Câu lạc bộ Nước sạch cho văn minh đô thị Việt Nam chia sẻ kinh nghiệm vận hành, chuyển đổi số

Những "sếu đầu đàn" của ngành Nước 

Đã trải qua 05 kỳ hội nghị, Câu lạc bộ Nước sạch cho văn minh đô thị Việt Nam (CLB) đã duy trì một cách làm khá rõ ràng là doanh nghiệp nào có kinh nghiệm, có cách làm hiệu quả thì cùng chia sẻ để những đơn vị khác tham khảo.

Giữa các kỳ gặp mặt trực tiếp, CLB còn có những cuộc trao đổi trực tuyến về quản lý, chăm sóc khách hàng, chuyển đổi số và các vấn đề chuyên môn. Có thời điểm, chỉ trong một quý CLB đã có hai, ba cuộc trao đổi.

Phát biểu khai mạc, ông Bùi Thanh Giang - Tổng Giám đốc SAWACO cho biết, trong những năm qua, CLB đã tạo được diễn đàn để các thành viên tăng cường trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ mô hình quản lý và hỗ trợ nhau trong quá trình phát triển. Nhưng trước những yêu cầu mới về an ninh nguồn nước, đầu tư hạ tầng, chuyển đổi số, công nghệ và chất lượng dịch vụ khách hàng, sự hợp tác giữa các đơn vị cần tiếp tục được tăng cường.

Phát biểu tại hội nghị, Chủ tịch Hội Cấp Thoát nước Việt Nam Nguyễn Ngọc Điệp cho biết, tổng công suất cấp nước của các đơn vị hiện khoảng 5,6 triệu m³ mỗi ngày đêm, phục vụ khoảng 25 triệu người, tương đương 60% dân số đô thị. Các doanh nghiệp của CLB có hơn 12.000 cán bộ, nhân viên, trong đó có nhiều cán bộ đầu ngành, chuyên gia giỏi và là những đơn vị đã đi trước trong nhiều lĩnh vực.

Đăc biệt, thành viên của CLB không chỉ gồm doanh nghiệp nhà nước mà có cả doanh nghiệp cổ phần và doanh nghiệp tư nhân. Từ đây, sẽ có nhiều kinh nghiệm và thế mạnh để đóng góp cho ngành, chia sẻ với doanh nghiệp ngoài CLB và người dân.

Với quy mô ấy, Chủ tịch VWSA nhận định đây là những "sếu đầu đàn" của ngành Cấp nước, những đơn vị có thể dẫn đường, khai mở, hỗ trợ và tạo điều kiện để các doanh nghiệp đi sau cùng phát triển.

Theo Chủ tịch VWSA, trong 5 năm qua, các kỳ sinh hoạt của CLB đều có những nội dung liên quan đến khoa học và công nghệ, góp phần nâng cao năng suất lao động, thay đổi phương thức quản trị, vận hành và thúc đẩy chuyển đổi số. CLB cần tổng hợp các chủ đề đã tổ chức về quản trị, công nghệ, an toàn thông tin và chuyển đổi số, qua đó hình thành một bộ dữ liệu phản ánh quá trình hoạt động của mình. Có những chủ đề được đặt ra từ những năm đầu, đến nay thực tế đã thay đổi rất nhiều, nhưng ở từng thời điểm, mỗi chủ đề đều là một điểm khởi đầu để nhận diện vấn đề, trao đổi kinh nghiệm và thúc đẩy sự thay đổi.

Qua các kỳ sinh hoạt, CLB đã trao đổi nhiều kinh nghiệm có giá trị. Tôi đề nghị những nội dung này không chỉ dừng lại trong từng cuộc họp mà cần được hệ thống hóa thành các bài viết, tài liệu hoặc cơ sở tri thức chung để chia sẻ cho những người không có điều kiện tham dự và lan tỏa tới các hội viên khác của VWSA.

Trong giai đoạn tới, CLB cần lựa chọn một số vấn đề trọng tâm, cụ thể hóa thành chương trình hành động và tạo ra giá trị thiết thực cho từng doanh nghiệp. Một trong những nội dung cần được ưu tiên là tháo gỡ các điểm nghẽn của chuyển đổi số ngành Nước.

Điểm nghẽn đầu tiên là dữ liệu chưa thực sự được coi là tài sản. Dữ liệu giấy hay dữ liệu số hiện vẫn thiếu chuẩn chung về định dạng, phân loại, phân cấp và quyền khai thác. Trong tương lai, đơn vị nào nắm được dữ liệu sẽ có lợi thế trong điều hành và ra quyết định. Vì vậy, dữ liệu phải được chuẩn hóa, quản trị và thể chế hóa như một loại tài sản của doanh nghiệp.

Điểm nghẽn thứ hai là hệ thống quản lý còn phân tách. Nguồn sinh thủy, nguồn nước, tài sản hạ tầng cấp nước và thoát nước nhiều khi nằm ngoài phạm vi quản lý trực tiếp của doanh nghiệp, trong khi doanh nghiệp lại phải chịu trách nhiệm về kết quả cung cấp dịch vụ. Nếu không giải quyết được sự phân tách này, rất khó chuyển đổi số một cách đồng bộ từ nguồn nước đến khách hàng.

Điểm nghẽn thứ ba là ngành Nước chưa có bộ chỉ số đánh giá mức độ chuyển đổi số. Đối với thất thoát nước, chúng ta có các chỉ tiêu cụ thể để đo lường. Nhưng đối với chuyển đổi số, doanh nghiệp chưa biết phải đánh giá kết quả bằng tiêu chí nào. Chi phí đầu tư cho chuyển đổi số có thể rất lớn nhưng cũng chưa có cơ chế phù hợp để đưa vào giá Nước.

Bên cạnh chuyển đổi số, doanh nghiệp không được quên nhiệm vụ cốt lõi là cung cấp nước ổn định, đủ về số lượng và bảo đảm chất lượng. Với đặc điểm nguồn nước hiện nay, công nghệ xử lý không thể chỉ dừng ở dây chuyền keo tụ, lắng và lọc truyền thống.

Một vấn đề cần được quan tâm hơn là kiểm soát các sản phẩm phụ hình thành trong quá trình khử trùng, trong đó có những hợp chất tiềm ẩn nguy cơ đối với sức khỏe. Các doanh nghiệp cần nghiên cứu nâng cấp công nghệ, bổ sung những công đoạn phù hợp như than hoạt tính và các giải pháp xử lý nâng cao, thay vì chỉ đáp ứng giới hạn tối thiểu của quy chuẩn.

CLB có thể đóng vai trò dẫn dắt, tổ chức nghiên cứu chung, chia sẻ kết quả đánh giá và xác định mức độ rủi ro để lựa chọn công nghệ phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Nội dung thứ ba là phát triển nguồn nhân lực. Ngành Nước cần có chiến lược dài hạn về tuyển dụng, đào tạo, quy hoạch và luân chuyển cán bộ, từ đội ngũ quản lý đến các chuyên gia về công nghệ xử lý, chống thất thoát, quản trị dữ liệu và công nghệ thông tin. CLB có thể phối hợp với VWSA, Trung tâm Đào tạo của Hội và các trường đại học để xây dựng những chương trình đào tạo sát với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Về khoa học và công nghệ, VWSA sẵn sàng đồng hành, tham gia trực tiếp hoặc trực tuyến và cùng CLB triển khai những nhiệm vụ có giá trị chung cho toàn Ngành.

Lãnh đạo VWSA còn đề nghị, ngành Nước nói chung và CLB nói riêng cần tiến tới làm chủ công nghệ và thiết bị. Trước đây, phần lớn công nghệ, máy móc, thiết bị đều phải nhập khẩu. Hiện nay, chúng ta đã có đồng hồ nước, phần mềm, đường ống và nhiều thiết bị khác được nghiên cứu, sản xuất trong nước. Đây là cơ sở để từng bước hình thành một hệ sinh thái sản phẩm và công nghệ ngành Nước của Việt Nam.

Trong thời gian tới, VWSA và CLB cần tăng cường kết nối doanh nghiệp sản xuất thiết bị, doanh nghiệp khoa học - công nghệ với các đơn vị cấp nước. Không thể để doanh nghiệp nước ngoài liên tục sang giới thiệu các loại thiết bị ngành Nước, còn chúng ta tiêu thụ.

Xa hơn nữa, các doanh nghiệp sản xuất thiết bị; khoa học - công nghệ cũng cần nghĩ đến việc xuất khẩu sản phẩm của mình. Ban đầu có thể khó khăn, nhưng điều quan trọng là phải bắt đầu. Một số doanh nghiệp ngành Nước Việt Nam đã bước đầu đưa phần mềm, công nghệ và sản phẩm ra nước ngoài. Hội sẽ cố gắng hỗ trợ, kết nối và tạo điều kiện cho các doanh nghiệp trong quá trình này, Chủ tịch VWSA khẳng định.

Cùng nhau tháo gỡ những vấn đề doanh nghiệp đang vướng

Nếu Chủ tịch VWSA Nguyễn Ngọc Điệp đặt vấn đề ở quy mô toàn ngành, thì Tổng Giám đốc SAWACO Bùi Thanh Giang lại đi thẳng vào những việc các doanh nghiệp cấp nước đang phải xử lý hằng ngày.

Dưới góc độ doanh nghiệp, điều chúng tôi đặc biệt quan tâm là khả năng ứng phó với rủi ro trong hoạt động cấp nước. Cấp nước Huế hằng năm đều xây dựng các kịch bản cụ thể cho từng tình huống, từ nhu cầu tăng cao dịp Tết, thiếu nước mùa hè, mưa bão, lũ lụt đến sự cố an toàn thông tin, hệ thống điều hành bị gián đoạn. Nếu sự cố xảy ra rồi mà chúng ta không có kịch bản từ trước thì rất khó xử lý.

Ngay thời điểm này, có nơi, nguồn nước thô của chúng tôi bị suy giảm mạnh. Chúng tôi đã xây dựng ba cấp độ cấp nước. Ở tình huống cao nhất, phương án là lắp một trạm xử lý nước cơ động công suất khoảng 4.000 m³/ngày đêm tại hồ thủy lợi và thi công tuyến ống truyền tải khoảng 5 km. Chúng tôi báo cáo chính quyền kế hoạch hoàn thành trong 05 ngày, nhưng thực tế sau khoảng 03 ngày đã thi công xong, đấu nối và đưa nước vào hệ thống. Nếu không có kịch bản chuẩn bị sẵn, có thể sau năm ngày vẫn chưa làm xong.

Một vấn đề khác là dữ liệu. Chúng tôi xác định nếu không có dữ liệu thì Hội đồng quản trị, Ban điều hành HueWACO không thể đưa ra quyết định chính xác. Dữ liệu của hiện tại sẽ là dữ liệu lịch sử của ngày mai. Có dữ liệu, có phân tích dữ liệu lớn thì mới xây dựng được các mô hình dự báo phục vụ điều hành. Không có dữ liệu thì không thể chuyển đổi số.

Tôi cũng mong những doanh nghiệp đi đầu trong CLB tăng cường chia sẻ kinh nghiệm, giải pháp và những mô hình đã làm hiệu quả để hỗ trợ các đơn vị khác. Không phải doanh nghiệp nào cũng mạnh ở tất cả các lĩnh vực. Đơn vị nào có thế mạnh thì có thể đứng ra dẫn dắt, cùng xây dựng những giải pháp chung để các thành viên triển khai, chia sẻ và tiếp tục hoàn thiện.

Đó là, nguồn nước cạn kiệt, chất lượng nguồn nước, chi phí sản xuất và năng lượng tăng, yêu cầu mới trong quản lý tài nguyên nước, áp lực đầu tư hạ tầng khi đô thị hóa nhanh, cùng với chuyển đổi số, dữ liệu và yêu cầu ngày càng cao về dịch vụ khách hàng.

Riêng chuyển đổi số, ông Giang cho rằng: ngành Nước phải tiến tới số hóa toàn trình trong quản lý cấp nước. Trong khi mục tiêu đặt ra là trước năm 2030 số hóa toàn bộ các hoạt động dịch vụ công, thì ngành Nước phải đi trước một bước, có thể đến năm 2027 hoặc 2028 cơ bản số hóa toàn bộ hoạt động. Hiện ngành Nước gặp nhiều vấn đề quan trọng như: sức ép về an toàn thông tin, dữ liệu khách hàng, đây là vấn đề "cực kỳ nghiêm trọng". Vì vậy, ông Giang còn đề nghị các thành viên CLB thử nghiệm tập hợp các bộ tiêu chuẩn thiết bị, công nghệ… đang áp dụng, cùng xem xét tiêu chuẩn nào phù hợp, tiêu chuẩn nào cần điều chỉnh và mời chuyên gia tham gia đánh giá. CLB nên nghiên cứu thành lập một nhóm về vật tư, tương tự nhóm IT đã hình thành.

Không phải doanh nghiệp nào cũng mạnh ở tất cả các lĩnh vực. Chính vì vậy, ông Giang đề nghị tăng chia sẻ giữa các thành viên, trước hết trong nội bộ CLB rồi mở rộng tới các doanh nghiệp trong các chi hội.

Đăc biệt, ông Giang nhắc đến mô hình "một - một", một đơn vị kết bạn với một đơn vị khác để cùng phát triển và hỗ trợ nhau, cùng xây dựng dữ liệu về những khó khăn và kinh nghiệm của từng đơn vị. Dữ liệu ấy không chỉ ghi lại những cách làm thành công mà cả thất bại, sai sót, để doanh nghiệp khác có thể tránh lặp lại.

Với kinh nghiệm của vị trí chủ nhiệm CLB nhiệm kỳ 2023 - 2026, ông Đinh Chí Đức - Chủ tịch HĐQT Công ty CP Cấp nước Bà Rịa - Vũng Tàu (BWACO) chia sẻ, bước sang giai đoạn mới, ngành Nước đang có nhiều vấn đề cần sớm tháo gỡ. Một trong những vướng mắc hiện nay là xử lý nước thải tại các nhà máy nước. Qua các đợt kiểm tra, nhiều đơn vị gặp khó trong quá trình thực hiện. Tại BWACO, ông cho biết đã yêu cầu thực hiện tuần hoàn nước, chỉ xả phần bùn còn lại nhằm hạn chế rủi ro trong vận hành và đáp ứng yêu cầu quản lý ngày càng chặt chẽ.

Một vấn đề khác là chuyển đổi số. Theo ông Đức, không phải đơn vị nào cũng có đủ nguồn lực tài chính, nhân lực và chuyên gia để tự triển khai hiệu quả. Vì vậy, đối với từng lĩnh vực cụ thể, CLB cần có những đơn vị đủ năng lực đứng ra làm đầu mối, chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ các thành viên khác.

Ông Đức cũng cho rằng, thời gian tới, ngành Nước còn nhiều nội dung quan trọng liên quan đến xây dựng Luật Cấp, Thoát nước, triển khai Quyết định 40 và các quy định liên quan. Đây là những vấn đề cần sự phối hợp, định hướng và tiếng nói chung của Hội cùng các doanh nghiệp để quá trình thực hiện sát hơn với thực tế hoạt động.

Tại Hội nghị, đại diện 9 doanh nghiệp thuộc CLB đã thỏa thuận hợp tác 2026 - 2029, CLB tiếp tục duy trì 09 thành viên và hoạt động trên nguyên tắc tự nguyện, tự quản, dân chủ, bình đẳng, tự bảo đảm kinh phí, không vì mục đích lợi nhuận và tuân thủ pháp luật. Các đơn vị luân phiên đăng cai hội nghị mỗi năm một lần.

Giai đoạn mới, CLB Nước sạch cho Văn minh đô thị Việt Nam sẽ phối hợp góp ý hoàn thiện văn bản pháp quy liên quan đến ngành Nước, trao đổi cách triển khai chính sách, chia sẻ kinh nghiệm quản lý sản xuất, quản lý đầu tư phát triển mạng lưới và cải thiện dịch vụ cấp nước.

Mai Thanh