ESG trong ngành Cấp Thoát nước: Từ nhận thức đến hành động

Theo Chủ tịch Hội Cấp Thoát nước Việt Nam (VWSA) Nguyễn Ngọc Điệp, trong thời gian tới, VWSA dự kiến tổ chức khảo sát về thực trạng nhận thức và triển khai ESG tại các doanh nghiệp trong Ngành. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để Hội nghiên cứu, đề xuất những hoạt động hỗ trợ phù hợp, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành Cấp Thoát nước Việt Nam.

ESG từ định hướng chính sách đến yêu cầu phát triển doanh nghiệp

Trong xu thế chuyển đổi xanh và phát triển bền vững, ESG - bộ tiêu chí về Môi trường (Environmental), Xã hội (Social) và Quản trị (Governance) ngày càng được quan tâm trong hoạt động của doanh nghiệp. Tại Việt Nam, các định hướng về tăng trưởng xanh, sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng quản trị đang từng bước được thể hiện trong hệ thống chính sách, pháp luật.

Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, được phê duyệt tại Quyết định số 1658/QĐ-TTg ngày 01/10/2021 xác định tăng trưởng xanh là một phương thức quan trọng để đổi mới mô hình tăng trưởng và phát triển bền vững. Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu đến năm 2050, ban hành theo Quyết định số 896/QĐ-TTg ngày 26/7/2022 đặt ra các mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính và thích ứng với biến đổi khí hậu. Đáng chú ý, Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân cũng đề cập việc thúc đẩy áp dụng các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị, gắn với định hướng hỗ trợ doanh nghiệp phát triển xanh, bền vững.

Những định hướng này cho thấy ESG ngày càng có ý nghĩa đối với hoạt động quản trị và phát triển doanh nghiệp. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa định hướng khuyến khích áp dụng ESG với các nghĩa vụ pháp lý cụ thể. Việc triển khai cần căn cứ vào quy định áp dụng đối với từng loại hình doanh nghiệp, đồng thời phù hợp với quy mô, điều kiện và năng lực thực tế.

Đối với ngành Cấp Thoát nước, ESG có mối liên hệ trực tiếp với nhiều nhiệm vụ cốt lõi. Doanh nghiệp cấp nước phải bảo đảm nguồn nước an toàn, duy trì hoạt động cấp nước ổn định, giảm thất thoát và sử dụng năng lượng hiệu quả. Doanh nghiệp thoát nước thực hiện nhiệm vụ thu gom, xử lý nước thải, góp phần hạn chế ngập úng và bảo vệ môi trường đô thị. Trong khi đó, yêu cầu minh bạch trong quản lý tài chính, đầu tư, sử dụng tài sản, kiểm soát rủi ro và nâng cao trách nhiệm giải trình gắn chặt với hiệu quả quản trị doanh nghiệp.

Theo ông Nguyễn Ngọc Điệp, ESG không phải là vấn đề xa lạ đối với các doanh nghiệp trong Ngành, bởi nhiều nội dung của bộ tiêu chí này đã gắn liền với hoạt động thường xuyên. Điều cần quan tâm là "việc nhận diện, đánh giá và quản lý các yếu tố này một cách có hệ thống".

Nhận định này cho thấy việc triển khai ESG không nhất thiết phải bắt đầu bằng những chương trình quy mô lớn hay việc áp dụng ngay các bộ tiêu chuẩn quốc tế phức tạp. Trước hết, doanh nghiệp cần nhìn lại những gì đang thực hiện, đánh giá kết quả đạt được và xác định những nội dung còn hạn chế để có hướng cải thiện phù hợp.

ESG thực chất đã hiện diện trong hoạt động của doanh nghiệp cấp thoát nước

Khi nhắc đến ESG, không ít doanh nghiệp có thể cho rằng đây là những tiêu chuẩn quốc tế phức tạp, đòi hỏi nguồn lực lớn và chỉ phù hợp với các tập đoàn hoặc doanh nghiệp có quy mô lớn. Thực tế, nhiều nội dung ESG đã và đang được các doanh nghiệp cấp thoát nước Việt Nam thực hiện hằng ngày. Có thể nhìn nhận việc thực hiện ESG trong doanh nghiệp cấp thoát nước qua ba nhóm nội dung cơ bản.

Về môi trường (E), các hoạt động như bảo vệ nguồn nước, giảm tỷ lệ thất thoát nước sạch, tiết kiệm điện năng, xử lý nước thải, quản lý bùn thải và thích ứng với biến đổi khí hậu đều có ý nghĩa thiết thực. Đây cũng là những lĩnh vực gắn trực tiếp với hiệu quả khai thác, vận hành công trình và khả năng sử dụng bền vững các nguồn tài nguyên.

Về xã hội (S), trách nhiệm của doanh nghiệp thể hiện trước hết ở chất lượng dịch vụ cung cấp cho người dân. Nước sạch phải được cung cấp an toàn, liên tục, đáp ứng yêu cầu dịch vụ; quyền lợi khách hàng cần được tôn trọng, trong khi an toàn lao động và điều kiện làm việc của người lao động phải được quan tâm. Với các đơn vị thoát nước, việc giảm thiểu ngập úng, thu gom và xử lý nước thải còn góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng, cải thiện điều kiện sống và chất lượng môi trường đô thị.

Về quản trị (G), trọng tâm là nâng cao tính minh bạch, hiệu quả sử dụng nguồn lực, năng lực kiểm soát rủi ro và trách nhiệm giải trình. Đây là cơ sở để doanh nghiệp nâng cao chất lượng điều hành, đồng thời củng cố niềm tin của khách hàng, đối tác và các bên liên quan.

Từ thực tiễn đó, ông Nguyễn Ngọc Điệp nhấn mạnh: "Một doanh nghiệp giảm được thất thoát nước, tiết kiệm năng lượng, nâng cao chất lượng phục vụ khách hàng và minh bạch trong quản trị chính là đang tạo ra những kết quả có ý nghĩa đối với ESG".

Vì sao doanh nghiệp cần chủ động tiếp cận ESG ngay từ bây giờ?

Thông điệp của Chủ tịch VWSA đặt trọng tâm ESG vào hiệu quả thực chất thay vì hình thức. Theo đó, có ít nhất ba lý do để các doanh nghiệp cấp thoát nước cần quan tâm hơn đến ESG.

Thứ nhất, ESG giúp doanh nghiệp nhìn nhận đầy đủ hơn những yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển dài hạn. Bên cạnh hiệu quả tài chính, doanh nghiệp còn phải đối mặt với những rủi ro ngày càng lớn về nguồn nước, biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, chi phí năng lượng, chất lượng dịch vụ và yêu cầu minh bạch trong quản trị. Tiếp cận ESG giúp doanh nghiệp nhận diện và quản lý các rủi ro này một cách chủ động hơn.

Thứ hai, ESG có thể tạo thêm cơ hội tiếp cận nguồn lực phát triển. Các tổ chức tài chính và đối tác phát triển quốc tế ngày càng quan tâm đến yếu tố môi trường, xã hội và quản trị khi xem xét tài trợ cho các dự án hạ tầng. Doanh nghiệp có hệ thống quản lý tốt, thông tin minh bạch và định hướng phát triển bền vững sẽ có thêm lợi thế khi tìm kiếm các nguồn vốn phù hợp.

Thứ ba, ESG góp phần nâng cao uy tín và chất lượng phục vụ cộng đồng. Đối với ngành Cấp Thoát nước, sự phát triển bền vững không thể chỉ được đánh giá bằng công suất nhà máy, chiều dài đường ống hay doanh thu. Quan trọng hơn là chất lượng dịch vụ mà người dân được thụ hưởng, hiệu quả bảo vệ môi trường và khả năng duy trì hoạt động an toàn, ổn định trong dài hạn. Đây cũng là những yếu tố ngày càng cần được quan tâm trong quản trị doanh nghiệp ngành Nước.

Khảo sát ESG, nhận diện đúng thực trạng, xác định đúng nhu cầu

Mặc dù nhiều doanh nghiệp cấp thoát nước đã triển khai các hoạt động liên quan đến ESG, việc đánh giá đầy đủ mức độ nhận thức, thực hành và những khó khăn trong toàn Ngành vẫn cần thêm dữ liệu tổng hợp.

Doanh nghiệp hiện nhận thức về ESG ở mức độ nào? Những nội dung nào đã được thực hiện hiệu quả? Các đơn vị đã có hệ thống theo dõi, đánh giá chỉ tiêu môi trường, xã hội và quản trị hay chưa? Đâu là những trở ngại lớn nhất: nguồn lực tài chính, nhân lực chuyên môn, thiếu hướng dẫn phù hợp hay chưa nhận diện rõ lợi ích của ESG?

Đây là những vấn đề cần được làm rõ để xác định cách tiếp cận phù hợp, thay vì áp dụng một khuôn mẫu chung cho các doanh nghiệp có điều kiện hoạt động khác nhau.

Theo định hướng của VWSA, Hội dự kiến tổ chức khảo sát nhằm tìm hiểu nhận thức, thực trạng triển khai ESG và nhu cầu hỗ trợ của các doanh nghiệp trong Ngành. Cuộc khảo sát hướng tới sự tham gia của các doanh nghiệp thuộc nhiều loại hình sở hữu, quy mô và địa bàn hoạt động, qua đó hình thành bức tranh khách quan hơn về tình hình thực tế.

Ông Nguyễn Ngọc Điệp cho biết, mục tiêu của khảo sát là tìm hiểu thực trạng, nhận diện khó khăn và xác định nhu cầu hỗ trợ doanh nghiệp, "không nhằm thanh tra, kiểm tra hay xếp hạng doanh nghiệp".

Đây là điểm quan trọng để doanh nghiệp hiểu đúng ý nghĩa của chương trình. Khảo sát không đặt trọng tâm vào việc phân loại đơn vị đã làm tốt hay chưa, mà hướng tới việc ghi nhận thực tế, kể cả những nội dung chưa được triển khai hoặc còn gặp nhiều khó khăn.

Thực tế, một doanh nghiệp chưa có bộ phận chuyên trách về ESG, chưa lập báo cáo ESG hoặc chưa áp dụng bộ tiêu chuẩn quốc tế không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đó chưa thực hiện các nội dung liên quan. Những hoạt động như giảm thất thoát nước, xử lý nước thải, bảo đảm an toàn lao động, nâng cao chất lượng phục vụ khách hàng hay cải thiện tính minh bạch trong quản trị đều có thể là cơ sở để đánh giá mức độ thực hành ESG.

Ngược lại, nếu chưa có hệ thống theo dõi và đánh giá, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong việc xác định kết quả đã đạt được, nhận diện khoảng trống và lựa chọn thứ tự ưu tiên cải thiện. Vì vậy, việc phản ánh trung thực điều kiện thực tế sẽ giúp kết quả khảo sát có giá trị hơn trong quá trình xây dựng giải pháp hỗ trợ.

Theo ông Nguyễn Ngọc Điệp, chính những thông tin thực tế sẽ giúp Hội hiểu rõ hơn điều kiện của từng nhóm doanh nghiệp, từ đó nghiên cứu các giải pháp hỗ trợ "phù hợp, thiết thực và khả thi".

VWSA đồng hành cùng doanh nghiệp trên lộ trình phát triển bền vững

Kết quả khảo sát dự kiến sẽ là cơ sở để VWSA nghiên cứu xây dựng các chương trình đào tạo, chia sẻ kinh nghiệm, hướng dẫn thực hành ESG và từng bước hình thành bộ chỉ tiêu tham khảo phù hợp với điều kiện thực tế của Ngành.

Trên cơ sở đó, Hội có thể phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức khoa học, đối tác phát triển và doanh nghiệp để giới thiệu các mô hình thực hành tốt, nghiên cứu giải pháp hỗ trợ và đề xuất cơ chế, chính sách cần thiết. Việc kết nối doanh nghiệp với các chương trình hợp tác quốc tế, nguồn lực hỗ trợ kỹ thuật và cơ hội tiếp cận tài chính xanh cũng là những hướng được đặt ra trong định hướng đồng hành của Hội.

Tuy nhiên, hiệu quả triển khai ESG không thể chỉ dựa vào các chương trình hỗ trợ bên ngoài. Sự tham gia chủ động của doanh nghiệp vẫn giữ vai trò quyết định. Mỗi đơn vị cần căn cứ vào quy mô, nguồn lực, mô hình tổ chức và điều kiện vận hành để lựa chọn lộ trình phù hợp, bắt đầu từ những vấn đề thiết thực và có khả năng đo lường.

Đối với doanh nghiệp, bước đầu tiên là rà soát các hoạt động hiện có, xác định những nội dung đã thực hiện, những chỉ tiêu có thể theo dõi và các lĩnh vực cần cải thiện. Việc từng bước chuẩn hóa dữ liệu, nâng cao năng lực quản trị và tăng cường tính minh bạch sẽ tạo nền tảng cho quá trình triển khai ESG có hệ thống hơn.

Đối với VWSA, kết quả khảo sát sẽ giúp xác định nội dung hỗ trợ có trọng tâm, tránh dàn trải hoặc đặt ra yêu cầu vượt quá khả năng thực hiện của từng nhóm doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Ngọc Điệp nhấn mạnh: "Giá trị của ESG phải được thể hiện bằng những kết quả cụ thể: nguồn nước được bảo vệ tốt hơn, tài nguyên và năng lượng được sử dụng hiệu quả hơn, chất lượng dịch vụ được nâng cao, quyền lợi của người dân được quan tâm và doanh nghiệp được quản trị minh bạch, hiệu quả hơn."

VWSA mong muốn nhận được sự quan tâm, phối hợp và tham gia tích cực của các doanh nghiệp hội viên trong cuộc khảo sát ESG sắp tới. Thông qua khảo sát, tiếng nói của doanh nghiệp sẽ được ghi nhận, những khó khăn và nhu cầu thực tế sẽ được tổng hợp, làm cơ sở để Hội xây dựng các hoạt động hỗ trợ và kiến nghị chính sách phù hợp.

Hiểu đúng ESG, đánh giá đúng thực trạng và lựa chọn lộ trình hành động phù hợp chính là những bước đi đầu tiên để doanh nghiệp cấp thoát nước Việt Nam phát triển hiệu quả, có trách nhiệm và bền vững.

Hà Thắm