Tỉnh Cao Bằng tổ chức Hội thảo ‘Đô thị miền núi thích ứng với biến đổi khí hậu cực đoan'

Tham dự hội thảo có sự tham dự của ông Nguyễn Tường Văn, Phó Bí thư Thường trực, Thứ trưởng Bộ Xây dựng; ông Bế Thanh Tịnh, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cao Bằng cùng các chuyên gia, nhà khoa học, đại biểu các trường đại học, viện nghiên cứu, hiệp hội nghề nghiệp, doanh nghiệp trong lĩnh vực phát triển đô thị, xây dựng, kiến trúc, quy hoạch, đầu tư bất động sản, phát triển hạ tầng.

Về phía các đại biểu quốc tế, hội thảo có sự tham dự của ông Daniel Hermann - Trưởng bộ phận Chính sách Khí hậu, GIZ Việt Nam; bà Kelly Shannon - Chuyên gia Cao cấp nghiên cứu quy hoạch đô thị và kiến trúc (Research Ubanismsm & Architecture).

Biến đổi khí hậu - "yếu tố quyết định phát triển đô thị" tại các đô thị miền núi

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Nguyễn Tường Văn, Phó Bí thư Thường trực, Thứ trưởng Bộ Xây dựng chia sẻ: "Biến đổi khí hậu không còn là nguy cơ trong tương lai mà đã và đang hiện hữu với mức độ ngày càng cực đoan, khó dự báo, gây tác động sâu rộng đến nhiều lĩnh vực. Đối với khu vực miền núi phía Bắc, những ảnh hưởng này càng trở nên nghiêm trọng do đặc thù địa hình chia cắt, độ dốc lớn, điều kiện địa chất phức tạp, cùng với những hạn chế về nguồn lực và năng lực quản lý đô thị".

Trong năm 2025, Cao Bằng đã chịu 22 đợt thiên tai, tổng thiệt hại ước tính hơn 4.274 tỷ đồng, chiếm tỷ lệ rất lớn so với quy mô GRDP của địa phương. Điều này không chỉ ảnh hưởng nặng nề tới hạ tầng đô thị mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng tới hạ tầng giao thông, thủy lợi. Nhiều khu vực bị chia cắt kéo dài, gây ảnh hưởng lớn đến đời sống và sinh kế của người dân. "Những con số trên cho thấy biến đổi khí hậu không còn là rủi ro tiềm ẩn mà đã trở thành "yếu tố định hình phát triển đô thị" tại các tỉnh miền núi", Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh.

Tỉnh Cao Bằng giữ vị trí chiến lược trọng yếu về quốc phòng, an ninh và đối ngoại, với hơn 90% diện tích là đồi núi. Trong giai đoạn 2021 - 2025, tỉnh đã đạt được nhiều thành tựu nổi bật, tốc độ tăng trưởng duy trì 4,46%, thu ngân sách năm 2025 đạt gần 4.500 tỷ đồng, cao nhất trong nhiều năm trở lại đây. Tuy nhiên, thành quả phát triển kinh tế - xã hội đang bị "đe dọa" nghiêm trọng bởi các hình thái thời tiết cực đoan.

Phát biểu tại hội thảo, ông Bế Thanh Tịnh - Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cao Bằng cho biết, chỉ riêng năm 2024, bão số 3 Yagi và trong năm 2025, các cơn bão số 10, 11 đã gây thiệt hại hơn 4.200 tỷ đồng - gần bằng tổng thu ngân sách của tỉnh trong năm 2025. Trong khi đó, cấu trúc không gian đô thị chủ yếu phát triển dọc các thung lũng, hành lang sông suối, lại bị chia cắt bởi địa hình karst đặc trưng, khiến nguy cơ ngập lụt, sạt lở và lũ quét ngày càng gia tăng, diễn biến phức tạp và khó lường.

Từ thực tiễn đó, ông Bế Thanh Tịnh nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải đổi mới mạnh mẽ tư duy phát triển: chuyển từ "ứng phó" sang "thích ứng", từ "thụ động" sang "chủ động", từ tư duy ngắn hạn sang dài hạn, từ tiếp cận đơn ngành sang liên ngành, tổng thể. Theo đó, thích ứng với biến đổi khí hậu không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà còn là điều kiện tiên quyết để bảo đảm thực hiện thành công mục tiêu tăng trưởng hai con số, hướng tới phát triển bền vững trong giai đoạn tới.

Đề xuất những giải pháp thực tiễn

Thiên tai không chỉ gây thiệt hại nghiêm trọng về kinh tế mà còn đe dọa trực tiếp đến an sinh xã hội, làm gián đoạn quá trình thực hiện xóa đói, giảm nghèo ở nhiều địa phương và đặt ra nguy cơ tụt hậu phát triển nếu không có cách tiếp cận mới. Đối diện với những thách thức đó, các tỉnh, đô thị miền núi cần tiếp cận và chuyển sang tư duy "thích ứng chủ động" để đảm bảo phát triển bền vững. Định hướng phát triển đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu ở nước ta đã được xác lập tương đối đầy đủ và nhất quán trong hệ thống chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.

Trong khuôn khổ hội thảo, lãnh đạo Bộ Xây dựng cùng các chuyên gia đã đề xuất nhiều giải pháp từ thể chế, chính sách đến hành động thực tiễn hướng tới mục tiêu xây dựng đô thị miền núi an toàn, thích ứng linh hoạt, chủ động với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững.

Về mặt thể chế và hành động, lãnh đạo Bộ Xây dựng cho biết, Nghị quyết số 06-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định rõ yêu cầu phát triển đô thị Việt Nam theo hướng xanh - thông minh - thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời nhấn mạnh nhiệm vụ nâng cao năng lực chống chịu của hệ thống hạ tầng đô thị và đảm bảo an toàn cho người dân trước thiên tai. Đây là định hướng mang tính chiến lược, xuyên suốt cho toàn bộ hệ thống quy hoạch và phát triển đô thị. Trên cơ sở đó, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 438/QĐ-TTg năm 2021, phê duyệt Đề án "Phát triển các đô thị Việt Nam ứng phó với biến đổi khí hậu giai đoạn 2021 - 2030". Để hỗ trợ các địa phương tháo gỡ những điểm nghẽn về nguồn lực, Bộ Xây dựng đang đẩy mạnh phối hợp với các đối tác quốc tế như AFD (Pháp) và SECO (Thụy Sĩ) nhằm triển khai các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, thúc đẩy phát triển hạ tầng xanh.

Để thực hiện đồng bộ và hiệu quả những thể chế và hành động đề ra, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn đề nghị tỉnh Cao Bằng cần tuân thủ và cụ thể hóa đầy đủ các quy định của pháp luật về quy hoạch, phát triển đô thị thích ứng biến đổi khí hậu, rà soát, điều chỉnh quy hoạch theo hướng: tránh phát triển vào các khu vực có độ rủi ro cao, thiết lập hành lang an toàn thiên tai, thiết lập hạ tầng thoát nước, chống ngập; công trình phòng chống sạt lở; hạ tầng xanh và không gian trữ nước; nâng cao năng lực quản lý và nhận thức cộng đồng; tăng cường phối hợp vùng và liên ngành.

Báo cáo tại hội thảo, ThS. Lương Tuấn Hùng, Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Cao Bằng đã trình bày tổng quan về thực trạng cũng như định hướng phát triển mạng lưới đô thị của tỉnh đến năm 2030, tầm nhìn 2050. Báo cáo nêu rõ, tỷ lệ đô thị hóa của Cao Bằng năm 2025 đạt khoảng 25,5%, tuy thấp hơn bình quân cả nước nhưng phản ánh xu hướng chuyển dịch cơ cấu dân cư theo hướng tích cực. Dù vậy, địa hình dốc, chủ yếu là núi đá vôi bị chia cắt mạnh khiến quỹ đất bằng phẳng dành cho xây dựng vô cùng hạn chế, làm cho không gian đô thị quy mô nhỏ và phân tán.

Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Cao Bằng cũng đã phân tích rõ các nguy cơ khi cho biết lượng mưa trung bình năm của tỉnh dao động từ 1.200 - 1.600 mm, tập trung chủ yếu trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 9. Cường độ mưa lớn, dồn dập trong thời gian ngắn đã làm gia tăng đáng kể nguy cơ lũ quét, sạt lở và ngập úng tại các đô thị miền núi, vốn dễ bị ảnh hưởng trước tác động của thiên tai.

Không chỉ đối mặt với rủi ro tự nhiên, địa phương còn chịu áp lực lớn về chi phí đầu tư hạ tầng. Các hạng mục như san nền, gia cố taluy, xây dựng kè chống sạt lở thường có chi phí cao hơn từ 1,2 đến 1,5 lần so với khu vực đồng bằng, đặt ra thách thức không nhỏ trong cân đối và huy động nguồn lực đầu tư công. Trước vấn đề này, Sở Xây dựng tỉnh Cao Bằng đã tham mưu định hướng phát triển không gian theo mô hình mạng lưới đô thị đa trung tâm, gắn kết chặt chẽ với các hành lang kinh tế xuyên biên giới.

Điểm cốt lõi của định hướng là ưu tiên phát triển mô hình đô thị sinh thái miền núi theo hướng thích ứng với biến đổi khí hậu. Lộ trình này gắn liền với tiến trình chuyển đổi số, trong đó trọng tâm là xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu đồng bộ và ứng dụng GIS (Hệ thống thông tin địa lý - công nghệ máy tính dùng để thu thập, quản lý, phân tích và hiển thị dữ liệu địa lý) chuyên ngành, qua đó nâng cao năng lực giám sát, dự báo và cảnh báo sớm rủi ro thiên tai ngay từ khâu lập cho đến quản lý quy hoạch.

Hội thảo khoa học về đô thị miền núi thích ứng biến đổi khí hậu không chỉ là diễn đàn hoạch định chính sách cấp thiết, tạo sự đồng thuận từ trung ương đến địa phương, mà còn thể hiện rõ quyết tâm của tỉnh Cao Bằng trong đổi mới tư duy phát triển theo hướng hệ thống, liên ngành. Những phân tích, dữ liệu và chuỗi giải pháp được thống nhất tại hội thảo sẽ trở thành nền tảng khoa học quan trọng, góp phần hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành, đồng thời hỗ trợ hiệu quả công tác quản lý nhà nước và triển khai quy hoạch đô thị. Như Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh, sự kết hợp giữa quyết tâm chính trị và cơ sở khoa học chính là chìa khóa để "biến thách thức thành động lực phát triển mới", hướng tới xây dựng các đô thị miền núi an toàn, bền vững.

Một số hình ảnh tại hội thảo:

Tường Thư