Ngành nước Việt Nam trong kỷ nguyên mới: thách thức và cơ hội

TS. Nguyễn Ngọc Điệp - Chủ tịch Hội Cấp Thoát Nước Việt Nam VWSA phát biểu khai mạc hội thảo

Hội thảo "Ngành Nước Việt Nam trong kỷ nguyên mới: thách thức và cơ hội" diễn ra trong khuôn khổ Vietnam Water Week 2025, quy tụ nhiều học giả, nhà khoa học, nhà quản lý ngành Cấp Thoát nước ở trong nước và quốc tế. TS. Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Cấp Thoát nước Việt Nam chủ trì và điều phối hội thảo.

Nền tảng cơ bản và cũng là cơ sở pháp lý cho các nhà khoa học, nhà quản lý xây dựng tầm nhìn, kiến tạo các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu (BĐKH), biến thách thức thành cơ hội chính là Luật Cấp Thoát nước đang trong giai đoạn hoàn thiện, chuẩn bị trình Quốc hội thông qua.

Ông Nguyễn Minh Đức, Trưởng Phòng Quản lý Cấp Thoát nước, Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng, Bộ Xây dựng đã có bài tham luận mở đầu, nhấn mạnh vai trò của quy hoạch quốc gia và quy hoạch cấp thoát nước tại các tỉnh, thành phố cả nước. Trong đó quy hoạch cấp thoát nước phải mang tính chuyên ngành, gắn với quản lý lưu vực sông, kết nối tưới tiêu thủy lợi nhằm tránh rủi ro, ngập úng cục bộ thay vì quy hoạch lồng ghép như hiện nay.

Luật Cấp Thoát nước cũng định hướng các doanh nghiệp ngành Cấp Thoát nước quản lý, tái sử dụng nước mưa, nước thải, bùn thải sau xử lý theo hướng sản xuất xanh, kinh tế tuần hoàn… Nhằm xử lý triệt để lượng nước thải sinh hoạt, nước thải công nghiệp, trả lại dòng xanh cho các con sông, suối, dòng chảy tự nhiên. Kinh nghiệm của các nước phát triển, giai đoạn này phải mất từ 20 đến 30 năm và Việt Nam cũng dự kiến như vậy, tùy vào ý chí của hệ thống chính trị. Thân thiện môi trường, trả lại tự nhiên nguyên trạng những gì con người đã "mượn" để sử dụng vì sự phát triển kinh tế - xã hội sẽ góp phần đáng kể trong thích ứng với BĐKH.

Tham luận của các ngành chức năng, doanh nghiệp cũng chỉ ra một số bất cập mà luật cần sớm điều chỉnh, thay đổi là các quy định về thời gian kiểm định, 'tuổi thọ" của các đồng hồ nước hiện nay chỉ 36 tháng (3 năm). Mỗi doanh nghiệp cấp nước có đến vài trăm ngàn khách hàng thì kiểm định hoặc thay đồng hồ nước chưa xong cho chỗ này lại phải quay sang thay đồng hồ nước chỗ khác. Trong khi với thiết bị công nghệ hiện nay, tuổi thọ trung bình và thời gian bảo hành của đồng hồ trung bình là 5 năm. Các doanh nghiệp đề nghị thời gian kiểm định hoặc thay mới đồng hồ nước được kéo dài đến 5 năm thay vì chỉ 3 năm như hiện nay.

Đại diện Tổng Công ty Cấp nước Sài Gòn (SAWACO), doanh nghiệp cấp nước quy mô lớn nhất Việt Nam phục vụ cho trên 10 triệu người cho biết, để bảo đảm hoạt động cấp nước an toàn hiệu quả, liên tục, SAWACO đã thực hiện đẩy mạnh phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong hoạt động sản xuất và phân phối nước.

Chuyển đổi số - xu hướng phát triển tất yếu để các doanh nghiệp trong nước có những bước tiến nhảy vọt, rút ngắn thời gian bắt kịp với các doanh nghiệp quốc tế, cũng là chủ đề được nhiều doanh nghiệp lựa chọn trình bày tại hội thảo, trong đó tham luận của Công ty CP cấp nước Thừa Thiên Huế (HueWACO) về thành công trong xây dựng Doanh nghiệp số trên nền tảng đô thị thông minh Huế được nhiều đại biểu đánh giá cao.

Tham luận của PIDG làm nổi bật thành công của AquaOne Việt Nam với thành công trong việc: Phát hành trái phiếu dự án được bảo lãnh 20 cho nhà máy xử lý nước mới.

Song song đó Công ty CP đầu tư ngành Nước - DNP Water có tham luận: Giải pháp cấp nước bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Cùng với đó, Công ty CP Nhựa Thiếu Niên Tiền Phong đã có phần trình bày xoay quanh những Giải pháp về vật tư cho cấp thoát nước tiên tiến, trong đó có giải pháp đáp ứng xu thế uống nước tại vòi.

Tại hội thảo, đại diện các tổ chức của Ngân hàng Thế giới (WB) đã trình bày các tham luận, phổ biến kinh nghiệm về: Tăng cường tài chính cho lĩnh vực cấp nước và vệ sinh tại Việt Nam; Tài chính cho nâng cao khả năng thích ứng và phát triển hạ tầng dựa vào tự nhiên; Huy động đầu tư cho hạ tầng ở Việt Nam.

Theo đại diện các tổ chức này, để tiếp cận được nguồn vốn tài trợ cùng với kiến thức khoa học, công nghệ đòi hỏi doanh nghiệp phải có chỉ số tín nhiệm cao, làm nền tảng tăng cường tiếp cận nguồn tài chính thương mại đầu tư cho các công trình cấp thoát nước, vệ sinh môi trường.

Điển hình của mô hình này được ông Trần Tấn Đức, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP - Tổng công ty Nước và Môi trường Bình Dương (BIWASE) kiêm Giám đốc tài chính chia sẻ: "Đầu tư cho ngành cấp thoát nước, môi trường cần nguồn vốn lớn, thời gian khấu hao trên 10 năm. Nếu sử dụng vốn vay thương mại đều không bảo đảm. Nhờ tập trung nâng cao năng lực cấp nước kết hợp nâng cao chỉ số tín nhiệm doanh nghiệp BIWASE đã được nhiều tổ chức tín dụng quốc tế lớn như WB, ADB, JICA, DEG… hỗ trợ tài chính, thực hiện thành công nhiều dự án, công trình hạ tầng cấp thoát nước, môi trường như: Dự án Cải thiện Môi trường nước Nam Bình Dương và hệ thống các nhà máy xử lý nước thải; Nhà máy xử lý rác thải, lò đốt rác thu hồi nhiệt phát điện thẻo hướng khép kín, tuần hoàn.

Từ chỗ tìm kiếm nguồn vốn phù hợp để phát triển công trình hạ tầng cấp thoát nước, BIWASE đã tự chủ vươn lên phát hành thành công lô trái phiếu doanh nghiệp, lãi suất ổn định… Bài học là doanh nghiệp phải không ngừng học tập, nâng cao năng lực, quan tâm đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao hình ảnh, giá trị doanh nghiệp, thu hút các nguồn lực tài chính phù hợp để đầu tư phát triển hạ tầng cấp thoát nước, biến thách thức thành cơ hợi phát triển.

Phát biểu tổng kết hội thảo, TS. Nguyễn Ngọc Điệp, Chủ tịch Hội Cấp Thoát nước Việt Nam đã đánh giá cao chất lượng, nội dung và tính khoa học của các bài tham luận, qua đó đã chỉ ra các cơ hội đan xen thách thức, từ đó tìm ra các giải pháp khắc phục nhằm đưa ngành Cấp Thoát nước Việt Nam vận dụng các cơ hội để phát triển vươn mình trong kỷ nguyên mới.

Duy Chí