Thành phố Hồ Chí Minh: Cấp bách bảo vệ nguồn nước ngầm

Thói quen khó bỏ: Dùng nước giếng khoan

Chị Nguyễn Thị Thanh Hoàng, trọ tại phường Nhiêu Lộc (TP.HCM), chỉ sau vài tháng đã buộc phải tìm nơi ở mới vì khu trọ sử dụng nước giếng khoan thay vì nước máy. “Ở một thời gian, tôi thấy vòi nước bị ố vàng, rỉ sét, nước đôi khi có mùi hôi. Từng tham gia talkshow “Nước và sự sống” do Tổng Công ty Cấp nước Sài Gòn (SAWACO) và Trung tâm Phát triển khoa học và công nghệ trẻ tổ chức nên tôi hiểu tác hại của việc sử dụng nước giếng khoan”, chị Hoàng chia sẻ.

Thực tế hiện nay, nhiều hộ dân TP.HCM vẫn giữ thói quen sử dụng nước giếng khoan dù đường ống nước máy đã được lắp đặt đến tận nhà. Không ít người cho rằng chỉ cần nước trong, không mùi là có thể dùng để ăn uống, sinh hoạt mà không hề kiểm tra chất lượng.

Trong khi đó, kết quả kiểm nghiệm 160 mẫu nước giếng khoan do Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC) thực hiện cho thấy, chỉ có 3 mẫu đạt các chỉ tiêu hóa lý (tương đương 1,88%). Mẫu không đạt đa phần được lấy ở các địa bàn quận 12, Bình Tân, Tân Bình, các huyện Bình Chánh, Hóc Môn trước đây. Dù hiện nay chưa có đầy đủ cơ sở dữ liệu để đánh giá nước giếng khoan ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người sử dụng, nhưng dựa vào các chỉ tiêu về độ pH, sắt, amoni, vi sinh, kim loại nặng… có thể xác định được, việc sử dụng nước giếng khoan sẽ ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe lâu dài.

Ông Trần Kim Thạch, Giám đốc quản lý chất lượng nước SAWACO, cho biết, ban đầu nước sạch đều xuất phát từ những trạm giếng ngầm, không tên. Với thói quen sử dụng nước giếng từ xa xưa, đặc biệt là những tỉnh, thành chưa có mạng lưới cấp nước đến tận nhà nên đa phần người dân vẫn sử dụng nước giếng. Tuy nhiên, nguồn nước này chưa được xử lý. Trong khi đó, trước thách thức bảo vệ nguồn nước, TP.HCM đang triển khai Đề án hạn chế sử dụng nước ngầm. Trước đây, TP.HCM sử dụng khai thác nước ngầm ở mức 100.000m3 /ngày. Sau một thời gian nỗ lực thực hiện đề án, số lượng này đã giảm còn 36.000m3 /ngày. Ngành cấp nước TP.HCM tiếp tục phối hợp thực hiện các biện pháp để kéo giảm việc khai thác nước ngầm, còn ở mức 30.000m3 /ngày. Đó là một trong những phương án vừa giảm khai thác nước ngầm, vừa bảo vệ môi trường và đảm bảo sức khỏe cho người dân.

Nỗ lực kéo giảm khai thác ngầm

Hiện nay, các hoạt động khoan giếng cho các hộ gia đình hay các công trình xây dựng đang ngày một nhiều. Hầu hết chủ các cơ sở khoan giếng vẫn chưa nắm bắt được các quy định liên quan đến ngành nghề của mình. Theo đánh giá của các chuyên gia, việc làm này không chỉ làm sụt giảm mực nước ngầm mà còn gây ra nhiều hệ quả xấu về môi trường như gây sạt lở, sụt lún, ô nhiễm. 

Kết quả nghiên cứu từ năm 2009 và năm 2015 cho thấy, mức sụt lún trung bình ở TP.HCM lên đến 4cm/năm, phần lớn do hoạt động của con người, trong đó có việc khai thác nước ngầm. Mặt khác, việc khai thác nước ngầm cũng khiến các chất gây ô nhiễm (hóa chất, phân bón, rác thải, nước thải…) trên mặt đất ngấm dần xuống nguồn nước ngầm theo các giếng khoan. Cùng với đó, việc khai thác nước ngầm quá mức đã làm xâm nhập mặn ở một số địa bàn.

Ông Bùi Thanh Giang, Phó Tổng Giám đốc SAWACO, cho biết, thời gian qua, lãnh đạo TP.HCM rất quan tâm vấn đề nước sạch cho người dân và đã chỉ đạo SAWACO đầu tư kinh phí rất lớn để mở rộng mạng lưới cấp nước ở nông thôn. Đến đầu năm 2017, 100% người dân ở TP.HCM đã được tiếp cận nguồn nước sạch, đưa thành phố trở thành địa phương đầu tiên và duy nhất cả nước đạt được tỷ lệ này.

Để bảo vệ nguồn nước ngầm, từ năm 2018, UBND TP.HCM đã ban hành Quyết định số 1242 về kế hoạch giảm khai thác nước dưới đất và trám lấp giếng khai thác nước dưới đất đến năm 2025. Tuy nhiên, việc quản lý trên thực tế gặp không ít khó khăn. Theo đánh giá của SAWACO, hiện có 2 nhóm đối tượng sử dụng nước ngầm, gồm: doanh nghiệp và người dân. Riêng đối với SAWACO, công tác trám lấp giếng không còn khai thác được thực hiện liên tục theo đúng lộ trình giảm khai thác nước ngầm của UBND thành phố.

Theo ông Bùi Thanh Giang, có một thực trạng rất đáng lo ngại, đó là rất nhiều hộ gắn đồng hồ nước nhưng không sử dụng. Theo số liệu cho thấy, hiện nay tổng số hóa đơn bằng 0m3 và hóa đơn từ 1m3 đến 4m3 dù có chiều hướng giảm, tuy nhiên, một số khu vực ngoại thành, con số còn cao so với tỷ lệ chung. Như ở huyện Dĩ An (tỉnh Bình Dương trước đây) hóa đơn bằng 0m3 là 11,13%; huyện Hóc Môn trước đây hóa đơn bằng 0m3 là 10,15%; huyện Bình Chánh trước đây hóa đơn bằng 0m3 là 9,29%. Đây là một sự lãng phí rất lớn, cho thấy còn nhiều hộ dân dùng nước ngầm thay cho nước máy.