An ninh nguồn nước là thách thức khẩn cấp nhất hiện nay

An ninh nguồn nước không chỉ dừng lại ở việc chúng ta có quá nhiều hay quá ít tài nguyên vật chất mà đi sâu vào mọi khía cạnh trong sự phát triển và hạnh phúc của loài người trên một hành tinh đáng sống.

Mọi người dân cần đủ nước với chất lượng an toàn để đảm bảo khỏe mạnh, duy trì sinh kế, phát triển kinh tế và bảo vệ hệ sinh thái toàn cầu. Do đó, an ninh nước bao gồm tất cả các khía cạnh của các vấn đề, từ các thảm họa liên quan đến nước và các bệnh lây truyền qua nước, đến xung đột về các nguồn tài nguyên chung và thách thức quản trị, đến đa dạng sinh học và chất lượng nước ngầm.

Bất chấp những cam kết toàn cầu đã ký kết, các bước tiến của chúng ta về an ninh nước cho tất cả mọi người vẫn còn quá chậm. Đến năm 2030, nhu cầu nước ngọt toàn cầu dự kiến sẽ vượt nguồn cung hiện nay tới 40% và ước tính khoảng 1,6 tỷ người sẽ thiếu nước uống được quản lý an toàn.

Hiện tại, 4 tỷ người sống ở những khu vực khan hiếm nước và cứ 4 thành phố thì có 1 thành phố phải đối mặt với tình trạng mất an ninh nước. Dân số ngày càng tăng đồng nghĩa với việc cần nhiều nước hơn để sản xuất lương thực, năng lượng và vận hành các thành phố. 

Cùng với đó, ô nhiễm nước đe dọa các nguồn tài nguyên hiện có. Ước tính có khoảng 80% nước thải từ các ngành công nghiệp và đô thị được thải ra môi trường mà không qua xử lý, có khả năng gây ô nhiễm nước, ô nhiễm nước ngầm và các tài nguyên thiên nhiên khác.

Nước có liên quan chặt chẽ đến nhiều thách thức, nhưng có lẽ không có thách thức nào cấp bách nào bằng biến đổi khí hậu (BĐKH). Cuộc khủng hoảng khí hậu đang làm gián đoạn nghiêm trọng vòng tuần hoàn nước mà con người và trái đất phụ thuộc vào. Nước là trung tâm của cuộc khủng hoảng này: có 9 trên 10 hiện tượng BĐKH có liên quan đến nước. Hạn hán và lũ lụt tiếp tục gia tăng về cường độ, nước ngầm ngày càng cạn kiệt, các thành phố và trang trại đang phải đối mặt với tình trạng thiếu nước và các dòng sông băng đang tan chảy với tốc độ nhanh chóng. Khi cộng đồng toàn cầu đánh giá những tiến bộ của Thỏa thuận Paris, điều quan trọng nước phải là yếu tố trung tâm trong mọi hành động về khí hậu.

Tồn tại những hạn chế về an ninh nguồn nước

Các quốc gia cần hành động khẩn cấp toàn cầu - phối hợp giữa tất cả các lĩnh vực và thể chế - để đảm bảo một thế giới an toàn về nước cho tất cả mọi người.

Cải thiện khả năng phục hồi khí hậu và sử dụng nước bền vững sẽ giúp tối ưu hóa việc sử dụng nguồn tài nguyên ngày càng khan hiếm và biến đổi này. Tăng cường sự hòa nhập là rất quan trọng để hỗ trợ sự phát triển và đảm bảo lợi ích của nước được chia sẻ. Những thay đổi này đòi hỏi sự hợp tác, chính sách và tài chính. Về mặt thực tế, chúng ta cần đầu tư và tài trợ lớn hơn nhiều cho cơ sở hạ tầng và các thể chế liên quan đến nước - bao gồm các cơ quan, tiện ích và đô thị lưu vực sông - có thể giúp xây dựng và duy trì nó.

Đáp ứng nhu cầu tài chính toàn cầu về nước là một thách thức đặc biệt lớn. Cơ sở hạ tầng nước ước tính cần một lượng vốn đáng kinh ngạc là 6,7 nghìn tỷ USD vào năm 2030 - và 22,6 nghìn tỷ USD vào năm 2050. Tuy nhiên, ngành nước toàn cầu hiện thu hút chưa đến 2% chi tiêu công, với mức đầu tư tư nhân tương tự ở các nước thu nhập thấp và trung bình. Cần có thêm nguồn tài chính, bên cạnh những cách tiếp cận sáng tạo hơn để tối đa hóa tác động của nguồn vốn.

Sức mạnh của quan hệ đối tác

Các nhà lãnh đạo toàn cầu, bao gồm các tổ chức quốc tế như Ngân hàng Thế giới và Diễn đàn Kinh tế Thế giới, cùng với các chính phủ, các tổ chức đang biến tầm nhìn chung về an ninh nước thành hành động.

Ngân hàng Thế giới chủ trì một quỹ ủy thác đa nhà tài trợ, Nhóm Tài nguyên Nước 2030 (2030 WRG), đang sử dụng sức mạnh của quan hệ đối tác để mang lại sự thay đổi cho ngành nước.

Điều này có thể được thấy rõ qua hành động ở Bangladesh, nơi cộng đồng đang phải đối mặt với cuộc khủng hoảng ô nhiễm nước nghiêm trọng. Nhiều con sông đã chết về mặt sinh học và 28% số ca tử vong là do ô nhiễm. Khoảng cách tài trợ của quốc gia dành cho quản lý ô nhiễm nước, dự kiến sẽ đạt 6,6 tỷ USD vào năm 2040, là quá lớn để chỉ có thể đáp ứng chỉ bằng nguồn vốn đầu tư công. Đây là nơi sự hợp tác trở nên quan trọng. 2030 WRG đang tập hợp các bên liên quan khu vực công và tư nhân để đẩy nhanh các khoản đầu tư, bao gồm 450 triệu USD tài chính công và 100 triệu USD vốn tư nhân, nhằm giúp giải quyết thách thức ô nhiễm nước cấp bách ở Bangladesh

Trong thập kỷ qua, nhóm Tài nguyên nước (WRG) đã giúp thúc đẩy an ninh nước thông qua quan hệ đối tác nhiều bên liên quan ở một số quốc gia. Từ năm 2023, quỹ ủy thác đã đưa ra một kế hoạch chiến lược mới nhằm thúc đẩy sự hợp tác và tài trợ cho việc phát triển các kế hoạch hành động về an ninh nước và khí hậu. Chiến lược cập nhật sẽ cho thấy 2030 WRG hợp tác chặt chẽ hơn nữa với Ngân hàng Thế giới và Diễn đàn Kinh tế Thế giới để mang lại nguồn tài chính, đổi mới và khả năng ứng phó với khí hậu cho ngành nước. Thông qua hành động tập thể, chúng ta có thể thực hiện những bước đi có ý nghĩa hướng tới một thế giới an toàn về nước.

TS. Hạ Thuý Hạnh 

^{Phó Viện trưởng Viện NC Cấp Thoát nước và MT}

(Tổng hợp từ World Economic Forum, tháng 9-10 năm 2023)