Đà Nẵng tính chuyện hạ tầng nước cho chặng phát triển mới

Quy hoạch chung thành phố Đà Nẵng đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075 đã được Chính phủ phê duyệt ngày 6/4/2026. Như vậy, Đà Nẵng đã được đặt vào một tầm nhìn phát triển mới, câu chuyện quy hoạch không còn dừng ở việc mở rộng đô thị hay sắp xếp lại các khu chức năng. Trong nhiệm vụ Quy hoạch chung thành phố Đà Nẵng đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075, hạ tầng cấp nước, thoát nước và xử lý nước thải đã được đặt vào vị trí điều kiện nền để thành phố phát triển đúng với tầm vóc của một trung tâm lớn tại khu vực miền Trung và cả nước.

Hạ tầng nước phải theo kịp tầm vóc phát triển của thành phố

Theo quy hoạch, đến năm 2050, Đà Nẵng phải trở thành thành phố hiện đại, thông minh, đáng sống, giàu bản sắc, là cực tăng trưởng quan trọng của quốc gia; là trung tâm quốc gia và khu vực về logistics, kinh tế biển, thương mại, tài chính, khoa học công nghệ, khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, du lịch, giáo dục đào tạo và y tế chất lượng cao. Đà Nẵng đồng thời được xác định là đầu mối giao thông, viễn thông chiến lược, là điểm trung chuyển quốc tế thông qua cảng biển và sân bay, là cửa ngõ ra biển quan trọng của các quốc gia trên hành lang kinh tế Đông - Tây, kết nối tiểu vùng sông Mê Kông với ASEAN và quốc tế. Chính cách xác lập vị thế đó cho thấy mọi bài toán hạ tầng, trong đó có hạ tầng nước, đều phải được tính ở quy mô lớn hơn rất nhiều so với yêu cầu của một đô thị thông thường.

Một thành phố giữ vai trò cửa ngõ ra biển, phát triển mạnh logistics, thương mại tự do, dịch vụ quốc tế, công nghiệp công nghệ cao và du lịch biển không thể chỉ quan tâm đến đường sá, bến cảng hay sân bay. Nước sạch cho sinh hoạt và sản xuất, năng lực tiêu thoát nước, khả năng chống ngập, hệ thống xử lý nước thải tập trung và mức độ an toàn của nguồn nước cũng chính là những tiêu chí phản ánh sức bền của cấu trúc đô thị.

Điểm đáng chú ý trong nhiệm vụ quy hoạch là phần hạ tầng kỹ thuật, chiến lược của Đà Nẵng không chỉ nêu cảng biển, sân bay, đường bộ, đường sắt, giao thông thủy, mà còn yêu cầu làm rõ các trục tiêu thoát nước chính, trạm bơm chống ngập, nhà máy nước, trạm xử lý nước thải tập trung.

Nội dung quy hoạch nêu, đến năm 2050 quy mô dân số Đà Nẵng khoảng 6 triệu người, trong đó dân số đô thị khoảng 4 triệu người, dân số thường trú khoảng 4,9 triệu người. Quy mô đất dân dụng toàn đô thị dự kiến từ 28.000 ha đến 44.000 ha. Đây không còn là bài toán hạ tầng của một đô thị ven biển quy mô trung bình. Đó là bài toán của một không gian đô thị lớn, đa trung tâm, mở rộng theo các hành lang kinh tế và gắn chặt với các cực phát triển mới. Với áp lực đó, hệ thống cấp nước buộc phải được nghiên cứu bài bản từ nguồn, công suất, công nghệ, công trình đầu mối cho tới mạng lưới phân phối chính.

Quy hoạch Đà Nẵng yêu cầu xác định trữ lượng, nhu cầu và nguồn cung cấp nước; xác định vị trí, quy mô các công trình đầu mối và mạng lưới phân phối chính của hệ thống cấp nước; lựa chọn công nghệ xử lý nước; đồng thời đánh giá đầy đủ chất lượng, trữ lượng nguồn nước mặt và nước ngầm, khả năng khai thác phục vụ sinh hoạt và sản xuất. Đây là yêu cầu mang tính nền tảng. Bởi với một thành phố đang hướng đến vị thế trung tâm logistics, công nghiệp, du lịch, dịch vụ và thương mại quốc tế, an ninh nước không chỉ là chuyện đủ nước dùng cho dân cư mà còn là điều kiện để duy trì năng lực cạnh tranh, bảo đảm môi trường đầu tư và ổn định chất lượng sống.

Điều quan trọng là hạ tầng cấp nước trong quy hoạch lần này không được nhìn tách biệt khỏi cấu trúc phát triển không gian. Đà Nẵng được yêu cầu kết nối vùng động lực phía Đông, vùng phía Tây, không gian biển, đặc khu Hoàng Sa, các khu vực phát triển đô thị động lực, các khu cảng biển, sân bay, khu phi thuế quan, khu thương mại tự do và các hành lang phát triển theo trục Đông - Tây. Khi các khu chức năng lớn được bố trí theo logic liên kết như vậy, hệ thống cấp nước cũng phải đi theo cùng một logic. Nghĩa là không thể cấp nước theo tư duy vá víu, cục bộ, nơi nào phát triển trước thì cấp trước, nơi nào thiếu thì bổ sung sau. Hệ thống phải được thiết kế để đi cùng không gian phát triển mới ngay từ đầu.

Quy hoạch cũng đặt ra yêu cầu rà soát vai trò, vị trí, lợi thế và tiềm năng phát triển của Đà Nẵng trong quan hệ với ASEAN, vùng Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, thành phố Huế, tỉnh Quảng Ngãi, đặc biệt là trên hành lang kinh tế Đông - Tây và vành đai logistics biển Đông - Thái Bình Dương. Điều đó có nghĩa, hạ tầng nước của Đà Nẵng phải được nhìn từ vai trò liên kết vùng và vai trò cửa ngõ quốc tế, chứ không chỉ trong giới hạn một đô thị trung tâm. Khi thành phố là đầu mối tiếp nhận dòng chảy hàng hóa, con người, dịch vụ và đầu tư, bài toán nước cũng phải mang tầm liên kết, dự phòng và dài hạn hơn.

Thoát nước và nước thải không thể đứng sau tốc độ đô thị hóa

Nếu cấp nước gắn với năng lực phát triển, thì thoát nước và xử lý nước thải gắn trực tiếp với sức chống chịu của đô thị. Với Đà Nẵng, điều này càng rõ khi quy hoạch đặt thành phố trong mối quan hệ chặt chẽ với sông, biển, cửa sông, không gian ven biển và các vùng trũng thấp.

Nhiệm vụ quy hoạch yêu cầu nghiên cứu các giải pháp không gian nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu, thích ứng với lũ, bảo đảm hành lang thoát nước tự nhiên; hạn chế đô thị hóa mật độ cao tại các khu vực trũng thấp, ven sông, cửa sông; giảm thiểu các rủi ro thiên tai như ngập lụt, sạt lở, mưa bão. Như vậy, thoát nước ở Đà Nẵng không thể tiếp cận đơn thuần như một hạng mục kỹ thuật, mà phải là cần tổ chức lại không gian phát triển theo quy luật của nước.

Nội dung quy hoạch còn yêu cầu xác định khung không gian sinh thái trọng yếu của thành phố, gồm hệ thống vườn quốc gia, khu bảo tồn, hành lang và lưu vực các sông lớn, hệ thống hồ đập, không gian trữ nước tự nhiên, hành lang bảo vệ nguồn nước và khu vực bảo tồn nghiêm ngặt. Đồng thời, phải làm rõ các nguy cơ rủi ro do thiên tai, biến đổi khí hậu và nước biển dâng, kể cả trong mối liên hệ với các khu vực lân cận.

Với hạ tầng công trình, quy hoạch yêu cầu xác định rõ các trục tiêu thoát nước chính và các trạm bơm chống ngập. Đây là nội dung mang tính kỹ thuật, nhưng đồng thời cũng phản ánh một yêu cầu rất cụ thể trong quản lý đô thị. Bởi khi Đà Nẵng phát triển nhanh về phía ven sông, ven biển, khu vực cảng biển, sân bay, các khu du lịch và đô thị mới, nguy cơ ngập lụt sẽ không còn xuất hiện cục bộ mà có thể gây áp lực lên toàn bộ hệ thống hạ tầng. Vì vậy, thành phố phải tính toán đúng ngay từ đầu hướng thoát nước chủ đạo, giữ được hành lang thoát nước tự nhiên và bố trí đủ năng lực chống ngập cho các khu vực động lực phát triển.

Với nước thải, nhiệm vụ quy hoạch yêu cầu xác định vị trí, quy mô các nhà máy xử lý nước thải và các tuyến ống truyền tải chính. Nhưng điểm đáng chú ý hơn là quy hoạch đã đặt ra định hướng hướng tới tái sử dụng nước thải nhằm tiết kiệm tài nguyên nước. Đây là một bước tiến trong tư duy phát triển. Một đô thị biển lớn, tăng trưởng nhanh, muốn đi theo mô hình xanh và bền vững thì không thể chỉ dừng ở việc xử lý cho đạt chuẩn. Câu chuyện quan trọng hơn là làm sao đưa nước thải sau xử lý trở lại chu trình sử dụng một cách hợp lý, qua đó giảm áp lực lên nguồn nước thô, tiết kiệm tài nguyên và nâng cao hiệu quả vận hành của hạ tầng đô thị.

Điểm đặc biệt trong quy hoạch này, Đà Nẵng đã đề xuất các giải pháp nhằm triển khai hiệu quả các cơ chế, chính sách đặc thù của trung ương đối với thành phố Đà Nẵng và cụ thể hóa thành các chương trình, dự án ưu tiên đầu tư theo các giai đoạn quy hoạch, đến năm 2030, 2050 và tầm nhìn đến năm 2075. Xác định các chương trình, dự án ưu tiên đầu tư theo các giai đoạn quy hoạch, bảo đảm tính khả thi, tính dẫn dắt và hiệu quả trong tổ chức thực hiện quy hoạch

Nhìn từ toàn bộ nhiệm vụ quy hoạch chung thành phố Đà Nẵng, có thể thấy nhiệm vụ của thành phố trong giai đoạn từ nay đến năm 2050 là rất lớn. Do đó, hạ tầng nước càng phải được đầu tư và tổ chức ở tầm chiến lược dài hạn.

Mai Thanh