Bảo đảm an ninh nguồn nước trước mục tiêu tăng trưởng xanh

4 áp lực hiện hữu đối với ngành Nước

Ông Nguyễn Mạnh Cường - Phó Trưởng phòng Kỹ thuật, Công ty Nước sạch Hà Nội cho biết, hệ thống cấp nước tại Hà Nội và nhiều địa phương hiện đối mặt với bốn áp lực lớn.

Đầu tiên là áp lực từ đô thị hóa và công nghiệp hóa. Quá trình phát triển kinh tế cùng với sự gia tăng dân số cơ học đã kéo theo nhu cầu sử dụng nước tăng mạnh, gây áp lực lớn lên các nguồn cấp nước hiện hữu.

Tiếp đến là tình trạng ô nhiễm nguồn nước ngày càng gia tăng. Nhiều lưu vực sông lớn bị ảnh hưởng bởi hoạt động xả thải sinh hoạt và công nghiệp. Trong khi đó, nguồn nước ngầm xuất hiện nhiều chất khó xử lý như asen và amoni, làm tăng chi phí xử lý và nguy cơ mất an toàn cấp nước.

Áp lực thứ ba đến từ biến đổi khí hậu. Các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán, mưa lớn bất thường hay thay đổi dòng chảy khiến trữ lượng và chất lượng nước nguồn ngày càng khó dự báo.

Cuối cùng là nguy cơ từ các sự cố môi trường. Chỉ một sự cố ô nhiễm tại khu vực đầu nguồn hoặc trên các lưu vực sông lớn cũng có thể gây gián đoạn cấp nước trên diện rộng.

Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, những áp lực này đòi hỏi ngành Nước phải tái cấu trúc chiến lược quản trị tài nguyên nước theo hướng an toàn, bền vững và thích ứng cao hơn.

ESG, Net Zero và yêu cầu chuyển đổi xanh của ngành Nước

Không chỉ đối mặt với các nguy cơ truyền thống, ngành Nước hiện còn chịu áp lực lớn từ các tiêu chuẩn ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị doanh nghiệp), xu hướng chuyển đổi xanh và các cam kết quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính.

Theo TS. Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh - chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với doanh nghiệp, trong đó ngành Nước cần đóng vai trò tiên phong.

Doanh nghiệp ngành Nước tham gia trực tiếp vào khai thác nước mặt, nước ngầm, xử lý và phân phối nước sạch. Đây đều là các hoạt động tiêu thụ nhiều năng lượng và tác động lớn đến môi trường. Vì vậy, tiêu chí xanh cần được tích hợp trong toàn bộ chuỗi hoạt động.

Trong bối cảnh mới, nước sạch không còn đơn thuần là hạ tầng dân sinh mà còn là một phần của hệ sinh thái phát triển bền vững. Các doanh nghiệp ngành Nước buộc phải thay đổi mô hình quản trị theo hướng giảm phát thải carbon, tiết kiệm năng lượng, tối ưu tài nguyên và minh bạch dữ liệu môi trường.

Nếu không nhanh chóng nâng cấp công nghệ xử lý, giảm thất thoát nước và kiểm soát rủi ro môi trường, ngành Nước sẽ gặp khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn vốn xanh quốc tế cũng như đáp ứng yêu cầu của các nhà đầu tư trong tương lai.

Đặc biệt, mục tiêu tăng trưởng GDP ở mức cao trong giai đoạn tới sẽ kéo theo nhu cầu sử dụng nước cho công nghiệp, đô thị và dịch vụ tăng mạnh. Điều này đòi hỏi Việt Nam phải xây dựng chiến lược an ninh nguồn nước mang tính dài hạn, đồng bộ và liên ngành.

Cần đồng bộ nhiều nhóm giải pháp

Để bảo đảm an ninh và an toàn nguồn nước trong bối cảnh mới, ông Nguyễn Mạnh Cường cho rằng, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp từ quản lý, công nghệ đến truyền thông xã hội.

Đại diện Công ty Nước sạch Hà Nội đề xuất Khung 05 giải pháp tổng thể bao gồm: (1) Quản lý hành lang và kiểm soát nguồn xả thải; (2) Hệ thống cảnh báo và giám sát online - SCADA; (3) Ứng dụng trí tuệ nhân tạo AI trong dự báo; (4) Trung tâm điều hành thông minh (Big Data); (5) Phát triển nhân lực và truyền thông xã hội.

Cùng với đó, kiến nghị các cơ quan chức năng tăng cường giám sát xả thải, cập nhật và ban hành quyết định vùng bảo hộ vệ sinh khu vực khai thác phù hợp với bối cảnh thực tế hiện nay.

Chính quyền địa phương cần phối hợp chặt chẽ với doanh nghiệp để xử lý các vi phạm, lấn chiếm hành lang bảo vệ nguồn nước.

Về phía doanh nghiệp, ưu tiên hàng đầu là đầu tư hệ thống quan trắc tự động, hiện đại hóa công nghệ xử lý và đẩy mạnh chuyển đổi số nhằm thích ứng với biến động chất lượng nước nguồn.

Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, bảo vệ nguồn nước không thể chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý hay doanh nghiệp ngành Nước mà cần sự tham gia của toàn xã hội. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng và xây dựng văn hóa sử dụng nước tiết kiệm sẽ góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước lâu dài.

Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh và bền vững, an ninh nguồn nước không chỉ là vấn đề môi trường mà còn là yếu tố sống còn đối với ổn định kinh tế - xã hội.

Các chuyên gia cho rằng, muốn đạt mục tiêu tăng trưởng cao trong dài hạn, Việt Nam cần xem hạ tầng nước sạch là hạ tầng chiến lược ngang tầm với năng lượng và giao thông. Việc đầu tư đồng bộ cho bảo vệ nguồn nước, chuyển đổi công nghệ xử lý hiện đại, tăng cường quản trị ESG sẽ là chìa khóa giúp Việt Nam vừa bảo đảm an sinh xã hội, vừa thực hiện cam kết Net Zero vào năm 2050.

Khiêm Anh