Cấp nước an toàn và chống ngập cần được đưa vào đánh giá rủi ro khí hậu đô thị

Trong văn bản góp ý đối với dự thảo Bộ chỉ số đánh giá tính dễ bị tổn thương, rủi ro do biến đổi khí hậu, Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng cho rằng cần làm rõ hơn nhóm chỉ số liên quan trực tiếp đến hạ tầng kỹ thuật đô thị. Đây là nhóm hạ tầng giữ vai trò duy trì hoạt động thường xuyên của đô thị và khu dân cư, nhất là các dịch vụ thiết yếu như cấp nước, thoát nước, chống ngập và xử lý nước thải.

Theo Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng, khi xảy ra mưa lớn cực đoan, hạn hán, xâm nhập mặn, ngập lụt hoặc nước biển dâng, các hệ thống hạ tầng kỹ thuật có thể bị suy giảm năng lực vận hành, gián đoạn dịch vụ hoặc phát sinh rủi ro về an toàn môi trường. Vì vậy, Bộ chỉ số không nên chỉ dừng ở việc nhận diện và phân cấp rủi ro khí hậu, mà cần phục vụ trực tiếp cho quản lý nhà nước, lập quy hoạch, xây dựng kế hoạch đầu tư và xác định thứ tự ưu tiên đối với các công trình hạ tầng thiết yếu.

Với lĩnh vực cấp nước, Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng đề xuất nghiên cứu bổ sung nhóm chỉ số về cấp nước an toàn trong điều kiện chịu tác động của biến đổi khí hậu. Các nội dung được nêu gồm tỷ lệ dân cư được cung cấp nước sạch qua hệ thống tập trung, tỷ lệ thất thoát nước sạch, tỷ lệ đơn vị cấp nước có kế hoạch ứng phó hạn hán, xâm nhập mặn, ngập lụt, tỷ lệ hệ thống cấp nước có nguồn nước dự phòng hoặc khả năng kết nối liên vùng.

Đây là nhóm chỉ số có ý nghĩa đối với các đô thị ven biển, khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của xâm nhập mặn và các địa phương có nguồn nước thô biến động theo mùa. Việc đưa các tiêu chí về nguồn nước dự phòng, kết nối liên vùng và kế hoạch ứng phó sự cố vào đánh giá rủi ro khí hậu sẽ giúp nhận diện sớm những điểm yếu của hệ thống cấp nước, từ đó có cơ sở ưu tiên đầu tư, nâng cấp hoặc bổ sung phương án vận hành trong tình huống bất lợi.

Đối với hệ thống thoát nước và chống ngập đô thị, Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng đề nghị hoàn thiện chỉ số theo hướng đánh giá năng lực tiêu thoát nước, khả năng vận hành và mức độ thích ứng với mưa lớn cực đoan, thay vì chỉ phản ánh quy mô công trình. Một số chỉ số được đề xuất gồm tỷ lệ diện tích đô thị được bao phủ bởi hệ thống thoát nước mưa, số lượng điểm ngập thường xuyên, tỷ lệ điểm ngập đã được xử lý, số lượng và công suất trạm bơm tiêu thoát nước, tỷ lệ hồ điều hòa, kênh mương, cống thoát nước được duy tu định kỳ.

Nhóm chỉ số này gắn trực tiếp với công tác quản lý ngập đô thị. Khi được lượng hóa đầy đủ, dữ liệu về điểm ngập, trạm bơm, hồ điều hòa, kênh mương và hệ thống cống thoát nước sẽ phản ánh rõ hơn khả năng chống chịu của đô thị trước các trận mưa vượt tần suất thiết kế, đồng thời hỗ trợ địa phương xác định khu vực cần ưu tiên xử lý.

Cùng với hạ tầng cấp nước và thoát nước, Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng cũng đề nghị bổ sung chỉ số về hạ tầng xanh, bề mặt thấm nước, hồ điều hòa và không gian trữ nước tạm thời tại các khu đô thị mới. Các chỉ số này nhằm đánh giá khả năng giữ nước, thấm nước và điều tiết dòng chảy bề mặt trong quá trình phát triển đô thị, nhất là tại những khu vực có tốc độ bê tông hóa cao.

Về điều kiện triển khai, Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng lưu ý cơ sở dữ liệu chuyên ngành về cấp nước, thoát nước, xử lý nước thải và hạ tầng kỹ thuật đô thị tại nhiều địa phương còn thiếu đồng bộ. Việc cập nhật, chia sẻ dữ liệu giữa các ngành còn hạn chế, trong khi nhiều chỉ số cần số liệu định kỳ, có khả năng kiểm chứng và so sánh giữa các địa phương.

Từ thực tế này, Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng đề nghị rà soát khả năng thu thập dữ liệu đối với từng nhóm chỉ số, tăng cường kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành để tránh trùng lặp khi triển khai. Các chỉ số cũng cần được phân loại theo nhóm bắt buộc và khuyến nghị, phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương.

Theo đề xuất của Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng, các chỉ số liên quan trực tiếp đến duy trì dịch vụ thiết yếu như cấp nước an toàn, thoát nước chống ngập và xử lý nước thải cần được ưu tiên áp dụng tại đô thị lớn, đô thị ven biển và khu vực có nguy cơ cao chịu tác động của thiên tai, biến đổi khí hậu.

Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng cũng đề nghị tổ chức thí điểm Bộ chỉ số tại một số đô thị có đặc thù rủi ro khác nhau, gồm đô thị ven biển chịu tác động của nước biển dâng, đô thị miền núi có nguy cơ sạt lở, lũ quét và đô thị lớn thường xuyên ngập úng, trước khi triển khai trên diện rộng.

Mai Thanh