Ngành Nước trước ngưỡng cửa chuyển đổi số: Từ tầm nhìn đến hành động tại Vietnam Water Week 2025

Để làm rõ những thách thức và cơ hội của ngành Nước trong thời đại số, phóng viên Tạp chí Cấp Thoát nước Việt Nam đã có cuộc trao đổi với ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch thường trực Hội Cấp Thoát nước Việt Nam (VWSA).

PV: Sự kiện Vietnam Water Week 2025 sắp diễn ra với chủ đề "Ngành nước Việt Nam trong kỷ nguyên mới: Thách thức và cơ hội", vậy những thách thức và cơ hội mà ngành Nước Việt Nam đang phải đối mặt hiện nay là gì, thưa ông?

Ông Trần Anh Tuấn: Sự kiện Tuần lễ ngành Nước Việt Nam - Vietnam Water Week là sự kiện tâm điểm của ngành Nước tại Việt Nam do Hội Cấp Thoát nước Việt Nam (VWSA) chủ trì tổ chức hằng năm. Đây là nơi quy tụ, hội nhập tất cả các đơn vị hội viên, các chuyên gia, nhà khoa học trong ngành Nước và các tổ chức quốc tế để chia sẻ những kinh nghiệm, công nghệ mới, những khó khăn, thách thức đối với ngành Nước. 

Vietnam Water Week 2025 sẽ thu hút sự tham gia của 420 đơn vị hội viên và hàng ngàn lượt du khách tới tham quan, tham dự. Sự kiện sẽ diễn ra trong 3 ngày từ 20 - 22/8/2025 tại Cung Văn hóa Lao động Hữu nghị Việt Xô, 91 Trần Hưng Đạo, Hà Nội. 

Với chủ đề “Ngành Nước trong kỷ nguyên mới: Thách thức và cơ hội", chúng tôi mong muốn truyền tải thông tin tới công chúng để thấy được những cơ hội, thách thức và các nhiệm vụ cụ thể của ngành Nước hiện nay nhằm đáp ứng nhu cầu của xã hội. Bởi dịch vụ cấp nước là dịch vụ thiết yếu cho dân sinh, gắn bó chặt chẽ với chất lượng cuộc sống của người dân cũng như sự phát triển kinh tế - xã hội. Còn thoát nước lại dịch vụ công ích nhằm đảo bảo các vấn đề về môi trường, phòng chống ngập úng, xử lý nước thải. 

Trong bối cảnh đất nước đang có nhiều thay đổi lớn lao, ngành Nước đứng trước nhiều cơ hội đan xen với thách thức. Sau khi sáp nhập các đơn vị hành chính thì quy mô cấp nước và thoát nước tại các đô thị đều được mở rộng. Thêm vào đó, việc đô thị hóa, hiện đại hóa diễn ra nhanh chóng đã đặt ra nhu cầu cấp nước ngày càng tăng lên. Do đó, cần có những giải pháp, cơ chế cụ thể, phù hợp để đầu tư xây dựng hệ thống thoát nước hiệu quả, bền vững đặc biệt khi biến đổi khí hậu với diễn biến thời tiết cực đoan như nước biển dâng, hạn hán, xâm nhập mặn cùng các vấn đề khác,... trở thành cản trở không nhỏ trong việc đảm bảo an ninh, an toàn nguồn nước. 

Trong những năm qua, cấp nước và thoát nước tại các đô thị đã đạt được những kết quả tích cực. Có khoảng 95% đến 98% các đô thị đã được cấp nước đầy đủ, an toàn với tỷ lệ thất thoát nước tại các đô thị đã giảm xuống dưới 15%; tuy nhiên, tại các đô thị nhỏ thì tỷ lệ này vẫn nằm ở mức 20 - 25%. Để khắc phục tình trạng này, cần có sự thay đổi trong phương thức đầu tư, xây dựng. Một trong những chính sách khắc phục tình trạng này chính là cổ phần hóa doanh nghiệp giúp mang lại nhiều hiệu quả nhất định như mở rộng quy mô cấp nước, đảm bảo chất lượng nước và hạn chế thất thu, thất thoát nước.

Ngoài ra, về cơ chế chính sách, mặc dù ngành Cấp Thoát nước đã và đang trên đà phát triển nhưng vẫn chưa có luật chuyên ngành cho lĩnh vực Cấp thoát nước nên tính pháp lý vẫn phải dựa vào nhiều luật và văn bản liên quan. Hiện tại, những văn bản này không còn phù hợp với xu hướng phát triển kinh tế - xã hội cũng như với tình hình biến đổi khí hậu, nước biển dâng, hạn hán, mưa cực đoan. Vì vậy, Luật Cấp Thoát nước rất cần sớm được ban hành và áp dụng. Hiện tại, Bộ Xây dựng là đơn vị chủ trì soạn thảo Luật Cấp Thoát nước và Hội Cấp Thoát nước Việt Nam là đơn vị phối hợp thực hiện cũng như chia sẻ những kinh nghiệm, bài học thực tế từ các doanh nghiệp để đưa vào cơ chế, chính sách. 

PV: Hiện nay, chuyển đổi số và ứng dụng những công nghệ tiên tiến được xem là giải pháp quan trọng trong quá trình quản lý và vận hành để ngành Nước phát triển. Vậy khía cạnh này được thể hiện như thế nào tại Vietnam Water Week 2025, thưa ông?

Ông Trần Anh Tuấn: Chuyển đổi số là xu thế bắt buộc trong mọi lĩnh vực không chỉ của riêng ngành Nước và cũng là chủ trương của Đảng và Chính phủ. Chính vì thế, thời gian qua, ngành Nước đang nỗ lực thực hiện công tác chuyển đổi số trên mọi mặt, giúp tiết kiệm chi phí, nâng cao hiệu quả và chất lượng dịch vụ ngành Nước.

Bắt kịp xu thế đó, lần đầu tiên Vietnam Water Week 2025 tổ chức triển lãm trực tuyến song hành cùng triển lãm trực tiếp tại Cung Văn hóa Lao động Hữu nghị Việt Xô, đánh dấu bước chuyển mình quan trọng của ngành Nước trong kỷ nguyên số hóa. Theo đó, VWSA phối hợp thực hiện triển lãm trực tuyến cùng AROBID - nền tảng triển lãm số và thương mại điện tử B2B tại Việt Nam nhằm mở rộng tương tác, giao thương một cách linh hoạt và xuyên suốt 24/7. Sự kết hợp này đánh dấu quá trình chuyển đổi số mang tính chiến lược, đồng thời thể hiện tầm nhìn tái định nghĩa lại ngành Nước: từ nguồn tài nguyên thiên nhiên truyền thống trở thành một "tài sản số" giá trị, không giới hạn về phạm vi không gian và thời gian.

Cùng với đó, hội thảo khoa học "Công nghệ cấp nước và thoát nước tiên tiến hiệu quả" sẽ đặc biệt được tổ chức trong khuôn khổ sự kiện Vietnam Water Week 2025, quy tụ các chuyên gia, các nhà khoa học, các giảng viên đến từ các Trường Đại học đầu ngành trong lĩnh vực cấp nước, thoát nước và xử lý nước thải. Các doanh nghiệp hội viên tiêu biểu của Hội Cấp Thoát nước Việt Nam như Tổng Công ty Cấp nước Sài Gòn (SAWACO), Công ty CP Cấp nước Bà Rịa - Vũng Tàu (BWACO), Công ty CP - Tổng Công ty nước và Môi trường Bình Dương (BIWASE),... sẽ có cơ hội chia sẻ về các mô hình chủ động ứng dụng công nghệ số vào hoạt động quản lý, sản xuất và vận hành ngành Nước. Đây là sự động viên khuyến khích của các đơn vị hội viên chia sẻ kinh nghiệm cũng như hỗ trợ lẫn nhau trong công tác ứng dụng chuyển đổi số vào công việc chuyên môn.

Ngoài ra, Tuần lễ ngành Nước Việt Nam - Vietnam Water Week 2025 cũng ghi nhận lần đầu tiên sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) thay thế cho phương thức phiên dịch truyền thống tại các phiên họp và hội thảo quốc tế. 

Với những đổi mới số hóa trong khâu chuẩn bị và tổ chức sự kiện, Vietnam Water Week 2025 được kỳ vọng sẽ mang tới những góc nhìn mới mẻ khác biệt so với những lần tổ chức trước đó.

PV: Với mong muốn phát triển ngành Nước bền vững trong kỷ nguyên số hoá, ông kỳ vọng sự kiện Vietnam Water Week 2025 sẽ mang tới những giá trị tích cực nào?

Ông Trần Anh Tuấn: Chúng tôi mong muốn thông qua sự kiện, chính quyền địa phương cũng như các doanh nghiệp, toàn xã hội quan tâm nhiều hơn nữa đến tài nguyên nước, đặc biệt là vấn đề xử lý nước thải, phòng chống ngập úng đô thị và hỗ trợ những cơ chế, chính sách, luật và các văn bản quy phạm pháp luật đối với ngành Nước.

Đặc biệt, trong bối cảnh tiến hành chính quyền địa phương hai cấp, cần sớm xem xét việc kết hợp các công ty cấp nước, giá nước phải đồng nhất. Bên cạnh đó cần có chính sách ưu đãi, hỗ trợ cho những người yếu thế, có hoàn cảnh khó khăn về nguồn nước để phát triển ngành Nước bền vững.

Tuần lễ ngành Nước Việt Nam - Vietnam Water Week không chỉ là sự kiện trọng tâm của toàn ngành Nước mà còn là diễn đàn uy tín để lan tỏa những thông tin, kiến thức về tài nguyên nước, về cấp thoát nước. Với ý nghĩa đó, chúng tôi mong rằng sự kiện năm nay sẽ đem đến cho khách tham quan cũng như đại biểu, doanh nghiệp, đơn vị ngành Nước có thêm nhiều góc nhìn mới mẻ, thực tế về tình hình ngành Nước trong thời đại công nghệ số. Qua đó, công chúng nhìn nhận rõ hơn về những thách thức và cơ hội của ngành Nước trong thời đại số hóa giúp định hướng phát triển ngành Nước toàn diện, bền vững.

Trân trọng cảm ơn ông!

Khiêm Anh - An Nhiên