Nâng cấp hồ Tha La hướng tới an ninh nguồn nước bền vững

Hồ Tha La được xây dựng trên suối Tha La, thuộc nhánh thượng nguồn của sông Sài Gòn, đưa vào khai thác từ năm 2005, với dung tích khoảng 27,43 triệu m³ nước. Đây là hồ thủy lợi lớn thứ hai của tỉnh Tây Ninh (sau hồ Dầu Tiếng), giữ vai trò điều tiết nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và bổ sung nước sinh hoạt cho khu vực Tân Châu cùng các vùng phụ cận. Trong suốt quá trình vận hành, công trình được xem là "điểm tựa" thủy lợi của vùng Tây Bắc Tây Ninh, gắn chặt với sinh kế và ổn định đời sống của người dân khu vực biên giới.

Quá trình vận hành cho thấy, nguồn nước từ hồ Tha La đã góp phần quan trọng cải tạo những vùng đất khô hạn, từng bước hình thành các cánh đồng lúa, vườn cây ăn trái và khu nuôi trồng thủy sản ổn định. Việc chủ động nguồn nước tưới không chỉ giúp nâng cao năng suất cây trồng mà còn tạo nền tảng cho phát triển nông nghiệp bền vững, giảm phụ thuộc vào điều kiện thời tiết ngày càng biến động.

Sau gần hai thập niên khai thác, yêu cầu bảo đảm an toàn hồ đập và thích ứng với biến đổi khí hậu đặt ra ngày càng rõ nét. Trước bối cảnh đó, năm 2023, dự án cải tạo, nâng cấp hồ Tha La đã được phê duyệt với tổng mức đầu tư 280 tỷ đồng, khởi công từ tháng 12/2023 và hoàn thành vào cuối năm 2025.

Dự án đã tập trung xử lý đồng bộ các hạng mục kỹ thuật then chốt, nhằm nâng cao năng lực điều tiết và bảo đảm an toàn công trình trong điều kiện vận hành dài hạn.

Các hạng mục trọng tâm bao gồm sửa chữa đập chính, xây dựng mới tràn xả lũ, hoàn thiện hệ thống cửa van điều tiết, cải tạo kênh chính và nạo vét kênh tiêu Thạnh Đông. Đáng chú ý, hệ thống cửa van cũ đã được thay thế bằng thiết bị vận hành thủy lực, cho phép điều tiết linh hoạt và chính xác hơn. Nhờ đó, hồ có thể chủ động tích nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt trong mùa khô, đồng thời tăng khả năng xả điều tiết an toàn trong mùa mưa lũ, hạn chế nguy cơ ngập úng cho vùng hạ du.

Cùng với việc nâng cấp các hạng mục thủy lợi, dự án còn được tiếp cận theo hướng tích hợp đa mục tiêu. Tuyến đường ĐT795 đi qua thân đập được mở rộng, hoàn thiện hệ thống chiếu sáng và tổ chức giao thông an toàn, góp phần rút ngắn thời gian di chuyển, giảm chi phí vận chuyển nông sản và tăng cường kết nối liên vùng. Việc kết hợp hạ tầng giao thông trong không gian công trình thủy lợi cho thấy tư duy đầu tư mới, hướng tới tối ưu hóa giá trị sử dụng của hồ chứa trong tổng thể phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Theo ông Đoàn Quốc Trung, Giám đốc Xí nghiệp Thủy lợi Tân Châu, sau khi hoàn thiện và đưa vào vận hành, hồ Tha La sẽ phát huy hiệu quả tổng hợp, vừa bảo đảm an toàn công trình, vừa chủ động điều tiết nguồn nước cho sản xuất và dân sinh. Đồng thời, công trình còn tạo tiền đề hình thành không gian sinh thái phục vụ cộng đồng, phù hợp với xu thế quản lý công trình thủy lợi hiện đại, trong đó khai thác đi đôi với bảo vệ tài nguyên nước và phát triển bền vững.

Dự án nâng cấp hồ Tha La cho thấy, đầu tư cho các công trình thủy lợi ngày nay không chỉ dừng ở mục tiêu kỹ thuật đơn thuần, mà cần được đặt trong tổng thể chiến lược an ninh nguồn nước và thích ứng biến đổi khí hậu. Việc tích hợp nhiều chức năng trong một công trình đòi hỏi mô hình quản lý, vận hành đồng bộ, với sự phối hợp chặt chẽ giữa đơn vị khai thác, chính quyền địa phương và cộng đồng hưởng lợi.

Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng nước ngày càng gia tăng, các hồ chứa như Tha La đang dần vượt ra khỏi vai trò "túi nước" dự trữ truyền thống để trở thành hạt nhân hạ tầng cho phát triển vùng. Nếu được quản lý và vận hành đúng định hướng, những công trình thủy lợi nâng cấp theo hướng đa mục tiêu như hồ Tha La sẽ tiếp tục đóng góp quan trọng vào bảo đảm an ninh nguồn nước bền vững cho các địa phương khu vực biên giới.

Mai Thanh