TS.Trần Anh Tuấn: "Cần thiết lập bản đồ cao độ nền để chống úng ngập tại Hà Nội"

TS. Trần Anh Tuấn: Cần thiết lập Bản đồ cao độ nền và cập nhật các dự án đã thực hiện để tạo cơ sở quy hoạch hạ tầng kỹ thuật, thoát nước, kiểm soát úng ngập đô thị.

Theo đó, trong giai đoạn 2026 - 2030, Hà Nội cần xác định rõ, phải xử lý bao nhiêu điểm úng ngập; đồng thời xây dựng định hướng dài hạn đến các mốc 2045, 2065 phù hợp với các quy hoạch đã được phê duyệt, hoặc đang triển khai khung hạ tầng thoát nước thích ứng biến đổi khí hậu và phát triển bền vững.

Đáng chú ý, để giải quyết hiệu quả tình trạng úng ngập, trước mắt Hà Nội cần khẩn trương rà soát, lập Bản đồ nền (cao độ nền hiện trạng và cập nhật các khu vực đã được xây dựng đến năm 2024). Đây cũng là cơ sở để lập Đề án xử lý úng ngập khu vực nội thành Hà Nội.

Giải pháp "xử lý" úng ngập trên địa bàn khu vực nội thành Hà Nội

Theo quy định hiện hành, sau khi lập quy hoạch chung, các đô thị là Thành phố trực thuộc Trung ương sẽ lập Quy hoạch chuyên ngành hạ tầng kỹ thuật trong đó có quy hoạch cao độ nền và thoát nước mặt. Tuy nhiên, đến nay nhiều đô thị còn chưa thực hiện quy hoạch chuyên ngành hạ tầng, trong đó có Hà Nội. Vì vậy khi triển khai các dự án, đề án quản lý, đầu tư xây dựng theo quy hoạch đã gặp không ít khó khăn.

Góp ý về Đề án "Xử lý úng ngập khu vực nội thành giai đoạn 2026 - 2030", ông Trần Anh Tuấn cho biết, đối với việc xử lý úng ngập tại Hà Nội, cần triển khai đồng thời hai nhiệm vụ song song là chống ngập (cục bộ) và chống lụt tại các điểm ngập như đề xuất của đơn vị tư vấn. Các giải pháp ngắn hạn cơ bản đã phù hợp, song cần xác định các giải pháp dài hạn là đầu tư các tuyến thoát nước chính (khung hạ tầng thoát nước) theo các lưu vực được xác định trong các quy hoạch đã được phê duyệt của Hà Nội (hoặc đề xuất bổ sung trong Đề án này).

Cùng với đó, tiến hành khảo sát, phân chia các lưu vực thoát nước trong 6 lưu vực, quy mô 60.269 ha (Đông Anh, Long Biên, Gia Lâm, Tô Lịch, Tả Nhuệ, Hữu Nhuệ) thành các lưu vực nhỏ 300 - 500 ha để xử lý úng ngập theo các giải pháp được đề xuất.

Điều này xuất phát từ việc hệ thống kênh mương trước đây, vừa làm nhiệm vụ tiêu thoát, vừa là nơi trữ nước cho các trạm bơm thủy lợi. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa, tăng mặt phủ không thấm nước khiến nhiều kênh không còn đủ khả năng chứa nước, làm gia tăng nguy cơ úng ngập. Vì vậy, cần rà soát quy mô công suất các trạm bơm tiêu trên cơ sở bản đồ nền về thực trạng của Thành phố (tỷ lệ mặt phủ bê tông hóa gia tăng) và tính đến khả năng bổ sung các hồ điều hòa thay thế các mương tiêu tại khu vực trạm bơm.

Theo ông Trần Anh Tuấn, Đề án đã đề xuất các giải pháp xử lý úng ngập Thành phố trên cơ sở các mô hình tính toán thủy lực cụ thể theo các lưu vực, thành 2 nhóm giải pháp công trình và phi công trình cơ bản phù hợp. Tuy nhiên, cần xem xét bổ sung nhóm giải pháp quản lý các khu vực sông, hồ, kênh mương thoát nước (theo hành lang bảo vệ) tăng cường khả năng thoát và thấm nước, hoặc bổ sung các khu vực cho phép ngập (bán ngập - công viên cây xanh, sân vận động) để kiểm soát mưa "cực đoan" vượt mức tính toán.

Từ các dữ liệu tính toán thủy lực, Đề án có thể đưa ra các kịch bản cụ thể như: với lượng mưa 50- 70mm, đến 100 - 150 - 200mm sẽ phát sinh bao nhiêu điểm úng ngập. Việc thống kê, phân loại theo mức độ sẽ giúp chính quyền chủ động kiểm soát và phân bố, điều tiết các khu vực cho phép ngập và ứng phó với các tình huống úng ngập cục bộ trên địa bàn.

Ông Trần Anh Tuấn nhấn mạnh: "Hạ tầng kỹ thuật đô thị, trong đó có hạ tầng thoát nước, khi đầu tư cần có thời gian. Các dự án thường kéo dài từ 5 - 10 hoặc tới 15 năm, khó có thể giải quyết trong thời gian ngắn do nhiều yếu tố biến động ảnh hưởng như các điều kiện kỹ thuật, giá cả thị trường. Vì vậy, dự báo kinh phí cần xem xét yếu tố này khi đề xuất kinh phí và nguồn lực đầu tư cho các giải pháp.

Ngoài ra, ông Trần Anh Tuấn cũng đề xuất, Đề án nên xem xét quy định đối với các dự án phát triển (khu vực phát triển, dự án nhà ở, khu đô thị mới,…) cần phải đầu tư hạ tầng quy định mặt phủ có khả năng thấm nước tối thiểu không nhỏ hơn 30%, cùng các giải pháp tái sử dụng nước. Đối với khu vực cải tạo đô thị, cần cân nhắc điều chỉnh tỷ lệ mặt phủ không thấm nước tại các không gian công cộng như vỉa hè, bãi đỗ xe…

Hướng tới giải pháp dài hạn, bền vững

Từ thực tiễn trên, ông Trần Anh Tuấn kiến nghị thành phố: Trong "Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm", cần xem xét đầy đủ các nhóm nguyên nhân lớn gây úng ngập hiện nay, như mưa lớn cực đoan, công tác quản lý cao độ nền trong phát triển đô thị; đồng thời đánh giá mức độ đáp ứng của hệ thống hạ tầng thoát nước gắn với quản lý cao độ nền xây dựng, qua đó định hướng giải pháp cho các khu vực phát triển đô thị tuân thủ theo quy hoạch.

Trên cơ sở đó, Hà Nội có thể xây dựng các nhóm giải pháp cụ thể cho các mốc quy hoạch 2035 - 2045 - 2065, tầm nhìn 100 năm theo hướng phát triển các mô hình "đô thị bọt biển", tăng cường hồ điều hòa, ưu tiên diện tích thấm nước trong cải tạo đô thị, kênh thấm nước, các khu vực không gian nước… hướng tới thành phố Đáng sống - Thông minh - Sáng tạo - Sinh thái.

Khiêm Anh