Vai trò của nước trong tương quan với vạn vật

Trong học thuyết này, người xưa đã nhìn nhận rằng, sự cân bằng nhiệt là điều đáng chú ý nhất để hướng tới cân bằng tài khí. Trong cơ thể một con người, nếu tồn tại sự hài hòa giữa yếu tố nước của thận và khí nóng của tim, tức Thủy - Hỏa cân bằng, thì cơ thể đó khỏe mạnh.

Quy luật này trong thế giới tự nhiên cũng vậy.

Trong môi trường tự nhiên, ở đâu có nhiệt lượng của mặt trời giáng xuống, tức Hỏa, cân bằng với hơi nước của mặt đất bốc lên, tức Thủy, thì ở đó có “cát khí”, có môi trường sống hưng thịnh, phát triển. Bất kể sự mất cân bằng theo hướng nào cũng dẫn đến những hậu quả tiêu cực. Quá nhiều nhiệt sẽ dẫn đến hạn hán, ngược lại ắt sẽ xảy ra lũ lụt.

Rộng hơn nữa, yếu tố nước và lửa được nhắc đến trong quy luật này không chỉ thuần túy là nước và lửa dưới dạng vật chất, mà còn là sự chuyển động của các dòng khí mang thuộc tính Thủy hoặc Hỏa.

Do vậy, người xưa đã dùng chữ Thủy “cục” để mở rộng nghĩa, ý nói không chỉ một dòng nước, dòng sông hay biển cả mà đôi khi một dòng người hay một con đường cũng chính là một “dòng nước”.

Nếu nước lớn mà không có đê vững vàng thì dễ xảy ra thiên tại như ngập úng, lũ lụt. Còn những con đường lớn ở gần khu vực đê điều không vững vàng cũng thường xuyên bị ùn tắc hay thậm chí gặp phải những tai nạn nghiêm trọng.

Do đó, dù chỉ là một phần trong ngũ hành, có mối liên hệ khăng khít với các yếu tố khác, mối cân bằng Thủy - Hỏa vẫn là hai lực lượng rất quan trọng. Đặc biệt, những cặp yếu tố chi phối thế giới mạnh mẽ nhất như Trời - Đất, Âm - Dương, Mặt Trăng - Mặt Trời, Nam - Nữ đều có biểu trưng đặc thù của mối cân bằng Thủy - Hỏa.

Tuy nhiên, cần phải chú ý rằng, người xưa vẫn có câu “Nhất Thủy, nhì Hỏa”, tức yếu tố Nước vẫn đóng vai trò số một và có tính chi phối toàn diện trong ngũ hành của người Á Đông xưa.

Nước và nhân tướng học

Cơ thể con người là một vũ trụ thu nhỏ. Trong các cơ quan nội tạng, tim nằm ở phía trên thuộc dương (Hỏa), thận ở phía dưới thuộc âm (Thủy). Thủy - Hỏa tương sinh, tương khắc với nhau, tạo nên vòng luân chuyển khí.

Trong cơ thể con người, thận và bàng quang là biểu trưng cho Thủy.

Xét về ngoại hình, tính Thủy trong cơ thể con người lớn hay nhỏ sẽ được thể hiện đầy đủ trên da ở những vị trí như môi, nhân trung, lỗ mũi, mắt, lỗ tai.

Còn trong giải phẫu học, hai bên thận trái, phải hoặc đoạn cách 7 cm giữa hai quả thận được gọi là “mệnh môn”, cửa sinh mệnh của con người. Đời người có vững chắc hay không đều nhờ vào “nước” lớn. 

Bởi nước là biểu trưng cho tài khí, cho của cải, tiền bạc, phàm những người có yếu tố nước lớn đều là những người nắm giữ tài vận tốt. Người xưa hay đánh giá những bộ vị thuộc thùy châu, bốn dòng sông trên khuôn mặt một con người bao gồm mắt, mũi, miệng, nhân trung để xác định điều này. Nếu những yếu tố trên không hợp cách, thì tài lực của người đó cũng bị hạn chế. Đây chính là cách mà người Á Đông đã tổng hợp và áp dụng khi chọn chồng, gả vợ, nhằm đoán định tương lai của một gia đình.

Sự tài phú của một gia đình được biểu hiện bởi sức mạnh của người đàn ông, có ảnh hưởng ít nhiều của thận. Xét về giống nòi, thận khỏe sẽ giữ được nhân khí. Trong khi đó, thận cũng lại là biểu trưng cho tài khí. Như vậy, thận khỏe là biểu trưng cho một nhân tài. Đây là nghĩa thanh, mang tính đặc trưng, uyên thâm của người Á Đông.

Cân bằng tài khí trong cuộc sống

Sau hàng nghìn năm quan sát và đúc kết, người xưa đã rút ra được một kết luận ngắn gọn: “Đông Bắc quản phúc, Chính Bắc quản họa”.

Cụ thể hơn, phương Đông Bắc là Dương Thổ, là biểu trưng của con người và các lực lượng vật chất hỗ trợ cho con người. Ngoài ra, vị Đông Bắc có thuộc tính của núi, vốn được coi là “sơn quản nhân”. Do vậy, người xưa cho rằng hướng Đông Bắc có vai trò hết sức quan trọng đối với con người.

Trong khi đó, phương Chính Bắc thuộc Tài, thuộc Nước. Tài lại đi với tai, với họa. Của cải, tiền bạc quá nhiều dễ dẫn đến những rủi ro, tranh chấp.

Có thể lấy một hình tượng sau làm ví dụ: Một con đê nếu đạt được sự cân bằng với mực nước sẽ có thể đem lại sự yên lành, trôi chảy cho mọi chuyện. Ngược lại, nếu nước cố vượt khỏi mặt đê có thể gây nên những sự kiện không thể kiểm soát. Tương tự với đó, có những trường hợp của cải, tiền bạc (Tài) quá thừa thãi dẫn tới lấn át cả nhân cách con người. Đây chính là một hình tượng ví von uyên thâm của người xưa.

Chính vì vậy, theo quan niệm của người Á Đông, nước chỉ nên bao quanh, hỗ trợ cho núi phát triển, tạo nên một mô hình cân bằng. 

Quy luật này cũng được áp dụng với các công trình kiến trúc. Trong đó, các con đường phải đẹp, phải uyển chuyển để hỗ trợ các tòa nhà. Những hệ thống cấp nước, thoát nước (vào - ra) cũng phải thanh thoát. Từ đó, các dòng khí mới có thể lưu thông, dòng tiền mới được cân bằng và tài khí mới tồn tại. Tài khí tốt, nhân khí mới phát triển. Đó chính là những mong muốn của người xưa.

Trở lại với cơ thể con người, nếu thủy nhiều quá thì cũng là một tai họa. Bí tiểu, nếu nhìn nhận sâu theo phân tích của người Á Đông cũng có nghĩa là quá dư thừa về tiền bạc. Tiền bạc chỉ để tích lũy mà không biết lưu thông, sẽ gây nên bệnh. Trong đó có cả bệnh cơ thể và bệnh xã hội.

Do vậy, sự cân bằng Thủy là một yếu tố vô cùng quan trọng. Hệ thống cấp, thoát nước phải lưu thông mới đảm bảo được sự ổn định trong cơ thể một con người, xa hơn nữa là cơ thể của một công trình, một cộng đồng, một xã hội.

Vị trí của Nước

Không chỉ trong tôn giáo hay thực tiễn, nước vẫn luôn được tôn vinh, xếp hàng đầu trong mọi lực lượng vật chất.

Người xưa có câu “Nhất Thủy, nhì Hỏa” rồi mới tới các hành khác.

Trong đời sống thực tiễn, nước là biểu trưng của tiền bạc. Mọi thời kỳ, mọi giai đoạn, tiền bạc luôn được tôn vinh và là mục đích của con người. Tuy nhiên, theo các tri thức cổ đại, người xưa coi sự tôn vinh này không chỉ giới hạn về tiền bạc một cách trần trụi. Thực chất, đối với họ, Nước là một yếu tố có vị trí đặc biệt - vị trí của một người mẹ.

Điển hình như ở Việt Nam, một dòng chảy như sông Hồng được coi là mẫu thủy, là sông Cái. Đây là dòng sông chi phối mọi nhánh sông trong toàn quốc. Sông mẹ nuôi sống những dòng sông con. Những dòng sông con nuôi sống những ruộng đồng. Từ đó, ta mới thấy trong đời sống, trong văn hóa, nghệ thuật, nước có tầm quan trọng như thế nào. 

Đối với các công trình kiến trúc, hình bóng người mẹ nằm ở chính những con đường.

Người Trung Quốc đôi khi đọc chệch từ “đại lộ” thành “đại lộc”, với hàm ý rằng những con đường lớn luôn đi kèm với sự phồn thịnh, phát triển.

Do đó, trong quy hoạch các thành phố hay những khu vực dân cư, cần đặc biệt quan tâm đến những con đường lớn, những con sông lớn để chi phối tài phú cho con người ở những khu vực này.

Trong đời sống văn hóa, tôn giáo ở cả phương Đông và phương Tây, nước cũng đóng vai trò hết sức quan trọng. Tất cả các nghi thức trong lễ lạt, tập tục nhìn chung thường sử dụng nước. Trong đó, tập tục hóa vàng của người Việt cũng phải đi kèm với việc vẩy rượu, tức là nước.

Những nghi thức đó đều là tổng hợp những tri thức mà loài người đã quan sát, thu thập được trong lịch sử hàng ngàn năm của mình. Một chiếc lá chỉ cần vẩy vài giọt nước đã có thể chuyển hóa tươi tắn hơn. Một thửa ruộng khô cằn khi được tưới nước cũng sẽ dần phục hồi trở lại. Vạn vật khi gặp nước đều biến đổi.

Ở đâu con người biết tôn trọng nước, ở đó có phú quý. Nơi đâu con người biết giữ gìn các nguồn nước sạch, các dòng sông sạch, nơi đó có cuộc sống tốt đẹp, có những cộng đồng, xã hội văn minh.

Theo quan niệm của người Á Đông, nước sạch thì tài phú phát, nước bẩn thì tài phú chóng tàn. Do vậy, không chỉ những dòng sông, bất kỳ nguồn nước nào cũng phải được giữ sạch và sử dụng tiết kiệm. Tiết kiệm nước chính là tiết kiệm tài phú, tiết kiệm tiền tài, tiết kiệm sức lao động. Muốn phát triển tốt, mỗi con người cần sử dụng nước một cách hợp lý, khoa học như cách sử dụng tiền bạc của chính mình.