VWSA: Đồng hành hoàn thiện thể chế, thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển ngành Nước bền vững

PV: Nhìn lại năm 2025, trong bối cảnh ngành Nước của Việt Nam phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức, ông đánh giá đâu là những kết quả, hoạt động nổi bật nhất của VWSA, thưa ông?

TS. Trần Anh Tuấn: Năm 2025 là năm của chuyển đổi nhận thức và tầm nhìn phát triển quốc gia, trước những thách thức về biến đổi khí hậu và cơ chế chính sách. Trong bối cảnh đó, VWSA tiếp tục khẳng định vai trò đồng hành chiến lược cùng các cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp ngành Nước thông qua việc tham gia góp ý xây dựng các văn bản quy pháp luật liên quan, thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển bền vững. Hoạt động nổi bật nhất của Hội có thể thấy thông qua 10 sự kiện nổi bật:

Thứ nhất, Ngành Cấp Thoát nước Việt Nam luôn đồng hành cùng sự đổi mới phát triển của đất nước, luôn giữ vai trò “huyết mạch” cho sự sống và phát triển bền vững của đất nước, mỗi bước đi của Ngành đều gắn liền với bước tiến của đất nước và dân tộc. VWSA tổ chức sự kiện Tuần lễ ngành Nước Việt Nam - Vietnam Water Week 2025 trong niềm phấn khởi, tự hào dân tộc và tinh thần trách nhiệm ngành Nước.

Thứ hai, Tổ chức và trao tặng ba giải thưởng ý nghĩa cho các cá nhân, tập thể xuất sắc năm 2025: (i) Vinh danh 07 doanh nghiệp hội viên tiêu biểu tại Giải thưởng "Dòng xanh nước Việt"; (ii) Giải thưởng “Cán bộ trẻ ngành Nước Việt Nam” cho 10 sáng kiến của các cán bộ trẻ đại diện cho các đơn vị Hội viên; (iii) Giải thưởng Đồ án xuất sắc sinh viên ngành Nước cho 11 sinh viên của bảy trường Đại học có đào tạo ngành Nước.

Thứ ba, Nhà nước tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý khẳng định vai trò hạ tầng cơ sở thiết yếu của ngành Cấp Thoát nước. Hội luôn đồng hành, kết nối các doanh nghiệp với các cơ quan QLNN trong xây dựng thể chế, tích cực tham gia đóng góp ý kiến cho các dự thảo Luật Cấp Thoát nước, Luật Tài nguyên nước và các luật liên quan, giúp hoàn thiện hành lang pháp lý, khẳng định vai trò hạ tầng thiết yếu của Ngành. Đặc biệt chính sách quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài nguyên nước tại Nghị định số 290/2025/NĐ-CP; chính sách quy định về tiền sử dụng đất, tiền thuê đất tại Nghị định số 291/2025/NĐ-CP; và Dự thảo Nghị định Cấp, Thoát nước (thay thế Nghị định 117/2007/NĐ-CP và Nghị định 80/2014/NĐ-CP).

Thứ tư, Ngành Cấp Thoát nước đoàn kết, chung tay vượt qua thiên tai năm 2025: Trước tình hình bão lũ bất thường, Hội đã phối, kết hợp với các Chi hội Cấp Thoát nước Miền Bắc, Miền Trung-Tây nguyên, Miền Nam kêu gọi các đơn vị hội viên tích cực ủng hộ, hỗ trợ có hiệu quả kịp thời cho các đơn vị bị ảnh hưởng nặng nề, góp phần khắc phục thiệt hại do bão lũ gây ra.

Thứ năm, Sự kiện Tuần lễ ngành Nước Việt Nam - Vietnam Water Week 2025 lần thứ tư với sự tham dự của lãnh đạo, đại diện các cơ quan của Quốc hội, Chính phủ, Bộ Xây dựng, Bộ Nông nghiệp & Môi trường, Bộ Y tế… và hơn 400 đơn vị hội viên, các Hiệp hội trong lĩnh vực Nước, Môi trường, Đô thị, Xây dựng,… cùng sự có mặt của 30 tổ chức quốc tế. Việt Nam - Vietnam Water Week đã trở thành thương hiệu có uy tín cho ngành nước Việt Nam và quốc tế.

Thứ sáu, Chuyển đổi số là xu thế tất yếu để phát triển bứt phá, nhiều doanh nghiệp đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ AI trong quản lý, vận hành như HueWACO, BWACO, SAWACO, BIWASE… Cùng với đó, VWSA đã phối hợp cùng Ngân hàng Thế giới (WB) tổ chức các chương trình giới thiệu, đào tạo và tập huấn về bộ công cụ NewIBNET và các giải pháp số hóa cho hơn 20 doanh nghiệp ngành nước.

Bên cạnh các hoạt động trọng tâm nêu trên, trong năm 2025, VWSA còn ghi nhận nhiều dấu ấn quan trọng khác như: Ký kết Biên bản ghi nhớ với Hiệp hội Công nghiệp Môi trường Việt Nam, Hội Nước và Môi trường Việt Nam, Hiệp hội Môi trường Đô thị và Khu công nghiệp Việt Nam, Hiệp hội Tái chế Chất thải Việt Nam; Lần đầu tiên ngành Nước Việt Nam và ADB đã hoàn thành báo cáo về "Bình đẳng giới trong ngành Nước Việt Nam"; Tham gia tổng kết Chương trình Quốc gia bảo đảm cấp nước an toàn và Chương trình Quốc gia chống thất thoát, thất thu nước sạch (2012 - 2025); và sự kiện Hội nghị Thượng đỉnh Hội đồng Nước châu Á (Asia Water Council - AWC) lần thứ 23 và Hội thảo kỹ thuật AWC 2025 diễn ra thành công tại Hà Nội.

Các hoạt động này đã góp phần thể hiện vai trò ngày càng rõ nét của Hội trong kết nối chính sách, thúc đẩy hợp tác trong nước và quốc tế, nâng cao năng lực ngành Nước và đóng góp vào mục tiêu phát triển bền vững, an ninh nước quốc gia.

PV: Thưa ông, công tác tham gia góp ý, phản biện chính sách là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Hội. Vậy trong tiến trình hoàn thiện thể chế chính sách, trong đó có việc xây dựng Nghị định Quản lý về Cấp Thoát nước và Luật Cấp Thoát nước, ông có thể làm rõ những đóng góp, kiến nghị lớn của Hội trong suốt nhiệm kỳ vừa qua, cũng như những kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn tham gia xây dựng chính sách?

TS. Trần Anh Tuấn: Ngành Cấp, Thoát nước hiện chưa có Luật chuyên ngành, trong khi các nghị định chuyên ngành được ban hành từ 10 - 15 năm trước bộc lộ nhiều hạn chế, không còn phù hợp với yêu cầu phát triển và bối cảnh tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu (BĐKH), xâm nhập mặn và nước biển dâng (NBD). Vì vậy, việc sớm ban hành Nghị định quản lý về Cấp, Thoát nước với vai trò là văn bản quy phạm pháp luật quan trọng của ngành được đánh giá là hết sức cần thiết.

Mặt khác, các hoạt động cấp, thoát nước hiện đang chịu sự điều chỉnh của nhiều luật khác nhau như Luật Xây dựng, Luật Quy hoạch, Luật Quy hoạch Đô thị và Nông thôn, Luật Tài nguyên nước, Luật Đầu tư, Luật đất đai, Luật Bảo vệ Môi trường, Luật Giá… Dự thảo Nghị định quản lý Cấp, Thoát nước được ban hành trước Luật Cấp, Thoát nước cần đề xuất một số nội dung về cơ chế, chính sách hiện đang vướng mắc trong triển khai từ thực tiễn nhằm khắc phục những hạn chế chưa đủ cơ sở thực hiện và triển khai (các nội dung này có thể “bước đệm” để hoàn thiện nội dung xây dựng Luật):

Một là, Quản lý nước thông minh (thống nhất quản lý trên nền tảng hạ tầng CNTT, ứng dụng AI): Cơ sở dữ liệu (Hệ thống thông tin cơ sở dữ liệu cấp thoát nước, quy hoạch, kế hoạch, đầu tư xây dựng, vận hành khai thác); cơ sở dữ liệu thủy văn, thủy triều, mưa lũ đặc biệt kịch bản BĐKH, NBD, mưa cực đoan) là cơ sở quản lý, thực hiện quy hoạch cấp, thoát nước;

Hai là, Quy định về nội dung quy hoạch cấp nước, quy hoạch thoát nước và được thực hiện thống nhất trong các cấp quy hoạch: quy hoạch vùng; quy hoạch tỉnh; quy hoạch đô thị và nông thôn (đặc biệt khi sáp nhập còn 34 tỉnh/thành phố) và đủ điều kiện xác định, tổ chức thực hiện các dự án:

- Nội dung quy hoạch cấp nước: định hướng các nội dung chuyên môn theo các giai đoạn: quy mô công suất, phạm vi phục vụ, các thông số kỹ thuật đủ kiện xác định các dự án đầu tư; xác định nguồn nước (thô) liên kết vùng, liên kết các đô thị ứng phó BĐKH, xâm nhập mặn.

- Nội dung quy hoạch thoát nước và mối liên quan quản lý cao độ nền, thoát nước mặt (phòng chống ngập úng - kết hợp quy hoạch thủy lợi tiêu thoát lũ).

- Xem xét đề xuất lập quy hoạch chuyên ngành cấp, thoát nước (tử đô thị loại 3 trở lên) như đối với thành phố trực thuộc TW.

Ba là, Xem xét lập kế hoạch thực hiện quy hoạch được thực hiện phù hợp với đặc thù ngành Cấp Thoát nước (các dự án khi đề xuất kế hoạch thực hiện quy hoạch có tính chất liên kết hệ thống, theo tuyến) không giới hạn theo ranh giới quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết;

Bốn là, Đầu tư xây dựng: Đối với Cấp nước cần quy định cơ chế, chính sách nguồn lực tài chính đầu tư đối với doanh nghiệp cấp nước (nhà nước có cổ phần) khi mở rộng tăng vốn đầu tư hệ thống cấp nước. Đối với Thoát nước cần có cơ chế, chính sách cụ thể thu hút nguồn lực, tham gia đầu tư hệ thống thoát nước đô thị (thoát nước, xử lý nước thải và phòng chống ngập úng);

Năm là, Giá nước (dịch vụ): Đối với Cấp nước cần quy định giá nước phù hợp tính đặc thù dịch vụ cấp nước sạch (sản phẩm mà không có sản phẩm “tương đương” thay thế được); quy định thời hạn điều chỉnh giá nước (có thể 3-5 năm); quy định giá nước thô với dự án cấp nước thô vùng (liên tỉnh, trong nội tỉnh). Đối với Thoát nước cần quy định lộ trình giá dịch vụ nước thải đảm bảo vận hành hệ thống tiến tới thu hút đầu tư từ các thành phần kinh tế tham gia đầu tư hệ thống thoát nước; xem xét tính giá nước thoát nước mưa;

Thêm vào đó, cần chú trọng Chính sách miễn tiền thuê đất đối với hệ thống Cấp, Thoát nước bao gồm cả hành lang an toàn các công trình thuộc hệ thống cấp thoát nước (quy mô theo dự án được phê duyệt); Chính sách thu hút đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao năng lực quản lý, vận hành ngành Nước (tương xứng tầm quan trọng của ngành và phát triển kinh tế xã hội).

PV: Từ việc tổng kết nhiệm kỳ VI, hướng tới Đại hội Hội Cấp Thoát nước Việt Nam nhiệm kỳ VII tổ chức trong năm 2026, ông có thể chia sẻ những định hướng lớn, mục tiêu trọng tâm mà Hội dự kiến xác lập cho nhiệm kỳ mới nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành Cấp Thoát nước?

TS. Trần Anh Tuấn: Định hướng chiến lược của VWSA giai đoạn 2025-2030 tập trung vào việc hiện đại hóa ngành Nước bước vào "Kỷ nguyên mới". Hội xác định vai trò nòng cốt trong kết nối, phản biện chính sách, phát triển ngành Nước thích ứng BĐKH đồng thời ứng dụng công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển kinh tế tuần hoàn với các định hướng trọng tâm giai đoạn 2025-2030:

Trước hết, Tổ chức thành công Đại hội Hội Cấp Thoát nước Việt Nam nhiệm kỳ VII (2025 - 2030) vào quý IV năm 2026; duy trì, phát triển sự kiện thường niên Vietnam Water Week tiếp tục xứng đáng là thương hiệu của ngành Nước Việt Nam, kết nối các doanh nghiệp ngành Nước trong nước và quốc tế.

Thứ hai, Tiếp tục và chủ động thực hiện nhiệm vụ đồng hành cùng các cơ quan QLNN, góp ý, phản biện chính sách, tập hợp ý kiến từ các doanh nghiệp hội viên để đảm bảo Luật Cấp, Thoát nước khi ban hành sẽ tháo gỡ được khó khăn thực tế trong ngành Nước nhằm hoàn thiện thể chế: Tập trung phối hợp đóng góp ý kiến xây dựng Luật Cấp, Thoát nước (dự kiến trình Quốc hội năm 2027) và các văn bản quy phạm pháp luật liên quan phát triển ngành Nước thích ứng BĐKH hướng tới phát triển bền vững.

Thứ ba, Tiếp tục đẩy mạnh công tác đào tạo nguồn nhân lực: Tổ chức các lớp tập huấn cho các đơn vị hội viên về các chính sách mới được ban hành (Luật, các văn bản dưới luật); Tăng cường các khóa đào tạo nâng cao năng lực lãnh đạo; số hóa trong quản lý - vận hành; truyền thông và xây dựng văn hóa doanh nghiệp; hội thảo chia sẻ kinh nghiệm an ninh và an toàn trong cấp thoát nước, quản lý nước thông minh/hiệu quả.

Cùng với ba nhóm giải pháp trọng tâm kể trên, Hội sẽ tiếp tục tăng cường và nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế; tăng cường đa dạng các hình thức truyền thông các hoạt động của Hội; và tiếp tục thúc đẩy các giải pháp xây dựng bình đẳng giới và hỗ trợ phụ nữ tham gia lãnh đạo trong ngành Nước.

PV: Trên cương vị Phó Chủ tịch Hội, ông kỳ vọng sự phối hợp giữa Hội với các bộ, ngành, địa phương, tổ chức quốc tế và khu vực tư nhân trong năm 2026 sẽ được thúc đẩy như thế nào, nhằm góp phần thực hiện hiệu quả các mục tiêu phát triển ngành Cấp Thoát nước Việt Nam, thưa ông?

TS. Trần Anh Tuấn: Tôi kỳ vọng hoặc cụ thể hơn là mong muốn thực hiện chức năng và nhiệm vụ của Hội là cơ quan đại diện cho các đơn vị hội viên sẽ thúc đẩy liên kết chặt chẽ, chủ động tập trung phối hợp cơ quan QLNN và các bên trong năm 2026 vào các nội dung trọng tâm:

Về cơ chế, chính sách: Phối hợp với cơ quan soạn thảo Luật Cấp Thoát nước và các văn bản dưới luật (Cục Kết cấu hạ tầng, Bộ Xây dựng) và các bộ, ngành, địa phương, các doanh nghiệp ngành Nước để hoàn thiện thể chế, chính sách, đặc biệt nội dung quy hoạch Ngành, đảm bảo tính đồng bộ, hiện đại, khả thi, thích ứng với BĐKH và an ninh nguồn nước.

Về chuyển đổi số, đầu tư và phát triển công nghệ: Tăng cường kết nối các đơn vị hội viên trong nước và quốc tế chủ động thực hiện chuyển đổi số trong ngành cấp thoát nước, chuyển giao công nghệ cao, quản lý thông minh và phát triển bền vững (QĐ số 926/QĐ-BXD ngày 11 tháng 10 năm 2024 của Bộ Xây dựng Phê duyệt đề án chuyển đổi số ngành Xây dựng giai đoạn 2024 - 2025, định hướng đến năm 2030); Thúc đẩy hợp tác với khu vực tư nhân, tổ chức quốc tế để thu hút nguồn vốn (PPP) đặc biệt trong lĩnh vực thoát nước, xử lý nước thải và phòng chống ngập úng đô thị;

Về hội nhập trong hợp tác quốc tế: Tăng cường kết nối, chia sẻ kinh nghiệm quốc tế trong công nghệ hiện đại và hội nhập sâu rộng về chuyên môn… thông qua các hoạt động hội nghị, hội thảo và đặc biệt trong sự kiện Tuần lễ ngành Nước Việt Nam - Vietnam Water Week phù hợp với các mục tiêu phát triển quốc gia trong kỷ nguyên mới, xây dựng ngành Cấp Thoát nước Việt Nam bền vững,

Về phát triển nguồn nhân lực và đổi mới: Phối hợp với các trường đại học, viện nghiên cứu và nhu cầu các doanh nghiệp ngành Nước tăng cường và thu hút nguồn nhân lực được đào tạo; nâng cao năng lực cho đội ngũ kỹ thuật tại các doanh nghiệp hội viên thông qua hình thức đào tạo “vừa làm vừa học”, khuyến khích các sáng kiến, nghiên cứu khoa học để nâng cao năng suất và chất lượng dịch vụ thông qua các giải thưởng được Hội tổ chức hàng năm như “Dòng xanh nước Việt”; “Cán bộ trẻ ngành Nước”; “Đồ án tốt nghiệp sinh viên xuất sắc ngành Nước”.

Xin cảm ơn ông!

Khiêm Anh