Công ty cấp nước khó thực hiện quy định về giá nước sạch

Thông tư số 44/2021/TT-BTC ban hành tháng 6/2021 và có hiệu lực thi hành từ 5/8/2021 đã quy định khung giá nước sạch, gồm giá tối thiểu và tối đa, cho đô thị đặc biệt, đô thị từ loại 1 đến loại 5 và cho khu vực nông thôn.

Trao đổi với Tạp chí Cấp thoát nước Việt Nam, một số công ty cấp nước tại miền Bắc và miền Trung nhận định bên cạnh một số thuận lợi, họ còn gặp nhiều khó khăn trong việc áp dụng giá nước sạch tại vùng nông thôn và giảm tỷ lệ thất thoát nước.

Thông tư quy định tỷ lệ hao hụt nước sạch đưa vào tính toán sản lượng nước sạch thương phẩm trong phương án giá nước sạch tối đa là 20%, và phải giảm xuống 15% vào năm 2025, trong khi tỷ lệ thất thoát chung ở các nhà máy nước hiện nay là 25%.  

Đại diện công ty cấp nước tại các tỉnh Phú Thọ, Nam Định, Bắc Ninh và Quảng Bình cho rằng việc giảm xuống 15% là không thể thực hiện được, đặc biệt đối với các công ty chỉ bán lẻ nước sinh hoạt, vì ngoài việc xây dựng giải pháp chống thất thoát thì họ gặp khó khăn khi phải bố trí đủ nguồn kinh phí và thời gian để thực hiện.

Thông tư chưa quy định cụ thể việc áp giá nước sạch trong trường hợp khách hàng sử dụng nước cho sinh hoạt khác nhau nhưng dùng chung đồng hồ, như hộ gia đình kết hợp kinh doanh nhà hàng, nhà nghỉ. 

Trường hợp khách hàng là chủ nhà trọ mua nước để cấp nước cho học sinh, sinh viên và người lao động, việc xác định số người thuê trọ rất khó khăn do từ năm 2023 không còn sử dụng sổ tạm trú, do đó việc xác định số người thuê trọ để tách 1 hộ 4 người khó thực hiện.

Bên cạnh đó, việc khống chế lợi nhuận định mức mang tính bắt buộc không tạo động lực cho việc áp dụng khoa học công nghệ mới để giảm chi phí sản xuất, không tạo sự hấp dẫn cho việc đầu tư vào lĩnh vực sản xuất và cung cấp nước sạch, nhất là nhu cầu đầu tư vào các dự án nước sạch ở khu vực nông thôn đang thiếu vốn là rất cần thiết.

Việc quy định giá bán nước sạch cho nông thôn thấp là chưa phù hợp với thực tế bởi suất đầu tư cho đấu nối sử dụng nước cao nhất ở vùng núi, vùng biển, nơi chủ yếu sử dụng nước cho sinh hoạt. 

Chi phí đầu tư cho một hộ tại các tỉnh miền núi trung du cũng cao, bởi sử dụng bơm tăng áp đưa nước lên dẫn tới chi phí tiền điện cao. 

Bên cạnh đó, để khuyến khích người dân nông thôn sử dụng nước sạch, giảm thiểu bệnh tật nên các công ty bán nước sạch thấp hơn so với giá thành, trong khi giá thành sản xuất nước sạch cho vùng nông thôn lại cao.

Một số thuận lợi

Thông tư số 44/2021/TT-BTC tuy vậy đã mang lại một số thuận lợi cho các công ty cấp nước.

Thông tư quy định rõ nguyên tắc, phương pháp xác định giá nước sạch, khuyến khích khách hàng sử dụng nước tiết kiệm, đồng thời khuyến khích đơn vị cấp nước nâng cao chất lượng dịch vụ, giảm chi phí, giảm thất thoát, thất thu nước sạch.

Thay cho quy định năm 2012 rằng lợi nhuận tính trong giá nước của công ty cấp nước tối thiểu 5% trên giá thành toàn bộ, Thông tư số 44 đã quy định lợi nhuận được tính bằng số tuyệt đối, có quy định về lợi nhuận tối thiểu 360 đồng/m3; Nếu chỉ cấp nước cho đô thị hoặc cho khu vực nông thôn, lợi nhuận tối đa là 1.300 đồng/m3.

Bộ Xây dựng đã đặt kế hoạch tới năm 2030 đưa tỷ lệ người dân Việt Nam sử dụng nước sạch ở thành thị lên 95-100% và ở nông thôn là 93-95%.

Trong năm 2022, Bộ Xây dựng ước tính tỷ lệ này ở thành thị là 94,2%, tăng từ 84,2% năm 2019. Tuy nhiên ở nông thôn cũng vào năm 2019, mới chỉ có gần 35% người dân tiếp cận được với nước máy.