷ thực thi, nhiều quy định đã bộc lộ hạn chế khi bối cảnh phát triển đô thị, quản trị tài nguyên nước và mô hình chính quyền địa phương đã có nhiều thay đổi.

Trong khi đó, nhu cầu về nước sạch và hệ thống thoát nước đô thị ngày càng tăng, gắn trực tiếp với sức khỏe cộng đồng, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Do đó, việc xây dựng một đạo luật chuyên ngành là bước đi cần thiết nhằm hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực này.

Bộ Xây dựng hiện đang chủ trì nghiên cứu, xây dựng dự án Luật Cấp, thoát nước, đồng thời rà soát các văn bản pháp luật liên quan nhằm bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật. Theo kế hoạch, Dự án Luật Cấp, thoát nước dự kiến trình Chính phủ vào tháng 12/2026, cùng với Nghị định về quản lý cấp, thoát nước sẽ được hoàn thiện để trình Bộ Tư pháp thẩm định vào tháng 8/2026.

Nghị định này thay thế toàn diện các quy định hiện hành về cấp, thoát nước (Nghị định 117/2007/NĐ-CP và Nghị định 80/2014/NĐ-CP), đồng thời thể chế hóa các quy định của nhiều luật mới như: Luật Quy hoạch, Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn (2024), Luật Tài nguyên nước 2023, Luật Bảo vệ môi trường 2020, Luật Giá 2023, Luật Đầu tư công...

Rà soát tổng thể, chuẩn bị cơ sở pháp lý cho Luật Cấp, thoát nước

Hiện Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng đang rà soát, hoàn thiện quy trình, thủ tục và xây dựng khung nội dung của luật và nghị định để báo cáo lãnh Bộ. Trong đó, Cục tập trung vào nhiều nhiệm vụ trọng tâm như:

Triển khai xây dựng Nghị định sửa đổi, bổ sung một số quy định về quản lý hạ tầng kỹ thuật, dự kiến trình Bộ Tư pháp thẩm định vào tháng 10/2026.

Tiếp tục rà soát, sửa đổi các quy chuẩn kỹ thuật quan trọng như QCVN 07:2023/BXD về hệ thống công trình hạ tầng kỹ thuật và QCVN 01:2021/BXD về quy hoạch xây dựng, nhằm bảo đảm phù hợp với các quy định pháp luật mới và mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Xây dựng báo cáo tổng kết nhiều chương trình, định hướng quan trọng như: 10 năm thực hiện định hướng phát triển thoát nước đô thị và khu công nghiệp; 15 năm triển khai Chương trình quốc gia chống thất thoát, thất thu nước sạch; 10 năm thực hiện Chương trình bảo đảm cấp nước an toàn giai đoạn 2016-2025. Từ đó, Bộ Xây dựng sẽ xây dựng chương trình bảo đảm cấp nước giai đoạn mới và định hướng phát triển ngành Cấp, thoát nước Việt Nam đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050.

Việc triển khai các nhiệm vụ trọng tâm trên cho thấy quá trình xây dựng Luật Cấp, thoát nước đang được đẩy mạnh triển khai. Trên cơ sở tổng kết thực tiễn quản lý cấp nước, thoát nước và xử lý nước thải, tham khảo kinh nghiệm quốc tế và lấy ý kiến rộng rãi từ các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp, các tổ chức quốc tế, Luật được kỳ vọng sẽ tạo bước phát triển đột phá và bền vững cho ngành Nước Việt Nam.

Các nội dung trọng tâm của dự thảo luật dự kiến tập trung vào một số nhóm chính sách lớn như: Hoàn thiện cơ chế quản lý nhà nước về cấp, thoát nước; Quy định về quy hoạch, đầu tư và quản lý vận hành hệ thống cấp nước, thoát nước; Cơ chế huy động nguồn lực xã hội cho phát triển hạ tầng ngành nước; Quy định về giá dịch vụ cấp nước, thoát nước và xử lý nước thải; Tăng cường quản lý an toàn cấp nước, phòng chống ngập úng đô thị và thích ứng biến đổi khí hậu.

Hiện nay, Việt Nam có khoảng 250 doanh nghiệp cấp nước đô thị với khoảng 1.000 nhà máy nước, tổng công suất đạt hơn 13,2 triệu m³/ngày đêm. Tỷ lệ dân cư đô thị được cấp nước sạch đạt khoảng 94%. Tuy nhiên, tỷ lệ thu gom và xử lý nước thải đô thị vẫn còn thấp, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển.

Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng Tạ Quang Vinh khẳng định: Việc hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng quy chuẩn, quy định và xây dựng hệ thống dữ liệu chuyên ngành sẽ tạo nền tảng quan trọng để phát triển hệ thống hạ tầng kỹ thuật đô thị đồng bộ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và quá trình đô thị hóa trong giai đoạn tới.

Các chuyên gia nhận định, Luật Cấp, thoát nước khi được ban hành sẽ tạo cơ sở pháp lý để huy động nguồn lực đầu tư, nâng cao hiệu quả quản lý hệ thống cấp nước và thoát nước, đồng thời tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm thiểu ngập úng và ô nhiễm môi trường.

Bên cạnh đó, luật cũng được kỳ vọng thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý và vận hành hệ thống hạ tầng nước, hướng tới mô hình đô thị thông minh, bền vững.

Vy Anh