Nghị định 35/2026/NĐ-CP: Đưa tài nguyên Nước vào trung tâm chiến lược phát triển đô thị bền vững

Đưa nước vào tiêu chí đô thị tăng trưởng xanh

Trong quá trình phát triển đô thị, nước luôn hiện diện như một điều kiện tồn tại căn bản của cộng đồng cư dân. Tuy nhiên, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, đô thị hóa nhanh và áp lực tài nguyên gia tăng, vai trò của nước đã vượt ra khỏi phạm vi dịch vụ công thiết yếu để trở thành yếu tố cấu trúc của không gian đô thị và nền tảng của phát triển bền vững. Nghị định số 35/2026/NĐ-CP của Chính phủ (viết tắt là Nghị định 35) về phân loại đô thị và phát triển đô thị đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển đô thị của Việt Nam, khi tài nguyên nước và hạ tầng cấp thoát nước được đặt vào trung tâm khung quy định phát triển đô thị.

Theo Nghị định 35, phát triển đô thị phải bảo đảm các yêu cầu về tăng trưởng xanh, thích ứng biến đổi khí hậu, phòng chống thiên tai và phát triển bền vững, trong đó quy hoạch đô thị phải gắn với bảo vệ tài nguyên nước, duy trì dòng chảy tối thiểu và kiểm soát khai thác nước dưới đất theo quy định pháp luật.

Quy định này cho thấy nước không còn được xem là hạ tầng đơn lẻ, mà trở thành yếu tố nền tảng chi phối cấu trúc đô thị, định hướng không gian phát triển và tiêu chí phân loại đô thị. Hệ thống cấp nước, thoát nước, xử lý nước thải và quản lý nước mặt được coi là thành phần của hạ tầng xanh, góp phần nâng cao chất lượng sống đô thị.

Một điểm mới quan trọng trong Nghị định 35 là việc đưa hệ thống cấp nước và quản lý nước đô thị vào nhóm tiêu chí phát triển đô thị tăng trưởng xanh. Trước đó, Nghị quyết số 26/2022/UBTVQH15, nước chủ yếu được tiếp cận như một chỉ tiêu hạ tầng kỹ thuật để phân loại đô thị, phản ánh trình độ phát triển hạ tầng đô thị. Chỉ đến Nghị quyết số 111/2025/UBTVQH15 và Nghị định số 35/2026/NĐ-CP, nước mới được nâng lên thành yếu tố cấu trúc của đô thị, gắn với tăng trưởng xanh, thích ứng biến đổi khí hậu và quản trị đô thị hiện đại.

Tại Nghị định 35, trong nhóm tiêu chí hạ tầng xanh, tỷ lệ dân số được cung cấp nước sạch qua hệ thống cấp nước tập trung được xác định là chỉ tiêu đánh giá mức độ phát triển đô thị. Bên cạnh đó, tỷ lệ nước thải sinh hoạt được thu gom và xử lý đạt chuẩn cũng là tiêu chí môi trường quan trọng để đánh giá chất lượng đô thị. Điều này cho thấy nước không chỉ là đầu vào cho đời sống đô thị mà còn là chỉ số đo lường trình độ phát triển đô thị theo hướng xanh và bền vững.

Nghị định 35 cũng nhấn mạnh vai trò của không gian mặt nước và hệ sinh thái nước đô thị trong cấu trúc phát triển bền vững. Điều 10 của Nghị định này đã nêu rất rõ, khi cải tạo, chỉnh trang đô thị, địa phương phải khôi phục và cải tạo hệ thống kênh mương, ao hồ, đầm và hệ thống lưu trữ, thoát nước nhằm bảo vệ môi trường nước và giảm rủi ro ngập úng. Không gian mặt nước được xem là một thành phần của hạ tầng xanh, góp phần điều hòa vi khí hậu, cải thiện cảnh quan, tăng khả năng chống chịu với thiên tai và nâng cao chất lượng sống của cư dân đô thị.

Một điểm nhấn khác của Nghị định 35 là yêu cầu tích hợp nội dung thích ứng với biến đổi khí hậu trong quy hoạch và phát triển đô thị, trong đó tài nguyên nước và hệ thống thủy văn đô thị đóng vai trò trung tâm. Theo Mục II, Chương 3 của Nghị định 35, các đô thị phải đánh giá tác động của biến đổi khí hậu, dự báo khu vực rủi ro thiên tai để xây dựng phương án quy hoạch phù hợp, ưu tiên các giải pháp dựa vào tự nhiên và bảo tồn không gian mặt nước nhằm giảm thiểu rủi ro ngập lụt. Đối với đô thị mới hoặc khu vực mở rộng, quy hoạch phải hạn chế lấn lấp sông, kênh, hồ và hành lang bảo vệ nguồn nước, đồng thời bố trí các khu vực dự trữ cho trữ nước và cấp nước dự phòng trong tình huống thiên tai và biến đổi khí hậu. Đây là bước chuyển quan trọng từ tư duy chống ngập sang tư duy sống chung với nước, coi nước là yếu tố cấu thành không gian đô thị thay vì đối tượng cần loại bỏ.

Nghị định 35 cũng khẳng định việc đầu tư hệ thống cấp thoát nước đồng bộ là điều kiện bắt buộc đối với các dự án đô thị mới và dự án đầu tư xây dựng tại đô thị. Theo đó, các dự án phải có hệ thống thu gom và xử lý nước thải hoàn chỉnh, kết nối với hạ tầng chung của đô thị, đồng thời áp dụng công nghệ tiết kiệm năng lượng và thân thiện môi trường.

Nghị định 35 đã yêu cầu đô thị phải thực hiện các giải pháp giảm phát thải khí nhà kính, trong đó việc bố trí cây xanh, mặt nước và không gian công cộng đóng vai trò quan trọng. Không gian mặt nước góp phần hấp thụ nhiệt, giảm hiệu ứng đảo nhiệt đô thị và tăng khả năng hấp thụ carbon. Việc sử dụng vật liệu thân thiện môi trường, tiết kiệm năng lượng và áp dụng tiêu chuẩn công trình xanh cũng gắn với yêu cầu bảo vệ môi trường nước và phát triển đô thị bền vững.

Nước là một thước đo phát triển bền vững

Chia sẻ về nội dung phát triển đô thị tăng trưởng xanh trong Nghị định 35, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn cho biết, các quy định được xây dựng trên cơ sở kế thừa hệ thống chính sách hiện hành về tăng trưởng xanh, đồng thời bảo đảm tính thống nhất với Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh và hệ thống quy hoạch, pháp luật liên quan. Đây là bước cụ thể hóa chủ trương của Đảng và Nhà nước về chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, số hóa và kinh tế tuần hoàn.

Nghị định 35 quy định rõ yêu cầu chung và yêu cầu cụ thể đối với phát triển đô thị tăng trưởng xanh theo từng loại hình đô thị, từ đô thị mới, khu vực đô thị mở rộng đến đô thị hiện hữu, đồng thời xác định hệ thống tiêu chí theo ba nhóm trọng tâm là hạ tầng xanh, môi trường, năng lượng và giảm phát thải, được lồng ghép trong quy hoạch, chương trình, kế hoạch và dự án phát triển đô thị, kèm theo cơ chế đánh giá, giám sát và phân công trách nhiệm cụ thể cho từng cấp chính quyền.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn, việc ban hành các quy định này sẽ khắc phục tình trạng quy định phân tán, thiếu tiêu chí cụ thể và việc thực hiện mang tính hình thức trong thời gian qua. Quan trọng hơn, các quy định mới được kỳ vọng góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và năng lượng, giảm phát thải khí nhà kính, cải thiện chất lượng môi trường đô thị, thúc đẩy phát triển hạ tầng xanh, giao thông công cộng và công trình tiết kiệm năng lượng, từng bước hình thành mô hình quản lý đô thị hiện đại dựa trên dữ liệu và công nghệ số, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và chất lượng sống đô thị.

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, biến đổi khí hậu gia tăng và áp lực tài nguyên ngày càng lớn, nước đã trở thành yếu tố chiến lược quyết định chất lượng và tương lai phát triển đô thị. Nghị định 35 là nền tảng pháp lý quan trọng để đưa nước vào trung tâm tư duy phát triển đô thị, từ quy hoạch, đầu tư hạ tầng, quản lý môi trường đến chuyển đổi số và tăng trưởng xanh.

Đô thị hiện đại không chỉ được đánh giá bằng quy mô dân số hay hạ tầng giao thông, mà còn phải có khả năng quản lý và sử dụng hiệu quả tài nguyên nước, bảo đảm cấp nước an toàn, xử lý nước thải đạt chuẩn, bảo tồn không gian mặt nước và thích ứng với biến đổi khí hậu. Từ đây, chúng ta có thể thấy, trong tương lai, nước sẽ không chỉ là dịch vụ công thiết yếu mà còn là chỉ số quan trọng phản ánh trình độ phát triển và sức cạnh tranh của mỗi đô thị Việt Nam.

Mai Thanh