Ban hành Nghị định số 290/2025/NĐ-CP và 291/2025/NĐ-CP tạo bước tiến, hỗ trợ doanh nghiệp ngành Nước phát triển

Theo đó, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 290/2025/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài nguyên nước. Nghị định này quy định các hành vi vi phạm hành chính, hình thức xử phạt, mức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả, thẩm quyền lập biên bản vi phạm hành chính và thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính, áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả trong lĩnh vực tài nguyên nước.

Nghị định 291/2025/NĐ-CP đã sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 103/2024/NĐ-CP ngày 30 tháng 7 năm 2024 của Chính phủ quy định về tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và Nghị định số 104/2024/NĐ-CP ngày 31 tháng 7 năm 2024 của Chính phủ quy định về Quỹ phát triển đất.

Các văn bản quy phạm pháp luật này không chỉ siết chặt cơ chế quản lý tài nguyên nước và đất đai, mà còn thể hiện tinh thần đồng hành cùng các doanh nghiệp ngành nước.

Nghị định 290/2025/NĐ-CP: Thay đổi trong tư duy trong quản lý từ xử phạt sang hỗ trợ

Trong nhiều năm qua, các công ty cấp nước địa phương thường gặp khó khăn khi áp dụng quy định xử phạt vi phạm hành chính, nhất là trong các tình huống bất khả kháng như: hạn hán, ô nhiễm nguồn nước, xâm nhập mặn hoặc sự cố kỹ thuật. Trước đây, dù doanh nghiệp phải khai thác vượt công suất hay sử dụng nguồn nước tạm thời để bảo đảm nước sinh hoạt cho nhân dân, họ vẫn có thể bị xử phạt do "khai thác vượt giấy phép" hoặc "xả thải không đúng quy định".

Vì vậy, Điều 7 Nghị định 290/2025/NĐ-CP đã thể hiện rõ tư duy đổi mới trong quản lý Nhà nước, chuyển từ cách làm hành chính, cứng nhắc sang tiếp cận linh hoạt, nhân văn và dựa trên thực tế hoạt động sản xuất – cấp nước. Đồng thời, Điều 7 cũng có quy định mới cho phép không xử phạt trong các trường hợp đặc biệt, khi hành vi vi phạm xảy ra do tình thế cấp thiết hoặc nguyên nhân khách quan như thiên tai, hạn hán, sự cố ô nhiễm nguồn nước.

Cụ thể, doanh nghiệp cấp nước có thể được miễn xử phạt nếu: Khai thác vượt lưu lượng trong thời gian địa phương phải thực hiện biện pháp khẩn cấp để bảo đảm cấp nước sinh hoạt; Thực hiện vận hành vượt công suất theo yêu cầu của cơ quan chức năng nhằm cấp nước cho nhân dân trong vùng bị sự cố hoặc hành vi vi phạm phát sinh trực tiếp từ điều kiện thiên tai, ô nhiễm, xâm nhập mặn – khi doanh nghiệp đã nỗ lực khắc phục nhưng không thể tránh khỏi.

Nghị định cũng thúc đẩy ứng dụng công nghệ số trong giám sát và quản lý tài nguyên nước. Việc tích hợp dữ liệu quan trắc vào hệ thống thông tin quốc gia không chỉ giúp cơ quan quản lý nắm bắt kịp thời tình hình khai thác, mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động minh bạch hóa hoạt động, giảm thiểu rủi ro pháp lý và nâng cao hiệu quả vận hành. Đây là tiền đề để xây dựng nền tảng quản trị thông minh, nơi dữ liệu trở thành công cụ hỗ trợ ra quyết định thay vì chỉ phục vụ kiểm tra hành chính.

Nhờ đó, thay vì dựa vào phương pháp kiểm tra truyền thống, thủ công hay hành chính truyền thống, cơ quan quản lý có thể giám sát và đánh giá hành vi vi phạm một cách khoa học, khách quan, góp phần giảm thiểu áp lực cho cả doanh nghiệp lẫn chính quyền địa phương.

Bên cạnh đó, Nghị định cũng mở rộng thẩm quyền xem xét, cho phép người xử phạt đánh giá đầy đủ hoàn cảnh thực tế – xem xét yếu tố kỹ thuật, mục đích phục vụ dân sinh và trách nhiệm xã hội trước khi ra quyết định. Cách làm này thể hiện tinh thần "phạt để khắc phục, không phạt để triệt tiêu năng lực phục vụ cộng đồng" – một bước tiến rõ rệt trong chính sách quản lý tài nguyên nước của Việt Nam.

Ý nghĩa thực tiễn đối với doanh nghiệp cấp nước

Không dừng lại ở việc tháo gỡ khó khăn trước mắt, Nghị định 290/2025/NĐ-CP còn mở ra cơ hội để các doanh nghiệp cấp nước tái cấu trúc hoạt động theo hướng chuyên nghiệp và thích ứng cao với biến động môi trường. Khi các quy định pháp lý được xây dựng và ứng dụng linh hoạt, doanh nghiệp sẽ có thêm dư địa để sáng tạo trong quản lý, đầu tư vào công nghệ mới như hệ thống giám sát từ xa, cảnh báo sớm rủi ro nguồn nước, hay các giải pháp tiết kiệm và tái sử dụng nước.

Với các công ty cấp nước, Nghị định 290/2025/NĐ-CP không chỉ là văn bản pháp luật mà còn là cơ chế bảo vệ cần thiết, giúp các doanh nghiệp yên tâm duy trì cấp nước an toàn, liên tục cho người dân.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến khôn lường, nguồn nước khan hiếm và sự cố thiên tai diễn biến phức tạp, việc ghi nhận và bảo vệ những nỗ lực "giữ nước cho dân" là điều hết sức quan trọng.

Về lâu dài, Nghị định 290/2025/NĐ-CP có thể trở thành nền tảng để xây dựng các chính sách hỗ trợ tài chính, tín dụng xanh hoặc ưu đãi đầu tư cho các doanh nghiệp cấp nước có thành tích tốt trong bảo vệ tài nguyên và phục vụ cộng đồng. Đây là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển bền vững, nơi mà lợi ích kinh tế luôn gắn liền với trách nhiệm môi trường và xã hội.

Có thể nói, Nghị định 290/2025/NĐ-CP là một bước tiến thể chế quan trọng trong công tác quản lý và sử dụng tài nguyên nước của Việt Nam. Không chỉ nhằm tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính, Nghị định 290/2025/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ trở thành bước ngoặt trong cải cách chính sách tài nguyên nước, góp phần hiện thực hóa mục tiêu "quản lý bền vững – bảo đảm an toàn cấp nước – vì cuộc sống của người dân".

Nghị định 291/2025/NĐ-CP: Tháo gỡ rào cản đất đai cho các doanh nghiệp cấp nước

Nghị định số 291/2025/NĐ-CP do Chính phủ ban hành ngày 6/11/2025 đã mang lại những điều chỉnh quan trọng trong chính sách quản lý đất đai, đặc biệt liên quan đến tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và Quỹ phát triển đất. Đối với các doanh nghiệp cấp nước, nghị định tạo điều kiện thuận lợi cả về tài chính lẫn thủ tục hành chính trong quá trình đầu tư và vận hành các công trình cấp nước.

Trước hết, Nghị định là cơ chế hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp khi triển khai các dự án hạ tầng cấp nước. Các công trình như hệ thống cấp thoát nước, nhà máy xử lý nước, trạm bơm,… thường đòi hỏi diện tích đất lớn và chi phí đền bù, giải phóng mặt bằng cao. Theo quy định mới, doanh nghiệp được phép khấu trừ chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư vào tiền sử dụng đất hoặc tiền thuê đất phải nộp. Nếu phần chi phí này chưa được trừ hết, doanh nghiệp có thể tiếp tục khấu trừ vào tiền thuê đất trả hàng năm. Cơ chế này giúp giảm đáng kể áp lực tài chính, đặc biệt với các dự án công ích hoặc triển khai tại vùng khó khăn, từ đó thúc đẩy khả năng tiếp cận nước sạch của người dân.

Bên cạnh đó, Nghị định này cũng quy định rõ ràng về các trường hợp được miễn, giảm và ghi nợ tiền sử dụng đất. Các doanh nghiệp cấp nước, đặc biệt là những đơn vị thực hiện nhiệm vụ phục vụ cộng đồng như cung cấp nước cho khu vực tái định cư hoặc vùng sâu vùng xa, có thể được miễn hoặc giảm tiền sử dụng đất theo quy định. Ngoài ra, cơ chế ghi nợ tiền sử dụng đất khi cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu cũng được làm rõ, cho phép doanh nghiệp giãn tiến độ tài chính, phù hợp với khả năng thanh toán và kế hoạch đầu tư dài hạn. Đây là điểm mới mang tính nhân văn, giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động ổn định mà không bị áp lực tài chính tức thời.

Một điểm tiến bộ khác là sự linh hoạt trong điều chỉnh quy hoạch dự án. Nếu doanh nghiệp điều chỉnh quy hoạch chi tiết mà không làm thay đổi cơ cấu sử dụng đất hoặc hệ số sử dụng đất, thì không phải nộp thêm tiền sử dụng đất. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với các công trình cấp nước, vốn thường phải thay đổi thiết kế kỹ thuật để phù hợp với địa hình, nhu cầu dân cư hoặc yêu cầu môi trường. Nhờ quy định này, doanh nghiệp có thể chủ động điều chỉnh mà không phát sinh chi phí đất đai ngoài dự kiến, từ đó nâng cao hiệu quả đầu tư.

Nghị định cũng tăng cường kiểm tra, giám sát việc áp dụng ưu đãi tiền sử dụng đất. Nếu phát hiện doanh nghiệp không đủ điều kiện hoặc sử dụng đất sai mục đích, cơ quan chức năng có quyền thu hồi số tiền đã được miễn, giảm. Quy trình này được quy định rõ ràng, minh bạch, giúp doanh nghiệp hiểu rõ trách nhiệm pháp lý và tránh rủi ro tài chính. Đồng thời cũng góp phần nâng cao tính tuân thủ pháp luật và minh bạch trong hồ sơ đất đai của doanh nghiệp.

Đối với các dự án chuyển mục đích sử dụng đất để xây dựng công trình cấp nước, Nghị định quy định cụ thể cách tính tiền đất trước khi chuyển mục đích. Nếu doanh nghiệp đã trả trước tiền thuê đất hoặc ứng trước chi phí bồi thường, phần giá trị này sẽ được quy đổi và trừ vào tiền thuê đất sau khi chuyển mục đích. Quy định này giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong kế hoạch tài chính, đồng thời đánh giá chính xác hiệu quả đầu tư của dự án.

Nhiều lợi ích thiết thực cho các doanh nghiệp cấp nước

Nghị định 291/2025/NĐ-CP mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp ngành Nước. Từ việc giảm chi phí đầu tư ban đầu, tăng tính linh hoạt trong quy hoạch và sử dụng đất, đến hỗ trợ tài chính thông qua cơ chế miễn, giảm, ghi nợ, tất cả đều góp phần tạo môi trường đầu tư thuận lợi, minh bạch và bền vững.

Thông qua việc hoàn thiện cơ chế pháp lý, các quy định mới đã giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý trong quá trình vận hành, nhất là khi doanh nghiệp phải ứng phó với các tình huống khẩn cấp. Đồng thời, các chính sách về miễn, giảm, ghi nợ tiền sử dụng đất và khấu trừ chi phí đầu tư vào nghĩa vụ tài chính đã tạo điều kiện thuận lợi hơn về tài chính và đất đai, giúp doanh nghiệp chủ động trong triển khai các dự án cấp nước.

Những cải cách này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi doanh nghiệp trong các tình huống bất khả kháng, mà còn tạo nền tảng để các đơn vị cấp nước tập trung hơn vào nhiệm vụ cốt lõi: đảm bảo cấp nước an toàn, liên tục và bền vững cho người dân.

Hai Nghị định 290/2025/NĐ-CP và 291/2025/NĐ-CP không chỉ góp phần siết chặt quản lý tài nguyên nước và đất đai, mà còn thể hiện rõ tinh thần đồng hành của Nhà nước với các doanh nghiệp, đặc biệt là trong lĩnh vực cấp nước.

Đây là bước tiến quan trọng trong việc xây dựng môi trường pháp lý hiện đại, hỗ trợ doanh nghiệp phát triển ổn định, đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ công ích trong bối cảnh biến đổi khí hậu và đô thị hóa ngày càng gia tăng.

An Nhiên