Phương pháp đơn giản diệt “hóa chất vĩnh cửu” trong nước

06/09/2022 12:26

Các nhà hóa học có thể “chặt đầu” và bẻ gãy hóa chất vĩnh cửu bằng thuốc thử phổ biến, chỉ để lại những hợp chất vô hại, Science Daily đưa tin.

Các nhà hóa học ở Đại học UCLA (University of California) và Northwestern đã phát triển một phương pháp đơn giản để bẻ gãy gần một tá các loại “hóa chất vĩnh cửu” (PFAS) gần như không thể phá hủy được ở một nhiệt độ khá thấp mà không cần dùng đến sản phẩm phụ độc hại nào, bài đăng trên trang Science Daily ngày 18/8 cho hay.

Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra trong nước được đun sôi ở nhiệt độ 80-120 độ C, các thuốc thử và dung môi phổ biến, chi phí thấp có thể cắt đứt liên kết phân tử trong PFAS thuộc dạng chắc chắn nhất được biết đến, và bắt đầu một phản ứng hóa học “gặm dần phân tử” cho tới khi nó biến mất, giáo sư nghiên cứu và đồng tác giả Kendall Houk ở UCLA cho biết.

Đây là một tin tốt trong những báo cáo gần đây về nguồn nước trên Trái Đất bị ô nhiễm từ các hóa chất PFAS, loại chất có thể tồn tại hàng nghìn năm, khiến việc uống nước mưa không còn an toàn.

Houk nói thêm rằng công nghệ đơn giản, cùng với nhiệt độ thấp và việc không cần sản phẩm phụ gây hại nghĩa là có thể xử lý cùng lúc không giới hạn lượng nước.

Công nghệ này có thể khiến các nhà máy xử lý nước đơn giản loại bỏ PFAS khỏi nước uống.

Mẫu nước để phân tích PFAS. (Ảnh: Michigan Department of Environment, Great Lakes and Energy)

Mẫu nước để phân tích PFAS. (Ảnh: Michigan Department of Environment, Great Lakes and Energy)

Chất per- và polyfluoroalkyl (viết tắt là PFAS) là một nhóm gồm 12.000 hóa chất tổng hợp được dùng trong vô vàn các sản phẩm như là đồ bếp chống dính, đồ trang điểm không thấm nước, dầu gội, đồ điện tử và bao bì đóng gói thực phẩm.

Chúng chứa một liên kết nguyên tử Cacbon và Flo mà không có gì trong tự nhiên có thể cắt đứt.

Khi những hóa chất này rò rỉ vào môi trường từ quá trình sản xuất hay sử dụng đồ dùng hàng ngày, chúng trở thành một phần trong vòng tuần hoàn nước của Trái Đất. 

Trong suốt 70 năm qua, các chất PFAS đã làm ô nhiễm gần như mỗi giọt nước trên hành tinh, bên cạnh đó liên kết cacbon và flo mạnh giúp chúng vượt qua hầu hết các hệ thống xử lý nước mà vẫn hoàn toàn nguyên vẹn. 

Chúng có thể tích tụ trong mô cơ thể người và động vật và gây ra các tác hại mà giờ đây các nhà khoa học mới bắt đầu tìm ra. Ví dụ như một số bệnh ung thư và bệnh tuyến giáp có liên quan đến PFAS.

Vì những lý do này, việc tìm cách loại bỏ PFAS khỏi nước đang trở nên cấp bách hơn. 

Các nhà khoa học đang thử nghiệm những công nghệ trị liệu, nhưng hầu hết chúng đều đòi hỏi nhiệt độ cực kì cao, các hóa chất đặc biệt hoặc là ánh sáng tia cực tím, và đôi khi chúng tạo ra những sản phẩm phụ gây hại và lại cần thêm biện pháp để loại bỏ.

Cấu trúc chất PFAS. (ảnh: Northwestern Edu)

Cấu trúc chất PFAS. (ảnh: Northwestern University)

Giáo sư hóa học William Dichtel và nghiên cứu sinh Brittany Trang ở Đại học Northwestern nhận thấy rằng trong khi các phân tử PFAS chứa một “đuôi” liên kết cacbon-flo dài và cứng, phần “đầu” của chúng thường chứa những nguyên tử oxy tích điện mà phản ứng mạnh với các phân tử khác. 

Nhóm nghiên cứu của Dichtel đã xây dựng một “máy chém” hóa học bằng cách làm nóng chất PFAS ở trong nước với dimethyl sulfoxide (DMSO) và natri hydroxide hoặc là dung dịch kiềm. 

Máy chém này sẽ chặt phần “đầu” của phân tử PFAS và để lộ ra phần “đuôi” phản ứng.

“Cách thức này kích hoạt tất cả những phản ứng này, và nó bắt đầu phun ra những nguyên tử Flo từ những hợp chất này để hình thành fluorua, dạng nguyên tố Flo an toàn nhất”, Dichtel nói. “Mặc dù liên kết cacbon-flo là siêu mạnh, phần đầu tích điện của nó chính là 'gót chân Achilles”.

Nhưng những thử nghiệm còn tiết lộ một bất ngờ khác đó là những phân tử có vẻ không tan rã theo cách thông thường từng biết.

Để giải bí ẩn này, Dichtel và Trang đã chia sẻ những dữ liệu của họ cho Houk và sinh viên Yuli Li từ trường Đại học Thiên Tân, người ở Trung Quốc làm việc từ xa với nhóm của Houk trong đại dịch.

Các nhà nghiên cứu từng kỳ vọng rằng phân tử PFAS sẽ phân hủy mỗi lần một nguyên tử cacbon, nhưng Li và Houk đã chạy những mô phỏng trên máy tính và thấy rằng 2 hoặc 3 phân tử cacbon đồng thời bị tách ra, như khi Dichtel và Trang đã quan sát bằng thực nghiệm.

Các mô phỏng cũng cho thấy rằng các sản phẩm phụ sẽ chỉ là florua (thứ thường được thêm vào nước uống để ngăn ngừa sâu răng), carbon dioxide và axit formic, những chất đều không gây hại. 

Dichtel và Trang đã xác nhận những sản phẩm phụ được dự đoán này có trong những thử nghiệm tiếp theo.

Phương pháp hiện tại đã có thể phân hủy 10 loại chất PFCAs (axit perfluoroalkyl cacboxylic) và PFECAs (axit cacboxylic ete perfluoroalkyl), trong đó có PFOA (axit perfluorooctanoic).

Các nhà nghiên cứu tin rằng phương pháp của họ sẽ thành công cho hầu hết các chất PFAS chứa axit cacboxylic và hy vọng rằng nó sẽ giúp xác định những điểm yếu ở các loại chất PFAS khác. 

Họ hy vọng những kết quả đáng khích lệ này sẽ dẫn tới những nghiên cứu sâu hơn để thử nghiệm những phương pháp loại bỏ hàng nghìn loại chất PFAS khác. 

Nghiên cứu mang tên “Sự khoáng hóa ở nhiệt độ thấp của axit perfluorocarboxylic” này được hỗ trợ từ Quỹ Khoa học Quốc gia và được xuất bản trên trang Science Daily ngày 18/8.

Tác giả:
Quang Hưng
Nguồn: Science Daily
Ý kiến của bạn
Bình luận
Xem thêm bình luận

Đọc thêm

Vị trí, vai trò và tầm quan trọng quản lý cấp nước, thoát nước trong kỷ nguyên mới

Vị trí, vai trò và tầm quan trọng quản lý cấp nước, thoát nước trong kỷ nguyên mới

LTS: Con người có thể nhịn ăn được nhiều tuần nhưng thiếu nước chỉ vài ngày đã nguy hiểm đến tính mạng, nên không thể coi nước sạch là một loại hàng hóa thông thường. Bộ Xây dựng đang chủ trì soạn thảo Luật Cấp, thoát nước. Bài viết bàn về vị trí, vai trò của quản lý cấp, thoát nước và những nội dung cần được luật hóa.

Từ cấp nước liên vùng đến an ninh cấp nước quốc gia

Từ cấp nước liên vùng đến an ninh cấp nước quốc gia

LTS: Trước tác động của biến đổi khí hậu, hạn hán, xâm nhập mặn và nhu cầu sử dụng nước gia tăng, bảo đảm cấp nước an toàn, liên tục, với chi phí hợp lý đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Đề xuất chuyển nước liên vùng và cảnh báo mùa cạn 2026-2027 cho thấy an ninh cấp nước cần được nhìn nhận như một chiến lược quốc gia.

Kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải khí nhà kính trong ngành cấp nước, thoát nước ở Việt Nam

Kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải khí nhà kính trong ngành cấp nước, thoát nước ở Việt Nam

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, đô thị hóa và yêu cầu giảm phát thải khí nhà kính, sử dụng hiệu quả tài nguyên, kinh tế tuần hoàn đang mở ra hướng chuyển đổi cho ngành cấp nước, thoát nước. Từ tiết kiệm năng lượng, tái sử dụng nước đến thu hồi tài nguyên từ nước thải.

Kỹ thuật Cấp Thoát nước: Hành trình đổi mới và kết nối

Kỹ thuật Cấp Thoát nước: Hành trình đổi mới và kết nối

Nhân kỷ niệm 60 năm thành lập Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, chiều 16/10, Bộ môn Kỹ thuật Cấp Thoát nước của trường đã tổ chức hội thảo khoa học “Kỹ thuật Cấp Thoát nước: Hành trình đổi mới và kết nối”.

Diễn đàn 17/10/2026
“Thám hiểm” 5 châu trong một ngày: Safari Cần Giờ mở ra hành trình khám phá từ bầu trời đến đại dương

“Thám hiểm” 5 châu trong một ngày: Safari Cần Giờ mở ra hành trình khám phá từ bầu trời đến đại dương

Dõi theo những cánh chim tự do, tự tay cho hươu cao cổ ăn rồi hòa nhịp lễ hội từ nhiều vùng đất, du khách có thể khám phá thiên nhiên và văn hóa năm châu trong một ngày tại Công viên Lễ hội Safari.

Biểu giá nước và quản trị vận hành tại SENDAI: Gợi mở về tự chủ tài chính và đầu tư hạ tầng cấp nước

Biểu giá nước và quản trị vận hành tại SENDAI: Gợi mở về tự chủ tài chính và đầu tư hạ tầng cấp nước

Kinh nghiệm quản lý dịch vụ cấp, thoát nước tại Sendai (Nhật Bản) cho thấy cách tổ chức biểu giá, thu phí và quản lý doanh thu có vai trò quan trọng đối với tính minh bạch tài chính và hiệu quả vận hành. Thực tiễn này mang đến những gợi mở cho Việt Nam trong hoàn thiện cơ chế giá dịch vụ và nâng cao chất lượng quản lý.

Hồ chứa Capilano: Từ nhu cầu đầu tư đến bảo vệ an toàn nguồn nước vùng Vancouver

Hồ chứa Capilano: Từ nhu cầu đầu tư đến bảo vệ an toàn nguồn nước vùng Vancouver

Capilano là một trong ba nguồn nước mặt chủ yếu của Metro Vancouver (Canada). Hồ chứa, đập Cleveland, lưu vực rừng núi, trạm bơm và nhà máy lọc nước tạo thành một chuỗi công trình liên hoàn, cung cấp nước cho hàng triệu cư dân.

Hệ sinh thái giải pháp số Viettel khơi thông dòng chảy dữ liệu ngành Nước

Hệ sinh thái giải pháp số Viettel khơi thông dòng chảy dữ liệu ngành Nước

Tại khuôn khổ Tuần lễ Nước Việt Nam 2026, Tổng Công ty Viễn thông Viettel (Viettel Telecom) mang đến hệ sinh thái giải pháp số toàn diện nhằm giúp các doanh nghiệp ngành Nước chuẩn hóa và đồng bộ cơ sở dữ liệu.

Doanh nghiệp 26/09/2026
Chuyển đổi số ngành Nước bắt đầu từ dữ liệu đo đếm

Chuyển đổi số ngành Nước bắt đầu từ dữ liệu đo đếm

Đồng hồ thông minh không chỉ là thiết bị đo nước mà còn là nền tảng cho quản trị dữ liệu và vận hành dựa trên dữ liệu.

Top