TP.HCM số hóa dữ liệu hạ tầng để quản lý công trình hạ tầng

Thực hiện các chủ trương của Chính phủ về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia và tạo lập dữ liệu phục vụ chuyển đổi số, UBND TP.HCM vừa ban hành kế hoạch chuyển đổi số trong hoạt động xây dựng, quản lý và khai thác kết cấu hạ tầng xây dựng trên địa bàn. Kế hoạch này đồng thời cụ thể hóa Quyết định số 2597/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Đề án chuyển đổi số trong hoạt động xây dựng, quản lý, khai thác kết cấu hạ tầng xây dựng.

Số hóa dữ liệu hạ tầng trong suốt vòng đời công trình

TP.HCM đang triển khai kế hoạch thực hiện chuyển đổi số trong hoạt động xây dựng, quản lý, khai thác kết cấu hạ tầng xây dựng trên địa bàn. Một trong những nội dung đáng chú ý là việc áp dụng mã định danh thống nhất cho các công trình hạ tầng, phục vụ theo dõi, quản lý công trình trong suốt vòng đời.

Theo kế hoạch, ngay trong năm 2026, TP.HCM sẽ triển khai mã định danh cho 100% công trình hạ tầng. Mỗi công trình sẽ được gắn một mã thống nhất để truy xuất thông tin liên quan đến thiết kế, vật liệu, đơn vị thi công, tiến độ, lịch sử vận hành, bảo trì, sửa chữa và các sự cố từng phát sinh.

Với lĩnh vực Cấp Thoát nước, việc gắn mã định danh cho công trình hạ tầng có thể áp dụng đối với mạng lưới cấp nước, tuyến ống truyền tải, tuyến cống thoát nước, trạm bơm, hồ điều hòa, công trình xử lý nước thải, hố ga, cửa xả và các hạng mục kỹ thuật liên quan. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, cơ quan quản lý và đơn vị vận hành có thể theo dõi hiện trạng công trình, lịch sử bảo trì, vị trí sự cố và quá trình xử lý trên cùng một nền tảng.

Để mã định danh phát huy hiệu quả, TP.HCM đặt mục tiêu số hóa 100% dữ liệu công trình hạ tầng, bao gồm hiện trạng, tài sản, lịch sử vận hành, bảo trì và sự cố. Đây là khối lượng công việc rất lớn, do thành phố đang quản lý nhiều loại công trình hạ tầng khác nhau như cầu đường, hệ thống thoát nước, chiếu sáng, cấp nước và các công trình kỹ thuật đô thị.

Theo kế hoạch, hệ thống mã định danh sẽ được tích hợp với các cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai, đầu tư công, giao thông, xây dựng và các lĩnh vực liên quan. Việc kết nối dữ liệu này nhằm hình thành mạng lưới thông tin liên thông giữa các cấp quản lý, hạn chế tình trạng dữ liệu phân tán, khó cập nhật hoặc không đồng bộ giữa các đơn vị.

TP.HCM đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% quy trình quản lý hạ tầng được chuyển sang môi trường điện tử, sử dụng hồ sơ số thay cho hồ sơ giấy. Thành phố cũng đặt mục tiêu 100% dự án đầu tư xây dựng hạ tầng mới áp dụng các công nghệ như trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật, hệ thống thông tin địa lý và mô hình thông tin công trình trong toàn bộ vòng đời công trình.

Trong năm 2026, thành phố sẽ xây dựng kho dữ liệu mô hình thông tin công trình dùng chung, sẵn sàng tích hợp với Kho dữ liệu quốc gia do Bộ Xây dựng triển khai. TP.HCM sẽ áp dụng bắt buộc mô hình thông tin công trình đối với công trình cấp II trở lên thuộc các dự án đầu tư xây dựng mới sử dụng vốn đầu tư công, vốn nhà nước ngoài đầu tư công và các dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư bắt đầu thực hiện công tác chuẩn bị dự án.

Gắn quản lý hạ tầng với GIS, BIM và IoT

Theo kế hoạch, khi mã định danh được kết hợp với các công nghệ như GIS, BIM, IoT và bản sao số, hệ thống quản lý hạ tầng sẽ có đầy đủ thông tin từ thiết kế, thi công đến vận hành. Mỗi công trình được theo dõi bằng một mã duy nhất, giúp việc cập nhật, tra cứu và kiểm soát dữ liệu thuận lợi hơn.

Đối với hạ tầng cấp thoát nước, cách quản lý này có thể hỗ trợ theo dõi tuyến ống, vị trí van, trạm bơm, điểm đấu nối, điểm ngập, khu vực thường xảy ra sự cố hoặc các hạng mục cần bảo trì định kỳ. Dữ liệu vận hành nếu được cập nhật thường xuyên sẽ giúp các đơn vị chuyên ngành chủ động hơn trong điều hành hệ thống, nhất là trong mùa mưa hoặc khi xảy ra sự cố hạ tầng kỹ thuật.

TP.HCM cũng hướng tới quản lý hạ tầng theo thời gian thực thông qua Trung tâm điều hành thông minh. Dữ liệu từ các công trình được liên kết qua mã định danh sẽ được cập nhật thông qua hệ thống cảm biến. Các công nghệ mô phỏng và bản đồ số giúp cơ quan quản lý giám sát tình trạng công trình trực quan hơn. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, hệ thống có thể phát cảnh báo để đơn vị chức năng kiểm tra, xử lý.

Kế hoạch này cũng đề cập đến khả năng tăng tương tác giữa người dân và cơ quan quản lý hạ tầng. Thông qua các ứng dụng công dân thông minh, người dân có thể phản ánh sự cố bằng hình ảnh, video kèm mã định danh công trình. Hệ thống trí tuệ nhân tạo sẽ hỗ trợ phân loại thông tin và chuyển đến đơn vị phụ trách xử lý.

Để triển khai kế hoạch, TP.HCM sẽ xây dựng chương trình đào tạo chuyên sâu về chuyển đổi số trong lĩnh vực hạ tầng cho cán bộ quản lý, kỹ sư và kỹ thuật viên. Thành phố cũng tăng cường hợp tác với các trường đại học, doanh nghiệp công nghệ; đồng thời hoàn thiện các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về dữ liệu số, BIM, GIS và các nền tảng liên quan.

Việc gắn mã định danh cho công trình hạ tầng được TP.HCM xác định là một phần trong quá trình chuyển đổi số lĩnh vực xây dựng và quản lý hạ tầng đô thị. Với ngành Cấp Thoát nước, đây là cơ sở để chuẩn hóa dữ liệu tài sản, quản lý vận hành, bảo trì và xử lý sự cố trên môi trường số.

Mai Thanh