Nhật Bản chia sẻ kinh nghiệm xây dựng luật cấp thoát nước

Luật Thoát nước ở Nhật Bản bao gồm 34 Điều, đề cập nhiều mặt để đáp ứng nhu cầu xã hội, song tập trung vào quản lý và quản trị bốn khía cạnh nêu trên, ông Norihide Tamoto, chuyên gia về chính sách thoát nước của Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA), phát biểu tại “Tuần lễ ngành Nước Việt Nam - Vietnam Water Week 2022” hôm 10/11.

Cụ thể, ở khía cạnh môi trường, việc quản lý lưu vực sông và xử lý/tái sử dụng bùn phù hợp cần được lưu ý, trong đó chính sách và quy định chống chôn lấp bùn là rất cần thiết.

Trong khía cạnh tài chính, cần thiết lập nguyên tắc tài chính như phí và hỗ trợ tài chính của nhà nước; Dùng biện pháp tính toán về giá theo hình thức chi phí toàn bộ và trợ cấp từ Chính phủ hỗ trợ cơ quan quản lý về hệ thống thoát nước, với sự tham gia của Bộ Tài Chính.

Trong phát triển đô thị, để Thích ứng với biến đổi khí hậu cần có biện pháp kiểm soát ngập úng cả phần cứng và phần mềm, quản lý và quy hoạch đô thị. Làm được điều này cần có sự đồng lòng tham gia của các bên liên quan để đưa ra giải pháp toàn diện.

Trong quản lý tài sản công, cần quy định mức phạt, hệ thống tiền xử lý và hệ thống cơ sở dữ liệu. Quy định hình phạt (phạt tiền và phạt tù) đối với các hoạt động có thể làm hỏng các công trình thoát nước và xử lý nước thải, hệ thống cơ sở dữ liệu và thông báo khánh thành.

Bên cạnh đó, hình thức Hợp tác Công Tư PPP có thể là một trong những lựa chọn để thúc đẩy đầu tư, nhưng cũng cần xem xét về cơ bản các công trình xử lý nước thải mang tính công cộng cao và kinh doanh độc quyền, ông Tamoto nói.

Việt Nam đang trong quá trình xây dựng mới bộ luật về cấp thoát nước trong bối cảnh các quy định hiện hành đã không theo kịp sự phát triển kinh tế-xã hội của đất nước, biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, trong khi sự quản lý nhà nước còn nhiều chồng chéo gây bất lợi cho cả nhà cung cấp dịch vụ và người tiêu dùng.

Luật Cấp, Thoát nước của Nhật Bản

Mục đích của Luật Cấp Thoát nước là đóng góp vào sự phát triển lành mạnh của các đô thị và cải thiện sức khỏe cộng đồng, đồng thời bảo vệ chất lượng nước ở các vùng nước công cộng bằng cách quy định các vấn đề liên quan đến quy hoạch toàn diện lưu vực hệ thống thoát nước và các tiêu chuẩn, v.v., để lắp đặt và cho các hoạt động quản trị khác của Hệ thống thoát nước công cộng, Hệ thống thoát nước khu vực và Hệ thống thoát nước mưa đô thị để phát triển Hệ thống thoát nước.

Ông Tamoto chia sẻ, cùng với quá trình đô thị hóa, Nhật Bản cũng từng gặp phải những khó khăn do vấn đề thoát nước mưa và ngập lụt tương tự như các đô thị của Việt Nam hiện nay. Qua nhiều năm nỗ lực, Nhật Bản đã có nhiều giải pháp cũng như hoàn thành Luật Cấp, Thoát nước để giải quyết vấn đề này.

Chính quyền các tỉnh, thành phố ở Nhật Bản phải chuẩn bị Quy hoạch hệ thống thoát nước toàn diện lưu vực để đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng nước. Các tiêu chuẩn được thống nhất trong các Bộ bằng việc lập quy hoạch toàn diện với các chỉ tiêu đồng bộ. Cơ quan Nhà nước phối hợp với các bên để đưa ra bản quy hoạch này.

Luật Thoát nước của Nhật Bản quy định hình phạt (phạt tiền và phạt tù) đối với các hoạt động có thể làm hỏng các công trình thoát nước và xử lý nước thải nhằm đảm bảo môi trường nước sạch và vận hành hệ thống thoát nước; Quy định như vậy sẽ đảm bảo môi trường nước trong lành và quy trình thoát nước được vận hành.

Thiết lập các nguyên tắc quản lý và tài chính bởi dịch vụ thoát nước trong một khu vực là hoạt động kinh doanh độc quyền và mang tính đại chúng cao. Theo điều 20, Luật Thoát nước Nhật Bản, người quản lý hệ thống thoát nước công cộng có thể thu phí từ những người sử dụng hệ thống thoát nước công cộng theo quy định của tỉnh hoặc thành phố. Lệ phí được xác định trong những trường hợp quy định rõ ràng.

Tháng 5/2021 Chính phủ Nhật Bản đã ban hành luật mới về "phòng chống lũ lụt trên toàn lưu vực" nhằm ngăn chặn thảm họa nước bằng cách quy định các biện pháp đối phó toàn diện trên lưu vực sông.

Hội Thoát nước Nhật Bản (JSWA) đóng vai trò quan trọng trong việc thu thập thông tin và sắp xếp dữ liệu về các công trình thoát nước. Số liệu thống kê và dữ liệu về các công trình xử lý nước thải đều có trên trang web của JSWA và được xuất bản hàng năm, có thu phí.

Trong hợp tác nhiều mặt với Việt Nam, JICA luôn sẵn sàng giúp xây dựng Luật Cấp, Thoát nước.

“Tuần lễ ngành Nước Việt Nam - Vietnam Water Week 2022” là sự kiện lớn nhất ngành Nước Việt Nam, nhằm giúp chia sẻ kinh nghiệm, định hướng phát triển chính sách, các công nghệ mới, đồng thời thúc đẩy hợp tác ngành trong và ngoài nước. Sự kiện được Hội Cấp thoát nước Việt Nam tổ chức tại Hà Nội từ ngày 9 đến 11 tháng 11, 2022.