Chuyển ngay tư duy "chống ngập bị động" sang "quản trị nước đô thị chủ động"

Ngày 27/5/2026, UBND Thành phố Hà Nội đã ban hành Thông báo số 38/TB-VP truyền đạt kết luận, chỉ đạo của Phó Chủ tịch UBND Thành phố Trương Việt Dũng tại cuộc họp nghe báo cáo về Đề án "Xử lý úng ngập khu vực nội thành Hà Nội, giai đoạn 2026 - 2030". Thông báo thể hiện rõ quyết tâm của Thành phố trong việc đổi mới tư duy quản lý thoát nước đô thị theo hướng hiện đại, đồng bộ, ứng dụng công nghệ và thích ứng với BĐKH, hướng tới xây dựng Hà Nội trở thành đô thị có khả năng chống chịu cao trước các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Không thể chống ngập bằng các giải pháp manh mún

Sau hơn 10 năm thực hiện Quy hoạch thoát nước Thủ đô theo Quyết định số 725/QĐ-TTg ngày 10/5/2013 của Thủ tướng Chính phủ, Hà Nội đã đạt được một số kết quả ban đầu, nhưng hệ thống thoát nước vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển. Hệ thống cống, kênh, hồ, trạm bơm chưa đồng bộ. Tốc độ đô thị hóa nhanh hơn tốc độ đầu tư hạ tầng kỹ thuật. Bề mặt bê tông hóa, nhựa hóa, ít thấm tăng nhanh, làm dòng chảy mặt tập trung nhanh hơn, gây quá tải hệ thống cống.

Đề án đã chỉ rõ khu vực nội thành còn 30 điểm úng ngập thường xuyên, phân bổ theo từng lưu vực: 16 điểm tại lưu vực Tô Lịch; 8 điểm tại lưu vực Tả Nhuệ; 1 điểm tại lưu vực Hữu Nhuệ; 3 điểm tại lưu vực Long Biên; 2 điểm tại lưu vực Đông Anh. Đây là các điểm ngập không còn là hiện tượng bất thường mà là tồn tại lặp đi lặp lại, cần xử lý dứt điểm trong giai đoạn 2026–2030.

Theo đánh giá của Thành phố, tình trạng úng ngập tại khu vực nội thành đang diễn biến phức tạp hơn dưới tác động của tốc độ đô thị hóa nhanh, bề mặt bê tông hóa gia tăng, hệ thống hạ tầng thoát nước chưa đồng bộ và BĐKH. Riêng năm 2025, các đợt mưa lớn do hoàn lưu bão số 5, số 10 và số 11 đã làm xuất hiện khoảng 220 điểm úng ngập cục bộ trên địa bàn 54 phường, xã; nhiều vị trí ngập sâu tới 0,6 - 0,7 m, thời gian ngập kéo dài tới 10 giờ.

Trên cơ sở đó, Thành phố yêu cầu các sở, ngành, địa phương chuyển ngay từ tư duy "chống ngập bị động" sang "quản trị nước đô thị chủ động", lấy dự báo, dữ liệu và vận hành sớm làm trọng tâm. Quan điểm xuyên suốt là không xử lý manh mún từng điểm ngập riêng lẻ mà phải tiếp cận theo lưu vực, tiểu lưu vực và chuỗi công trình đồng bộ từ cống nhánh, cống trục, hồ điều hòa, kênh tiêu đến trạm bơm và cửa xả.

Đối với lưu vực Tô Lịch, Thành phố yêu cầu nghiên cứu, đánh giá kỹ phương án nâng công suất trạm bơm Yên Sở lên 120 m³/s nhằm tăng năng lực thoát nước đầu mối, kiểm soát mực nước hệ thống sông, kênh trục trong điều kiện mưa cực đoan có xét đến yếu tố BĐKH. Đồng thời, đẩy nhanh tiến độ cải tạo tuyến hạ lưu Kim Ngưu nối sông Tô Lịch với trạm bơm Yên Sở; rà soát, nâng dung tích điều tiết các hồ Giảng Võ, Thụy Khuê, Đống Đa, Ngọc Khánh và nghiên cứu phát triển các bể ngầm điều tiết tại trường học, công viên, quảng trường, bãi đỗ xe.

Một trong những điểm đáng chú ý của Đề án là định hướng phát triển "thành phố bọt biển" (Sponge City), chuyển từ mô hình thoát nước truyền thống sang mô hình đô thị biết thấm, biết giữ và điều tiết nước mưa. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 phấn đấu có khoảng 15% diện tích nội thành sử dụng bề mặt thấm nước; triển khai cải tạo 35 tuyến phố bằng vật liệu thấm nước như bê tông rỗng, gạch thấm, dải thấm lọc; đồng thời yêu cầu các khu đô thị mới từ 5 ha trở lên phải bố trí các công trình lưu giữ nước mưa tại chỗ. Mỗi năm phải tăng tối thiểu 200.000 m³ khả năng chứa nước phân tán thông qua bể ngầm, hồ điều hòa nhỏ, hạ mực nước hồ, cải tạo bề mặt thấm và không gian xanh.

Cùng với giải pháp công trình, Hà Nội sẽ đẩy mạnh xây dựng hệ thống thoát nước thông minh trên nền tảng IoT, GIS và trí tuệ nhân tạo. Thành phố yêu cầu lắp đặt thiết bị đo mưa, mực nước, lưu tốc tại các điểm trọng yếu; xây dựng mô hình thủy lực cho toàn bộ khu vực khoảng 842 km²; kết nối dữ liệu trạm bơm, hồ điều hòa, camera giao thông và phản ánh hiện trường để phục vụ công tác dự báo, cảnh báo ngập úng theo thời gian thực. Mục tiêu đặt ra là nâng độ chính xác dự báo ngập lên tối thiểu 80%, đồng thời có thể cảnh báo sớm trước từ 4-6 giờ đối với các đợt mưa lớn.

Theo Đề án, tổng kinh phí thực hiện giai đoạn 2026-2030 dự kiến khoảng 32.155 tỷ đồng, bao gồm nguồn ngân sách nhà nước, vốn ODA, xã hội hóa và hợp tác công tư (PPP). Thành phố yêu cầu công khai tiến độ, giải ngân các dự án và xem xét điều chuyển vốn đối với các dự án chậm triển khai không có lý do khách quan.

Chống ngập phải chuyển thành kế hoạch hành động

UBND TP Hà Nội yêu cầu Đề án này không được dừng ở mức "đề xuất giải pháp". Phải chuyển thành kế hoạch hành động cụ thể. Từng lưu vực phải có mục tiêu rõ: giảm bao nhiêu điểm ngập, giảm chiều sâu ngập bao nhiêu, giảm thời gian ngập bao nhiêu, công trình nào tạo hiệu quả, thời hạn nào hoàn thành, ai chịu trách nhiệm. Từng dự án phải có tiến độ cụ thể: khối lượng đã làm, khối lượng còn lại, vướng mắc mặt bằng, vướng mắc hạ tầng ngầm, vật liệu, đất đào, vốn, nhà thầu, biện pháp tháo gỡ. Từng sở, ngành phải có sản phẩm bàn giao rõ.

Theo đó, Sở Xây dựng được giao là cơ quan tổng điều phối chuyên môn về thoát nước đô thị; Sở Nông nghiệp và Môi trường phụ trách các nội dung liên quan đến sông, mương, thủy lợi, trạm bơm tiêu và môi trường; Sở Tài chính chịu trách nhiệm bố trí vốn, nghiên cứu cơ chế PPP; UBND các phường, xã chịu trách nhiệm trực tiếp về giải phóng mặt bằng, quản lý cao độ nền, duy tu hệ thống thoát nước và xử lý lấn chiếm kênh mương.

Đặt trong tầm nhìn 100 năm, UBND Thành phố xác định rõ, đề án này không chỉ để xử lý các điểm ngập trong 5 năm tới. Đây phải là bước đầu xây dựng hệ sinh thái thoát nước chủ động, thông minh, bền vững cho Hà Nội trong tầm nhìn dài hạn.

Về lộ trình thực hiện, Thành phố yêu cầu trước ngày 30/6/2026 phải hoàn thành cơ bản các hạng mục cấp bách phục vụ mùa mưa; trước ngày 31/7/2026 hoàn thành giải phóng mặt bằng các dự án đã được bố trí vốn; đến cuối năm 2026 công bố ít nhất 10 điểm ngập được xử lý hoặc giảm rõ rệt.

Đáng chú ý, Hà Nội đặt tầm nhìn dài hạn đến năm 2065 xây dựng hệ thống thoát nước tích hợp với không gian xanh, mặt nước, năng lượng tái tạo, dữ liệu đô thị và quản trị BĐKH; từng bước hình thành mô hình quản lý nước đô thị thông minh, bền vững và thích ứng cao với mưa cực đoan.

Hà Thắm