Doanh nghiệp cấp nước Bắc Trung Bộ: Chia sẻ giải pháp công nghệ, hướng tới vận hành bền vững

Nhiều kinh nghiệm thực tiễn về tối ưu hóa xử lý nước, thích ứng biến đổi khí hậu, tự động hóa, SCADA và chuyển đổi số đã được chia sẻ tại sự kiện. Hội thảo do Câu lạc bộ Các công ty Cấp nước khu vực Bắc Trung Bộ (CLB) tổ chức, với sự chủ trì, điều hành của ông Lê Quang Minh - Chủ tịch HĐQT Công ty CP Cấp nước Huế, Chủ nhiệm CLB và ông Nguyễn Văn Thành - Chủ tịch HĐQT Công ty CP Cấp nước Hà Tĩnh.

Sự kiện diễn ra trong bối cảnh các doanh nghiệp cấp nước đang phải đồng thời giải quyết nhiều yêu cầu mới: bảo đảm an toàn cấp nước, duy trì chất lượng dịch vụ, kiểm soát chi phí sản xuất, ứng phó với những biến động ngày càng khó lường của nguồn nước và đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong quản lý, vận hành.

Theo ông Nguyễn Văn Thành, Bắc Trung Bộ là một trong những khu vực chịu tác động rõ rệt của thời tiết cực đoan. Hạn hán, xâm nhập mặn và lũ lụt có thể cùng xuất hiện trong một năm, thậm chí đặt ra bài toán vận hành đối với doanh nghiệp hằng ngày. Nguồn nước thô biến động, chất lượng nước đầu vào thay đổi bất thường trong khi đó yêu cầu của khách hàng về chất lượng, tính ổn định và minh bạch của dịch vụ ngày càng cao.

"Từ bối cảnh đó, các doanh nghiệp cấp nước rất cần có sự chia sẻ, hợp tác, liên kết với nhau trong quá trình phát triển", ông Nguyễn Văn Thành nhấn mạnh, đồng thời cho rằng những kinh nghiệm thực tiễn, bài học từ quá trình vận hành và các giải pháp công nghệ đã được kiểm chứng tại từng đơn vị là nguồn tri thức quý giá để các doanh nghiệp cùng học hỏi và hoàn thiện.

Từ tiết kiệm hóa chất đến tối ưu toàn bộ quá trình xử lý

Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm tại Hội thảo là bài toán sử dụng hóa chất trong xử lý nước. Với tham luận "Tiết kiệm hóa chất - không chỉ là bài toán tiết kiệm chi phí", Công ty CP Cấp nước Huế (HueWACO) chia sẻ cách tiếp cận mới trong vận hành: chuyển từ tư duy "đảm bảo an toàn bằng tăng hóa chất" sang "tối ưu công nghệ – tự động hóa – dữ liệu vận hành". Mục tiêu không chỉ giảm lượng hóa chất tiêu hao mà còn nâng cao hiệu quả xử lý. Đại diện HueWACO cho rằng, trong điều kiện chất lượng nguồn nước biến động và giá vật tư, hóa chất thay đổi, tiết kiệm hóa chất không chỉ đơn thuần là giảm chi phí mà còn phản ánh năng lực kiểm soát công nghệ và hiệu quả vận hành của nhà máy.

Một vấn đề khác được các đại biểu đặc biệt quan tâm là tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu đối với hoạt động cấp nước. Tham luận "Tác động của biến đổi khí hậu đến hoạt động sản xuất, xử lý và cung cấp nước sạch - Thực trạng và các giải pháp hiện nay" của Công ty CP Cấp nước Thanh Hóa đã chỉ ra những thách thức trực tiếp đối với các nhà máy cấp nước trong khu vực.

Theo đại diện Công ty, hạn hán kéo dài, lũ lụt bất thường và xâm nhập mặn có thể làm suy giảm nghiêm trọng lượng nước mặt thô đầu vào, đồng thời khiến các chỉ số hóa – lý của nước thô biến đổi đột ngột. Khi xâm nhập mặn diễn ra sâu, nồng độ muối có thể vượt ngưỡng cho phép; trong khi mưa lũ, sạt lở có thể khiến độ đục của nguồn nước tăng vọt rất nhiều lần. Những biến động này tạo thêm áp lực cho nhà máy xử lý và có thể làm chi phí vận hành tăng từ 20-40%. Trước thực tế đó, Công ty CP Cấp nước Thanh Hóa xác định thích ứng biến đổi khí hậu dựa trên ba trụ cột: bảo vệ nguồn nước, công nghệ tiên tiến và quản trị thông minh.

Thông điệp được đưa ra tại Hội thảo khá rõ: chủ động thích ứng không chỉ là giải pháp kỹ thuật nhằm bảo vệ nguồn nước sạch, mà còn là trách nhiệm của doanh nghiệp cấp nước đối với sức khỏe cộng đồng và sự phát triển bền vững của địa phương.

Tự động hóa, SCADA và "trung tâm đầu não" của doanh nghiệp số

Chuyển đổi số và tự động hóa cũng là nhóm nội dung xuyên suốt Hội thảo. Với chuyên đề "Giải pháp tự động hóa trong nhà máy nước - Các cơ cấu chấp hành và giải pháp thông minh", Meta Intech thuộc Công ty Cổ phần DNP Hawaco giới thiệu kiến trúc hệ thống điều khiển tự động ngành nước gồm 5 tầng, từ thiết bị, cảm biến tại hiện trường; cơ cấu chấp hành; PLC/RTU; hệ thống SCADA đến tầng quản lý và phân tích dữ liệu.

Theo đơn vị trình bày, khi 5 tầng được kết nối đồng bộ, doanh nghiệp có thể giảm tiêu hao điện, hóa chất và nhân công; chuyển từ quản lý dựa nhiều vào kinh nghiệm cá nhân sang quản lý bằng dữ liệu; giảm thất thoát, thực hiện bảo trì dự đoán, kéo dài tuổi thọ tài sản và hạn chế các chi phí sửa chữa đột xuất. Hệ thống cũng cho phép giám sát 24/7, hỗ trợ phản ứng nhanh khi xảy ra sự cố, góp phần bảo đảm chất lượng và duy trì cấp nước liên tục.

Trong khi đó, Công ty CP Minh Khang giới thiệu tổng quan hệ thống SCADA nhà máy và quan trắc nước thô, nhấn mạnh vai trò của số hóa đối với tương lai của ngành nước. Một trong những vấn đề được đặt ra là nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn khi triển khai các dự án chuyển đổi số do hệ thống hiện hữu phức tạp, thiếu định hướng tích hợp IoT và khó tìm kiếm đối tác phù hợp.

Xuất phát từ thực tế, HueWACO đã chia sẻ mô hình Trung tâm Quản lý vận hành hệ thống cấp nước HueWOC – một hướng tiếp cận chuyển đổi số toàn diện với ba trụ cột gồm dịch vụ khách hàng số, tự động thông minh hệ thống cấp nước và quản trị điều hành số.

Đáng chú ý, HueWACO cũng chỉ ra một nghịch lý trong quá trình xây dựng doanh nghiệp số: nhiều ứng dụng nhưng thiếu tích hợp. Khi SCADA, GIS, tài sản, chăm sóc khách hàng và các hệ thống khác vận hành độc lập, nhân viên trực ca phải đồng thời theo dõi nhiều nguồn thông tin; dữ liệu không đồng bộ, các giao thức truyền thông thiếu tương thích và việc ra quyết định vẫn bị chia cắt giữa nhiều hệ thống, phòng ban và quy trình. HueWOC được định hướng giải quyết bài toán này bằng một nền tảng vận hành liên thông, không chỉ dừng ở giám sát, hiển thị mà còn phải hỗ trợ phân tích và hành động. Mô hình điều độ liên thông hướng tới việc chuyển từ "mỗi đơn vị lập kế hoạch riêng" sang một kế hoạch thống nhất cho toàn hệ thống.

Chia sẻ để cùng nâng cao năng lực vận hành

Không chỉ dừng lại ở việc trao đổi chuyên môn, Hội thảo còn mở ra những kết nối mới giữa các doanh nghiệp cấp nước trong khu vực. Nhân dịp này, CLB đã tổ chức Lễ kết nạp 3 thành viên mới, gồm Công ty CP Cấp nước Thái Hòa, Công ty CP Cấp nước Cửa Lò và Công ty CP Cấp nước BIWASE Quảng Bình.

Đặc biệt, các đại biểu tham dự Hội thảo đã chứng kiến Lễ ký kết hợp tác giữa Công ty CP Cấp nước Huế và Công ty CP Cấp nước Nghệ An về chuyển giao công nghệ điều khiển tự động hóa chất xử lý nước. Những kết nối cụ thể này cho thấy CLB không chỉ là nơi gặp gỡ, trao đổi kinh nghiệm, mà đang từng bước trở thành một không gian hợp tác chuyên môn, nơi những giải pháp đã được kiểm chứng trong thực tiễn có thể được chia sẻ và nhân rộng giữa các đơn vị.

Tinh thần ấy tiếp tục được thể hiện qua phần thảo luận sôi nổi tại Hội thảo. Trước câu hỏi của đại diện Công ty CP Cấp nước Hà Tĩnh về việc một doanh nghiệp cấp nước quy mô nhỏ nên bắt đầu chuyển đổi số từ đâu, ông Lê Quang Minh – Chủ tịch HĐQT Công ty CP Cấp nước Huế, Chủ nhiệm CLB cho rằng, chuyển đổi số ở mỗi địa phương, mỗi doanh nghiệp đều có những đặc thù riêng, vì vậy không thể có một mô hình chung áp dụng cho tất cả. Điều quan trọng là các đơn vị có thể học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau, từ đó lựa chọn và xây dựng mô hình phù hợp với điều kiện thực tế của mình.

Ở góc nhìn khác, ông Nguyễn Hữu Hải – Giám đốc Công ty CP Cấp nước Cửa Lò đặt vấn đề về cách tiếp cận trong thích ứng với biến đổi khí hậu. Theo ông, khi nói đến những tác động đối với nguồn nước, chúng ta thường nhấn mạnh các yếu tố thiên tai, trong khi những tác động do con người gây ra hay còn gọi là "nhân tai" chưa được đánh giá đầy đủ và chưa có những giải pháp tương xứng.

Thực tế, các doanh nghiệp cấp nước đang khai thác cả nguồn nước mặt và nước ngầm, trong khi cả hai nguồn tài nguyên này đều chịu tác động ngày càng lớn từ hoạt động của con người như ô nhiễm nguồn nước, biến đổi dòng chảy. Vì vậy, theo ông Nguyễn Hữu Hải, cần thay đổi tư duy ngay từ khâu quản lý nguồn nước, đồng thời nhận thức đầy đủ hơn về vai trò thiết yếu của ngành nước và tài nguyên nước đối với đời sống xã hội.

Kết thúc Hội thảo, ông Nguyễn Văn Thành – Chủ tịch HĐQT Công ty CP Cấp nước Hà Tĩnh đề xuất xây dựng một mạng lưới chuyên môn ngành nước giữa các công ty trong khu vực, tạo diễn đàn thường xuyên để các đơn vị cùng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm trong quản lý, vận hành, cập nhật công nghệ và tìm kiếm giải pháp cho những vấn đề thực tiễn đang đặt ra.

Từ những câu chuyện thực tế được chia sẻ tại Hội thảo có thể thấy, bài toán phát triển bền vững của doanh nghiệp cấp nước đang ngày càng gắn chặt với khả năng làm chủ công nghệ, khai thác dữ liệu, tối ưu vận hành và chủ động ứng phó với biến động nguồn nước. Quan trọng hơn, việc chia sẻ những kinh nghiệm xuất phát từ thực tiễn giữa các doanh nghiệp trong khu vực đang mở ra một cách tiếp cận thiết thực: mỗi đơn vị không chỉ tìm giải pháp cho riêng mình, mà cùng xây dựng năng lực thích ứng và vận hành hiệu quả hơn cho toàn Ngành.

Lâm Bình - Hà Thắm