Bảo đảm cấp nước an toàn và giảm thất thoát nước sạch: Hơn một thập kỷ triển khai đồng bộ

Ngày 24/12/2025, tại TP Hải Phòng, Cục Kết cấu hạ tầng Xây dựng - Bộ Xây dựng đã tổ chức Hội thảo tổng kết Chương trình Quốc gia bảo đảm cấp nước an toàn và Chương trình Quốc gia chống thất thoát, thất thu nước sạch.

Tham dự hội thảo có đại diện các bộ, ngành Trung ương, chính quyền địa phương, các tổ chức quốc tế, hiệp hội chuyên ngành, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực cấp thoát nước. TS. Trần Hoài Anh - Phó Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng (Bộ Xây dựng) chủ trì hội thảo. Bà Hạ Thanh Hằng - Phó Chủ tịch Hội Cấp Thoát nước Việt Nam cùng tham dự và phát biểu tại hội thảo.

Qua báo cáo tổng kết do Cục Kết cấu hạ tầng Xây dựng (Bộ Xây dựng) công bố cho thấy, các mục tiêu cốt lõi của hai Chương trình quan trọng của ngành Nước Việt Nam cơ bản đã đạt được, đồng thời đặt nền tảng quan trọng cho giai đoạn phát triển mới 2026 - 2035.

Giảm mạnh tỷ lệ thất thoát, thất thu nước sạch, tiệm cận với các nước tiên tiến

Theo báo cáo, kết quả Chương trình chống thất thoát, thất thu nước sạch (2012 - 2025) đã đạt được các mục tiêu quan trọng. 

Phát biểu khai mạc hội thảo, TS. Trần Hoài Anh - Phó Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng cho biết: Đến năm 2025, tỷ lệ thất thoát, thất thu nước sạch bình quân tại các đô thị trên toàn quốc đã giảm xuống khoảng 15%, hoàn thành mục tiêu Chương trình đề ra. Nhiều địa phương và doanh nghiệp cấp nước đã kiểm soát thất thoát ở mức dưới 10%, tiệm cận quản lý tiên tiến của khu vực và quốc tế, tiêu biểu là các địa phương (trước sáp nhập) như Bình Dương, Vũng Tàu, Huế, Hải Dương, Hải Phòng… "Thông qua chương trình, năng lực quản lý cán bộ ngành nước được nâng cao. Cộng đồng đã bắt đầu có ý thức hơn trong bảo vệ nguồn nước và sử dụng tiết kiệm nước" - TS. Trần Hoài Anh khẳng định.

Có được kết quả trên là nhờ việc triển khai đồng bộ các giải pháp kỹ thuật và quản lý trên phạm vị toàn quốc, trong đó nổi bật là các giải pháp: phân vùng tách mạng (DMA), kiểm soát áp lực, phát hiện - xử lý rò rỉ kịp thời, từng bước cải tạo mạng lưới cũ và tăng cường quản lý tài sản theo vòng đời. 

Đáng chú ý, tại nhiều đơn vị cấp nước, công tác chống thất thoát đã trở thành nhiệm vụ thường xuyên. Một số doanh nghiệp cấp nước đã hình thành bộ phận chuyên trách về chống thất thoát, xây dựng kế hoạch giảm thất thoát trung hạn, dài hạn gắn với kế hoạch đầu tư và vận hành hệ thống.

Ông Nguyễn Minh Đức - Trưởng phòng Quản lý cấp, thoát nước, Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng nhấn mạnh: Chương trình chống thất thoát, thất thu được triển khai đồng bộ trên phạm vi toàn quốc, tập trung vào các đô thị quy mô lớn có hệ thống cấp nước phức tạp. Việc đưa công tác giảm thất thoát nước vào hoạt động thường xuyên của các đơn vị cấp nước đã tạo bước chuyển biến căn bản trong quản lý, vận hành và giám sát, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên nước.

Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, việc giảm thất thoát, thất thu còn góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ, đồng thời tạo điều kiện quan trọng để triển khai hiệu quả Kế hoạch cấp nước an toàn.

Cấp nước an toàn - Chất lượng dịch vụ cấp nước ngày càng được nâng cao

Tổng kết Chương trình bảo đảm cấp nước an toàn, Báo cáo của Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng cho thấy, giai đoạn 2016 - 2025, công tác lập và triển khai Kế hoạch cấp nước an toàn đã được thực hiện tại hầu hết các tỉnh, thành phố, tập trung chủ yếu ở khu vực đô thị và các hệ thống cấp nước tập trung quy mô vừa và lớn. Đến năm 2025, 55% hệ thống cấp nước đô thị và 20% hệ thống cấp nước nông thôn đã lập và thực hiện Kế hoạch cấp nước an toàn; 31/63 địa phương thành lập Ban Chỉ đạo cấp nước an toàn hoặc Ban Chỉ đạo cấp nước an toàn gắn với chống thất thoát, thất thu nước sạch.

Công tác kiểm soát chất lượng nước, giám sát vận hành hệ thống cấp nước được tăng cường; việc theo dõi, kiểm tra chất lượng nước tại các nhà máy nước và trên mạng lưới được thực hiện thường xuyên hơn. Chất lượng dịch vụ cấp nước được nâng cao về tính ổn định, liên tục, đủ áp lực đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật. Chương trình Cấp nước an toàn đã tạo nền tảng ban đầu cho việc tiếp cận các chuẩn mực quản lý cấp nước an toàn theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

Việc triển khai cấp nước an toàn dần chuyển từ cách tiếp cận vận hành đơn thuần sang quản lý rủi ro toàn bộ chuỗi cấp nước - từ nguồn nước, xử lý, truyền dẫn - phân phối đến người sử dụng. 

Các đơn vị cấp nước cấp nước đã chủ động đánh giá rủi ro nguồn nước, xây dựng phương án bảo vệ nguồn nước, phương án cấp nước dự phòng và kịch bản ứng phó sự cố, ô nhiễm nguồn nước. Công tác phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực tài nguyên nước, y tế, môi trường và xây dựng từng bước được cải thiện, góp phần nâng cao hiệu quả bảo đảm cấp nước an toàn.

Công tác kiểm soát chất lượng nước, giám sát vận hành hệ thống được tăng cường, góp phần nâng cao tính ổn định, liên tục và độ tin cậy của dịch vụ cấp nước, đặc biệt tại các đô thị lớn.

Tuy nhiên, theo nhận định của đại diện Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng, kết quả thực hiện cấp nước an toàn giai đoạn 2016 - 2025 chưa đồng đều giữa các địa phương, chủ yếu tập trung ở các đô thị lớn. Vì vậy, Chương trình cấp nước an toàn cần phải tiếp tục được hoàn thiện và nâng cao hiệu quả trong giai đoạn tiếp theo.

Những khó khăn cần tháo gỡ trong giai đoạn tới

Bên cạnh kết quả đạt được, Báo cáo cũng thẳng thắn chỉ ra nhiều tồn tại, hạn chế. Hệ thống pháp luật về cấp, thoát nước chưa đồng bộ, chưa có Luật Cấp, Thoát nước; một số quy định còn chồng chéo, gây khó khăn trong quản lý tài sản và thu hút đầu tư. 

Công tác quy hoạch, phân vùng cấp nước tại một số địa phương chưa theo kịp yêu cầu phát triển. Hạ tầng kỹ thuật nhiều nơi xuống cấp, thiếu nguồn lực cải tạo.

Đáng lưu ý, việc triển khai cấp nước an toàn chưa đồng đều, chủ yếu tập trung ở các đô thị lớn. Tỷ lệ thất thoát nước còn cao tại nhiều hệ thống cấp nước nông thôn, cấp nước phân tán vẫn ở mức cao. Đảm bảo cấp nước an toàn còn nhiều rủi ro, vì nguồn nước thô suy giảm, ô nhiễm, xâm nhập mặn và chịu tác động mạnh của biến đổi khí hậu. 

Năng lực quản lý, ứng dụng chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu ngành nước vẫn cần phải cải thiện. Bên cạnh đó, truyền thông và sự tham gia của cộng đồng chưa thực sự hiệu quả. Nhận thức về bảo vệ nguồn nước và công trình cấp nước của một bộ phận người dân còn hạn chế.

Theo ông Cao Văn Quý - Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Cấp nước Hải Phòng: "Khó khăn lớn nhất hiện nay là sự gia tăng áp lực từ ô nhiễm, xâm nhập mặn, thiên tai cực đoan. Theo tôi, chúng ta cần có quy hoạch và đầu tư dài hạn ổn định phân vùng cấp nước từ các nhà máy nước tập trung công suất lớn. Đồng thời, có phương án bảo vệ nguồn nước và môi trường, cũng như thiết lập cơ chế tài chính và quản lý tài sản".

Giai đoạn 2026 - 2035: Tích hợp dài hạn cấp nước an toàn và giảm thất thoát, thất thu

Trên cơ sở đánh giá toàn diện, Cục Kết cấu hạ tầng Xây dựng nhấn mạnh sự cần thiết xây dựng Chương trình bảo đảm cấp nước an toàn giai đoạn 2026 - 2035 với cách tiếp cận thống nhất, dài hạn. Mục tiêu đến năm 2030, ít nhất 90% hệ thống cấp nước tập trung và 40% hệ thống cấp nước phân tán có Kế hoạch CNAT được phê duyệt và triển khai; đến năm 2035, tỷ lệ này lần lượt đạt 100% và 80%, đồng thời tiếp tục kéo giảm thất thoát nước, thất thu nước sạch xuống dưới 13% đối với hệ thống cấp nước tập trung và 18% đối với hệ thống cấp nước phân tán.

Điểm mới đáng chú ý là giảm thất thoát, thất thu nước sạch được xác định là nội dung bắt buộc, lồng ghép trong Kế hoạch cấp nước an toàn; gắn chặt CNAT với hiệu quả đầu tư, tài chính ngành Nước và yêu cầu thích ứng với biến đổi khí hậu.

Chương trình giai đoạn mới cũng đặt trọng tâm vào hoàn thiện thể chế, tiến tới xây dựng Luật Cấp, thoát nước; Xây dựng, ban hành Nghị định của Chính phủ về quản lý cấp, thoát nước; Hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, cơ chế tài chính và giá nước; Quản lý, bảo vệ nguồn nước phục vụ cấp nước sinh hoạt, tăng cường quan trắc, giám sát chất lượng nguồn nước, xây dựng phương án bảo đảm an ninh nguồn nước và cấp nước dự phòng; Xây dựng và triển khai Kế hoạch cấp nước an toàn, thực hiện quản lý rủi ro toàn chuỗi cấp nước từ nguồn nước, công trình xử lý, mạng lưới truyền dẫn, phân phối đến người sử dụng.

Ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý cấp nước an toàn, nâng cao hiệu quả giám sát, vận hành hệ thống cấp nước. Nâng cao năng lực và truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng cũng được xác định là những nội dung quan trọng của Chương trình đảm bảo CNAT trong giai đoạn mới.

Có thể khẳng định kết quả đạt được của Chương trình chống thất thoát, thất thu nước sạch (2012 - 2025) và Chương trình bảo đảm cấp nước an toàn (2016 - 2025), bước đầu đã giải quyết được cơ bản bài toán thất thoát, thất thu và an toàn cấp nước. 

Từ kết quả đó tạo nền tảng quan trọng để thực hiện thành công Chương trình giai đoạn 2026 - 2035, hướng đến hiện đại hóa ngành nước, bảo đảm an ninh nguồn nước và chất lượng dịch vụ cấp nước trong dài hạn, nâng cao năng lực chống chịu của toàn hệ thống, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng.

Vy Anh