Vật liệu tăng giá: Thách thức mới với ngành sản xuất ống nhựa và hạ tầng cấp thoát nước

Trong bối cảnh đầu tư hạ tầng được đẩy mạnh, biến động về nguyên liệu sản xuất đặt ra yêu cầu cấp thiết về kiểm soát chi phí và tái cấu trúc chuỗi cung ứng vật liệu ống nhựa.

Giá hạt nhựa bước vào "trạng thái cao" mới

Những tháng đầu năm 2026, thị trường nguyên liệu nhựa ghi nhận sự đảo chiều rõ rệt. Sau giai đoạn giảm sâu trong năm 2025 do dư cung, giá các loại hạt nhựa chủ lực như PVC, HDPE đã tăng mạnh trở lại, trong bối cảnh giá dầu, chi phí vận tải và rủi ro địa chính trị đồng loạt gia tăng.

Theo ghi nhận từ các doanh nghiệp, giá hạt nhựa HDPE cuối tháng 3/2026 đã tăng từ khoảng 900 USD/tấn lên 1.650 USD/tấn; giá bột PVC cũng tăng từ 580 USD/tấn lên khoảng 1.000 USD/tấn. Tại khu vực châu Á, giá nhiều chủng loại hạt nhựa tăng 10 - 18% trong thời gian ngắn; tại Việt Nam, một số sản phẩm đã lên mức 28.000 - 30.000 đồng/kg, tăng hơn 10% so với trước đó.

Đáng chú ý, đợt tăng giá lần này không còn mang tính chu kỳ ngắn hạn mà phản ánh trạng thái bất ổn kéo dài của thị trường. Việc gián đoạn vận tải qua các tuyến hàng hải chiến lược, chi phí logistics tăng cao, cùng với tâm lý tích trữ nguyên liệu đã khiến nguồn cung bị thắt chặt cục bộ.

Nguyên nhân gốc rễ được xác định đến từ biến động địa chính trị tại Trung Đông, đặc biệt là nguy cơ gián đoạn tại eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển chiếm khoảng 20% nguồn dầu thô toàn cầu. Từ đầu tháng 3/2026, giá dầu Brent đã tăng 10 - 15%, lên khoảng 90 USD/thùng, kéo theo chi phí các sản phẩm hóa dầu như Naphtha, Propylene, Ethylene tăng mạnh, tác động trực tiếp đến giá hạt nhựa.

Tác động lan rộng tới ngành ống nhựa trong nước

Ống nhựa - vật liệu đầu vào quan trọng của các hệ thống cấp nước, thoát nước, thủy lợi và chống ngập - được sản xuất chủ yếu từ các loại polymer như PVC, HDPE, PP, PPR. Khi giá hạt nhựa tăng, chi phí sản xuất ống nhựa lập tức bị đẩy lên, tạo áp lực lớn lên doanh nghiệp.

Trong khi đó, Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu, với khoảng 70% nhu cầu hạt nhựa nguyên sinh phải nhập từ nước ngoài. Trung Đông - khu vực cung ứng chủ lực các sản phẩm nhựa PE, PP, PVC - lại đang là điểm nóng địa chính trị, khiến nguồn cung bị gián đoạn.

Thực tế thị trường cho thấy, trong nhiều thời điểm, các nhà cung cấp lớn tạm dừng báo giá hoặc kéo dài thời gian giao hàng. Một số đơn hàng từ Trung Đông bị trì hoãn hoặc điều chỉnh giá, trong khi nguồn thay thế từ các thị trường khác chưa ổn định. Điều này khiến doanh nghiệp trong nước rơi vào thế bị động về nguyên liệu.

Trong một cuộc thảo luận mới đây tại TP.HCM về tình hình nguyên liệu nhựa trước bối cảnh chiến sự tại Trung Đông, ông Đinh Đức Thắng, Chủ tịch Hiệp hội Nhựa Việt Nam (VPA), nhận định: "Với ngành nhựa, tác động không chỉ dừng lại ở biến động giá dầu, mà còn lan rộng sang toàn bộ chuỗi cung ứng nguyên liệu, thời gian giao hàng, cước vận chuyển, khả năng đáp ứng hợp đồng và ổn định sản xuất trong thời gian tới."

"Điều đó có nghĩa là doanh nghiệp ngành nhựa hiện không chỉ đứng trước một biến động về giá, mà đang phải ứng xử với một trạng thái thị trường mới, nơi mọi tính toán cũ về tiến độ, chi phí và mức độ ổn định đều có thể bị thử thách lại." - ông Thắng nhấn mạnh thêm

Áp lực chi phí đầu vào và biên lợi nhuận ngành ống nhựa

Áp lực lớn nhất hiện nay đối với ngành sản xuất ống nhựa là cấu trúc chi phí. Nguyên liệu đầu vào chiếm tới 60 - 80% giá thành sản phẩm, do đó, mỗi biến động giá hạt nhựa đều tác động trực tiếp đến hiệu quả sản xuất.

Không chỉ dừng ở nguyên liệu, doanh nghiệp còn phải gánh thêm nhiều yếu tố chi phí khác như chi phí vận tải và logistics tăng cao, biến động tỷ giá, chi phí năng lượng, nhân công, chi phí tài chính.

Đáng lưu ý, theo Nghị định số 199/2025/NĐ-CP, từ ngày 8/7/2025, một số mặt hàng hạt nhựa nhập khẩu như LLDPE, HDPE, POE phải chịu thuế nhập khẩu 2%, trong khi nhựa PP chịu thuế 3%. Điều này càng làm gia tăng áp lực chi phí đầu vào.

Ở chiều ngược lại, giá bán sản phẩm đầu ra lại khó điều chỉnh tương ứng do phụ thuộc vào sức mua thị trường và đặc thù hợp đồng xây dựng. Hệ quả là nhiều doanh nghiệp rơi vào tình trạng chi phí tăng nhanh hơn doanh thu, biên lợi nhuận bị thu hẹp.

Khác với các vật liệu xây dựng như thép hay xi măng, giá ống nhựa thường có độ trễ nhất định so với biến động nguyên liệu. Doanh nghiệp thường phải "gồng chi phí" trong một khoảng thời gian trước khi điều chỉnh giá bán.

Tuy nhiên, trong bối cảnh nguồn cung đứt gãy, giá nguyên liệu "leo thang", thời gian gần đây, nhiều doanh nghiệp sản xuất ống nhựa đã liên tục điều chỉnh giá, đặc biệt với các dòng sản phẩm HDPE. Theo ghi nhận thị trường, mức tăng phổ biến khoảng 25%, một số chủng loại tăng tới 50% so với trước đó.

Xu hướng tăng giá được nhận định là khó đảo chiều trong ngắn hạn, khi chi phí nguyên liệu vẫn duy trì ở mức cao và nguồn cung chưa có dấu hiệu ổn định.

Ảnh hưởng lên các dự án cấp thoát nước và chống ngập

Việc giá nguyên liệu ống nhựa tăng sẽ không chỉ ảnh hưởng đến doanh nghiệp sản xuất mà còn lan sang toàn bộ chuỗi đầu tư hạ tầng ngành Nước.

Trong các dự án cấp nước, thoát nước và chống ngập, ống nhựa là vật liệu chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng chi phí xây lắp. Khi giá vật liệu tăng mạnh, tổng mức đầu tư dự án có nguy cơ bị đội lên, kéo theo áp lực điều chỉnh vốn và tiến độ.

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh đầu tư công, đặc biệt ở các lĩnh vực cấp nước, thoát nước và xử lý nước thải, chống ngập và thích ứng biến đổi khí hậu, biến động giá vật liệu ống nhựa có thể trở thành "nút thắt" nếu không được kiểm soát hiệu quả.

Về dài hạn, chi phí tăng thêm có thể được phân bổ vào giá dịch vụ, từ đó tác động gián tiếp đến người dân và doanh nghiệp sử dụng nước.

Một lãnh đạo doanh nghiệp sản xuất ống nhựa lớn tại Việt Nam cho biết: "Chúng tôi không thể tăng giá ngay lập tức vì thị trường rất nhạy cảm, đặc biệt là các dự án hạ tầng. Nhưng nếu không tăng, doanh nghiệp sẽ chịu áp lực rất lớn về chi phí và lợi nhuận."

Doanh nghiệp chuyển từ ứng phó sang tái cấu trúc

Hiện nay, Việt Nam có hàng trăm doanh nghiệp sản xuất ống nhựa, với hàng chục nhà máy quy mô công nghiệp trải dài trên cả nước. Trong đó, các thương hiệu lớn như  Nhựa Tiền Phong, Nhựa Bình Minh, Europipe, Thuanphat INC, Stroman, Dekko, Hoa Sen.… đang chiếm thị phần đáng kể trong các phân khúc cấp thoát nước, xây dựng và hạ tầng kỹ thuật.

Sản lượng toàn ngành ước đạt hàng triệu tấn sản phẩm mỗi năm, phục vụ từ công trình dân dụng đến các dự án hạ tầng lớn. Đặc biệt, trong lĩnh vực cấp thoát nước, ống nhựa gần như đã thay thế phần lớn vật liệu truyền thống nhờ ưu thế về chi phí và độ bền.

Trước áp lực kéo dài của "bão giá", các doanh nghiệp ngành ống nhựa đang từng bước điều chỉnh chiến lược về nguồn cung, chi phí sản xuất và cả giá thành sản phẩm.

Theo ông Trần Thanh Tuyên - Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Đầu tư công nghiệp Thuận Phát (THUAN PHAT INC): Trước áp lực kéo dài, tất cả doanh nghiệp hiện đang buộc phải thay đổi cách tiếp cận. Trước mắt, các giải pháp như điều chỉnh tồn kho, điều chỉnh cấu trúc chi phí và tăng giá có kiểm soát được triển khai để ổn định hoạt động sản xuất. Về lâu dài, các doanh nghiệp phải đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu, cắt giảm nhân công, đầu tư công nghệ, tối ưu thiết kế sản phẩm. Đáng chú ý, xu hướng chuyển sang mô hình kinh tế tuần hoàn đang được đẩy mạnh, không chỉ vì yêu cầu môi trường mà còn là giải pháp giảm chi phí đầu vào.

Để thích ứng với tình hình mới, một số doanh nghiệp cũng chủ động giữ giá đối với các hợp đồng đã ký nhằm duy trì quan hệ với đối tác, song đều thống nhất rằng xu hướng tăng giá là khó tránh khỏi trong bối cảnh hiện nay.

"Trong tình hình giá cả biến động mạnh, THUAN PHAT INC đang cố gắng duy trì mức giá tốt nhất cho các công trình, dự án đã ký cam kết và sẽ là đơn vị tăng giá cuối cùng trong các hãng lớn. Nhưng xu hướng tăng giá là không thể tránh được. Có thể nhận thấy, đây là đợt tăng giá có biên độ lớn nhất từ trước đến nay. Hầu hết các hãng đã tăng giá 25% so với mức giá cũ trong điều kiện giá nguyên liệu tăng tới 70 - 80%", ông Tuyên cho biết.

Làn sóng tăng giá nguyên liệu nhựa toàn cầu đang cho thấy tính dễ tổn thương của lĩnh vực sản xuất vật liệu hạ tầng ngành Nước trước các cú sốc bên ngoài.

Không còn là biến động ngắn hạn, áp lực chi phí hiện nay mang tính cấu trúc và có thể kéo dài. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với phát triển nguồn nguyên liệu trong nước, tăng cường liên kết giữa ngành vật liệu - xây dựng - cấp thoát nước, đẩy mạnh ứng dụng kinh tế tuần hoàn, tiến tới hoàn thiện cơ chế điều tiết, ổn định thị trường vật liệu hạ tầng.