Rà soát điều chỉnh quy trình vận hành liên hồ chứa sông Đồng Nai, bảo đảm an ninh nguồn nước

Mới đây, Cục Quản lý tài nguyên nước (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã tổ chức cuộc họp rà soát, lấy ý kiến đối với dự thảo điều chỉnh Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Đồng Nai. Cuộc họp do Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước Châu Trần Vĩnh chủ trì, nhằm đánh giá toàn diện quá trình thực hiện quy trình hiện hành, từ đó đề xuất các nội dung điều chỉnh phù hợp với thực tiễn. Đại diện các bộ, ngành Trung ương, Văn phòng Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia, các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường; đại diện UBND, Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự, Sở Nông nghiệp và Môi trường các địa phương trên lưu vực cùng các đơn vị quản lý, vận hành hồ chứa và các cơ quan, tổ chức liên quan cùng tham dự.

Theo Cục trưởng Châu Trần Vĩnh, việc rà soát, điều chỉnh quy trình được đặt trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, các hiện tượng cực đoan như mưa lớn bất thường, lũ lớn, hạn hán, thiếu nước xuất hiện với tần suất và cường độ gia tăng. Trong khi đó, nhu cầu khai thác, sử dụng nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất, phát điện và phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương trên lưu vực ngày càng lớn, đòi hỏi công tác điều hành hệ thống hồ chứa phải linh hoạt hơn, khoa học hơn và có khả năng thích ứng cao hơn với các tình huống phát sinh.

Lưu vực sông Đồng Nai là một trong những lưu vực sông có vai trò đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội của khu vực Đông Nam Bộ và cả nước. Hệ thống các hồ chứa trên lưu vực không chỉ phục vụ phát điện mà còn đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng như cắt, giảm lũ, cấp nước cho sản xuất, sinh hoạt, duy trì dòng chảy tối thiểu và bảo vệ hệ sinh thái hạ du. Vì vậy, việc vận hành đồng bộ, khoa học giữa các hồ chứa luôn được xác định là yếu tố then chốt để phát huy hiệu quả tổng hợp của nguồn nước.

Qua quá trình triển khai Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Đồng Nai, nhiều kết quả tích cực đã được ghi nhận. Đại diện Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam - đơn vị tư vấn xây dựng dự thảo điều chỉnh Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Đồng Nai cho biết: Sau hơn 6 năm triển khai theo Quyết định số 1895/QĐ-TTg ngày 25/12/2019 của Thủ tướng Chính phủ, quy trình đã phát huy hiệu quả trong điều phối vận hành 21 hồ chứa, đập dâng lớn trên lưu vực, góp phần cắt, giảm lũ cho hạ du, bảo đảm cấp nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất, phát triển kinh tế - xã hội và đóng góp quan trọng vào bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Tuy nhiên, trước những diễn biến ngày càng phức tạp của biến đổi khí hậu, tình trạng mưa, lũ, hạn hán diễn biến khó lường cùng với nhu cầu sử dụng nước ngày càng gia tăng, một số nội dung của quy trình hiện hành cần được nghiên cứu, cập nhật để phù hợp với yêu cầu quản lý trong giai đoạn mới.

Tại cuộc họp, các đại biểu đã tập trung trao đổi, góp ý đối với nhiều nội dung của dự thảo điều chỉnh, trong đó làm rõ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn vận hành; đánh giá khả năng phối hợp giữa các đơn vị quản lý hồ chứa và địa phương; đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao tính linh hoạt trong điều hành hệ thống hồ chứa khi xảy ra các tình huống thiên tai hoặc thiếu nước.

Theo Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam, một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo là điều chỉnh mực nước đón lũ của một số hồ chứa lớn như Thác Mơ, Đồng Nai 3, Đơn Dương, Đại Ninh, Hàm Thuận và Trị An. Đồng thời bổ sung quy định về mực nước đón lũ thấp nhất đối với hồ Trị An và Dầu Tiếng nhằm tăng dung tích phòng lũ cho khu vực hạ du trong mùa mưa. Dự thảo cũng đề xuất bổ sung hồ thủy điện Phú Tân 2 vào danh mục các công trình tham gia Quy trình vận hành liên hồ. Cùng với đó, dự thảo điều chỉnh các mực nước làm tín hiệu quyết định vận hành giảm lũ tại các trạm thủy văn Phú An, Phước Hòa và Tà Lài; Thay thế trạm thủy văn Tà Pao bằng trạm Phú Hiệp để phục vụ vận hành hồ Hàm Thuận; Bổ sung trạm thủy văn Đại Ninh làm căn cứ vận hành hồ Đại Ninh giảm lũ cho hạ du.

Các ý kiến cũng cho rằng việc điều chỉnh quy trình cần bám sát các quy định mới của Luật Tài nguyên nước năm 2023 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Đồng thời bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các mục tiêu phòng, chống thiên tai, cấp nước cho dân sinh, sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, phát điện và bảo vệ môi trường. Bên cạnh đó, việc cập nhật các số liệu khí tượng thủy văn, đặc điểm nguồn nước và nhu cầu khai thác sử dụng nước trên lưu vực là cơ sở quan trọng để hoàn thiện phương án vận hành sát với điều kiện thực tế.

Phát biểu tại cuộc họp, lãnh đạo Cục Quản lý tài nguyên nước nhấn mạnh, việc sửa đổi quy trình cần được xây dựng trên cơ sở khoa học, kế thừa những kết quả đạt được, đồng thời khắc phục những tồn tại trong quá trình thực hiện. Dự thảo cần bảo đảm tính khả thi, tạo điều kiện để các cơ quan quản lý và đơn vị vận hành chủ động hơn trong công tác điều tiết nguồn nước, nhất là trong các tình huống khẩn cấp về thiên tai, hạn hán hoặc thiếu nước.

Theo định hướng của cơ quan quản lý, quy trình vận hành liên hồ chứa sau khi được hoàn thiện sẽ góp phần nâng cao hiệu quả điều hòa, phân phối nguồn nước trên toàn lưu vực; tăng cường khả năng dự báo, điều hành theo thời gian thực, ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý tài nguyên nước. Đây cũng là giải pháp quan trọng nhằm thực hiện hiệu quả các mục tiêu bảo đảm an ninh nguồn nước quốc gia, phát triển kinh tế - xã hội bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Việc tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Đồng Nai thể hiện quyết tâm của cơ quan quản lý trong việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý tài nguyên nước, hướng tới khai thác, sử dụng bền vững nguồn nước, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

Vy Anh