Nước uống tại vòi chờ hành lang kỹ thuật

Triển khai nhiều năm vẫn chờ hành lang kỹ thuật để công bố

Công ty CP Cấp nước Huế (HueWACO) cho biết, doanh nghiệp đã công bố cấp nước an toàn từ năm 2009. Chất lượng nước sạch của HueWACO hiện vượt các yêu cầu của Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước sạch sử dụng cho mục đích sinh hoạt QCVN 01-1:2024/BYT và Quy chuẩn địa phương QCĐP 01:2022/TT-H, nhất là các chỉ tiêu về độ đục, sắt, mangan, nhôm. Tuy vậy, việc công bố nước uống trực tiếp tại vòi ở Huế vẫn còn gặp nhiều khó khăn.

Khó khăn lớn nhất hiện nay là Nhà nước chưa có quy chuẩn, tiêu chuẩn cụ thể về chất lượng nước phục vụ uống trực tiếp. Khái niệm "nước sạch" trong các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và quy chuẩn địa phương hiện hành chủ yếu mới được xác định cho mục đích sinh hoạt. Trong khi đó, để cấp nước uống trực tiếp tại vòi, "nước sạch" cần được quản lý và đánh giá nghiêm ngặt như một loại "thực phẩm thiết yếu".

Theo HueWACO, khi doanh nghiệp công bố nước có thể uống trực tiếp, đó không chỉ là thông tin kỹ thuật, mà còn là cam kết về phạm vi cung cấp, điểm lấy mẫu, tần suất kiểm tra, chất lượng nước tại điểm sử dụng và trách nhiệm xử lý khi xảy ra sự cố.

Hiện HueWACO đang xây dựng các tiêu chuẩn nội bộ, hoàn thiện quy trình, đưa ra các cam kết với khách hàng về chất lượng nước, đồng thời đánh giá tổng thể hệ thống cấp nước, nâng cấp, cải tạo hạ tầng các tuyến ống để xác định những khu vực đủ điều kiện công bố. Dự kiến, đơn vị sẽ hoàn thành và công bố nước uống trực tiếp tại khu vực trung tâm thành phố trước năm 2027.

Tuy vậy, một hành lang kỹ thuật rõ ràng và một tiêu chuẩn nước uống trực tiếp thống nhất trên toàn quốc vẫn là điều doanh nghiệp mong muốn. Đây không chỉ là căn cứ để doanh nghiệp triển khai, mà còn là cơ sở giúp khách hàng hiểu rõ hơn về chất lượng dịch vụ và năng lực kiểm soát của đơn vị cấp nước, đại diện HueWACO cho biết.

Tại TP.HCM, chương trình nước uống tại vòi được Tổng Công ty Cấp nước Sài Gòn TNHH MTV (SAWACO) triển khai theo lộ trình từ khá sớm. Năm 2017, doanh nghiệp đã có kế hoạch phối hợp với Thành đoàn TP.HCM lắp thêm 100 trụ nước uống sạch tại vòi. Các vị trí được khảo sát gồm khu vui chơi, điểm du lịch và khu dân cư mới.

Cùng thời điểm, SAWACO đầu tư thiết bị phân tích, xe quan trắc chất lượng nước và hệ thống giám sát liên tục từ nguồn nước sông, nhà máy xử lý đến mạng lưới cấp nước. Việc theo dõi chất lượng nước được đặt trong cả quá trình truyền dẫn và phân phối, thay vì chỉ kiểm tra tại nhà máy.

Đến năm 2025, SAWACO tiếp tục công bố các giải pháp giám sát nhiều tầng từ nguồn nước thô đến từng điểm trên mạng lưới. Theo thông tin từ doanh nghiệp, TP.HCM đã có 27 trụ nước uống công cộng tại khu vực quận 9 cũ và huyện Bình Chánh. Các trụ được quản lý bằng phần mềm riêng, có mã QR để người dân kiểm tra chất lượng nước. Mỗi tháng, SAWACO công bố chất lượng nước sạch trên cổng thông tin điện tử.

Đến tháng 6/2026, TP.HCM đã có hơn 40 điểm nước uống tại vòi tại khu vực trung tâm, công viên, di tích và nơi đông người dân, du khách qua lại. Đầu năm 2026, UBND TP.HCM cũng ban hành quyết định thành lập ban soạn thảo và tổ giúp việc xây dựng quy chuẩn kỹ thuật địa phương về chất lượng nước uống tại vòi ở trụ nước uống công cộng.

Cách triển khai tại TP.HCM cho thấy nước uống tại vòi hiện vẫn bắt đầu từ phạm vi công cộng. Đây là phạm vi đơn vị vận hành có thể kiểm soát vị trí lắp đặt, thiết bị đầu cuối, vệ sinh, bảo trì, lấy mẫu và công bố thông tin trước khi tính đến khả năng mở rộng ra hệ thống cấp nước sinh hoạt.

Cần chuẩn riêng cho nước uống trực tiếp tại vòi

Ngoài TP.HCM, một số địa phương đã triển khai mô hình nước uống tại vòi ở công viên, bệnh viện, trường học và khu vực công cộng. Tại Cần Thơ, Công ty CP Cấp thoát nước Cần Thơ (CANTHOWASSCO) có các trụ nước uống tại vòi phục vụ miễn phí, được vệ sinh, kiểm tra và thay thế thiết bị định kỳ.

Ở Đà Nẵng, mô hình này được triển khai trong trường học thông qua hệ thống lọc nước phục vụ học sinh. Năm 2024, thành phố tiếp nhận thêm 11 hệ thống máy lọc nước uống tại vòi cho các trường THCS, nâng tổng số hệ thống thuộc dự án "Nước uống sạch cho trường học Việt Nam" tại Đà Nẵng lên 39 hệ thống.

Tại khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây, ngành Cấp nước địa phương cũng từng lắp đặt trụ nước uống tại vòi ở một số điểm công cộng, phục vụ người dân, du khách và người lao động ngoài trời.

Điểm chung của các mô hình này là đều được triển khai trong phạm vi có thể kiểm soát. Đơn vị vận hành biết rõ vị trí lấy mẫu, thiết bị sử dụng, tần suất kiểm tra và quy trình xử lý khi có bất thường. Trong khi đó, nếu mở rộng đến từng hộ dân, chất lượng nước sau đồng hồ còn phụ thuộc vào bể chứa, bồn mái, đường ống trong nhà và việc vệ sinh của chủ công trình.

Tại Nhật Bản, nước máy có thể uống trực tiếp trong sinh hoạt, nhà hàng, khách sạn và không gian công cộng. Ở Tokyo, hệ thống cấp nước được quản lý từ nguồn nước, nhà máy xử lý, đường ống truyền tải, mạng lưới phân phối đến vòi sử dụng cuối cùng.

Theo "Cẩm nang kế hoạch cấp nước an toàn: quản lý rủi ro từng bước cho các nhà cung cấp nước uống" của Tổ chức Y tế Thế giới, an toàn nước uống được tiếp cận theo hướng quản lý rủi ro trên toàn bộ hệ thống, từ lưu vực, nguồn nước đến người sử dụng. Tài liệu cũng nêu, kiểm nghiệm nước tại điểm cuối hệ thống, như đồng hồ khách hàng hoặc vòi nước, là cần thiết nhưng không đủ nếu đứng riêng lẻ, vì kết quả kiểm nghiệm chỉ phản ánh một thời điểm và có thể phát hiện vấn đề sau khi nước đã được cấp đến người dùng.

Từ thực tế triển khai trong nước và cách tiếp cận quản lý an toàn nước uống theo chuỗi, việc sớm có quy chuẩn riêng cho nước uống trực tiếp tại vòi là cần thiết. Quy chuẩn này sẽ là căn cứ để các mô hình thí điểm được đánh giá thống nhất hơn, đồng thời giúp doanh nghiệp có cơ sở khi công bố chất lượng nước trong phạm vi đủ điều kiện.

Hiện các mô hình nước uống tại vòi ở Việt Nam chủ yếu vẫn nằm trong phạm vi công cộng, trường học, bệnh viện hoặc một số điểm thí điểm. Nhiều doanh nghiệp cấp nước đã có nhu cầu công bố, nhưng còn chờ hướng dẫn kỹ thuật thống nhất về chất lượng nước, phạm vi công bố và trách nhiệm cam kết với khách hàng.

Mai Thanh