Từ mùa hạn mặn lịch sử đến thế chủ động bảo đảm nguồn nước của BEWACO

Không thể mãi chạy theo nước mặn

Những tháng đầu năm 2020, tại cảng Khu công nghiệp Giao Long, nước sạch được bơm từ sà lan sang các xe bồn chuyên dụng. Từ đây, từng chuyến xe tiếp tục đưa nước đến bệnh viện, trường học, doanh nghiệp và các điểm cấp miễn phí cho người dân.

Nước ngọt được mua từ Tiền Giang, Long An và Vĩnh Long trong bối cảnh độ mặn tăng nhanh, xâm nhập sâu vào các tuyến sông chính. Hầu hết nguồn nước thô phục vụ sản xuất nước sạch tại Bến Tre bị ảnh hưởng trong thời gian dài.

Công ty Cổ phần Cấp thoát nước Bến Tre (BEWACO) đồng thời lắp đặt nhiều bồn chứa dung tích 5 m³ tại trụ sở UBND các phường, xã ở khu vực nội ô thành phố Bến Tre và một số địa bàn lân cận. Nhân lực, phương tiện được huy động liên tục để đưa nước đến những nơi cần thiết nhất.

Dù vậy, lượng nước mua từ bên ngoài chỉ đáp ứng được một phần nhu cầu. Từ tháng 1 đến hết tháng 5 năm 2020, nhiều hộ dân vẫn phải sử dụng nguồn nước sau xử lý có độ mặn cao hơn điều kiện thông thường. Riêng khoảng thời gian đó, BEWACO đã chi trên 10 tỷ đồng cho các giải pháp ứng phó hạn hán, xâm nhập mặn.

Theo ông Trần Hùng, Chủ tịch HĐQT BEWACO, điều khó khăn nhất trong thời điểm đó không chỉ là tìm được nguồn nước ngọt, mà còn phải tổ chức vận chuyển, phân phối đúng nơi và duy trì hoạt động của toàn bộ hệ thống cấp nước.

"Trong hoàn cảnh nguồn nước thô bị nhiễm mặn trên diện rộng, mục tiêu trước hết là không để bệnh viện, trường học và người dân rơi vào tình trạng không có nước sử dụng. Mỗi chuyến nước đưa về khi đó đều rất quý", ông Trần Hùng chia sẻ.

Những chuyến sà lan đã giúp BEWACO vượt qua giai đoạn cấp bách, nhưng cũng bộc lộ rõ giới hạn của phương án ứng cứu. Nguồn nước phụ thuộc vào các địa phương khác, năng lực vận chuyển có hạn, trong khi chi phí mua và đưa nước về Bến Tre rất lớn.

Sau mùa hạn mặn lịch sử, BEWACO xác định xâm nhập mặn không còn là tình huống bất thường có thể xử lý bằng các giải pháp ngắn hạn. Đây phải trở thành một phần thường xuyên trong kế hoạch sản xuất, đầu tư và vận hành hệ thống cấp nước.

Theo ông Trần Hùng, bài học lớn nhất của năm 2020 là không thể chờ đến khi độ mặn tăng cao mới bắt đầu tìm nguồn nước thay thế. Một hệ thống cấp nước an toàn phải có nhiều lớp bảo vệ, từ dự báo, chuẩn bị nguồn cấp đến công nghệ xử lý và khả năng điều chỉnh phương án vận hành.

Từ yêu cầu đó, BEWACO đầu tư hệ thống lọc mặn RO công suất 3.000 m³ mỗi ngày đêm, với tổng kinh phí trên 16 tỷ đồng. Hệ thống được đưa vào vận hành để xử lý nước nhiễm mặn, bổ sung nguồn nước ngọt cho mạng lưới cấp nước thành phố Bến Tre.

Công nghệ RO giúp doanh nghiệp có thêm khả năng xử lý tại chỗ. Tuy nhiên, BEWACO không xem đây là giải pháp duy nhất. Hệ thống lọc mặn được đặt trong phương án tổng thể gồm đa dạng hóa nguồn nước, tăng cường liên kết với các đơn vị cấp nước và tổ chức lại hoạt động của từng nhà máy.

Tại Giồng Trôm, nơi thường xuyên chịu ảnh hưởng nặng của xâm nhập mặn, BEWACO tiếp tục mua nước ngọt thô từ các địa phương lân cận. Nước được vận chuyển bằng sà lan về Nhà máy nước Lương Quới, sau đó bơm qua tuyến ống dài khoảng 3 km để đưa vào xử lý trước khi cấp cho người dân. Trong hai năm 2021 và 2022, tổng chi phí mua nước ngọt thô phục vụ khu vực này lên đến 30 tỷ đồng.

Theo ông Trần Hùng, đây là khoản chi rất lớn đối với doanh nghiệp, nhưng không thể trì hoãn khi chất lượng nguồn nước và đời sống của người dân bị đe dọa. 

"Trong hoạt động cấp nước, hiệu quả kinh doanh là cần thiết, nhưng trách nhiệm bảo đảm nước sạch cho người dân phải được đặt lên trước. Có những thời điểm doanh nghiệp phải chấp nhận chi phí rất cao để duy trì chất lượng nước", ông Hùng nói.

Tạo nhiều lớp bảo vệ cho hệ thống cấp nước

Sau hai năm phải mua và vận chuyển lượng lớn nước ngọt thô, BEWACO tiếp tục tìm kiếm phương án ổn định hơn cho Giồng Trôm. Năm 2023, Công ty ký hợp đồng mua nước sạch với Nhà máy nước Đỗ Hoàn Sinh, tạo thêm nguồn cấp cho khu vực.

Có được nguồn nước này, đã giúp BEWACO giảm được lượng nước phải vận chuyển bằng sà lan, tiết kiệm chi phí và hạn chế rủi ro trong quá trình tổ chức cấp nước. Quan trọng hơn, hệ thống cấp nước không còn phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nước tại chỗ trong những tháng độ mặn tăng cao.

Năm 2024, BEWACO di dời hệ thống lọc mặn RO từ Chi nhánh cấp nước Phú Tân về Nhà máy nước Lương Quới. Thiết bị được bố trí tại nơi có nhu cầu ứng phó cao hơn và kết hợp với nguồn nước, dây chuyền xử lý hiện có của nhà máy.

Việc điều chuyển cho thấy cách ứng phó của doanh nghiệp đã thay đổi. Thiết bị không được đầu tư để nằm cố định tại một địa điểm, mà phải được bố trí theo diễn biến nguồn nước và nhu cầu thực tế của từng khu vực.

Từ năm 2024 đến nay, BEWACO duy trì nước cấp đạt quy chuẩn chất lượng trong toàn vùng phục vụ, kể cả vào cao điểm mùa hạn mặn. Kết quả này không đến từ một công trình riêng lẻ, mà từ sự kết hợp giữa nguồn nước tại chỗ, nguồn mua từ đối tác, công nghệ lọc mặn, tuyến ống kết nối và kinh nghiệm vận hành tích lũy qua từng mùa khô.

Sự chủ động của BEWACO không có nghĩa là hạn mặn sẽ không còn gây khó khăn. Điều quan trọng là doanh nghiệp có thể nhận diện sớm rủi ro, chuyển đổi nguồn cấp và đưa ra phương án trước khi đời sống người dân bị ảnh hưởng. "Sau những gì đã trải qua, chúng tôi càng hiểu giá trị của từng mét khối nước sạch. Mục tiêu của BEWACO là chuẩn bị đủ sớm, vận hành đủ linh hoạt để trong những thời điểm khó khăn nhất, nguồn nước vẫn đến được với bà con", ông Trần Hùng chia sẻ.

Trước mỗi mùa khô, BEWACO tiếp tục theo dõi diễn biến độ mặn, kiểm tra các nguồn cấp dự phòng và rà soát tình trạng thiết bị. Việc đầu tư công nghệ, mở rộng liên kết nguồn nước và điều chỉnh phương án vận hành sẽ tiếp tục được thực hiện để giảm rủi ro cho hệ thống.

Từ những chuyến sà lan chở nước trong mùa hạn mặn lịch sử, BEWACO đã từng bước chuyển sang thế chủ động hơn. Hành trình ấy không chỉ được ghi dấu bằng những khoản đầu tư và công trình kỹ thuật, mà còn là kinh nghiệm BEWACO tích lũy qua từng mùa hạn mặn để duy trì nguồn nước sạch cho người dân trong những thời điểm khó khăn nhất.