Người Lào ở Điện Biên giữ gìn phong tục Tết té nước độc đáo

Tết té nước là một trong những lễ hội văn hóa truyền thống của các nước Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam. Người Thái trắng có lễ hội Then Kin Pang ở Tây Bắc, lễ hội lớn nhất của đồng bào Khmer là Tết Năm mới Chôl Chnăm Thmây thì người Lào ở huyện Điện Biên (tỉnh Điện Biên) có Bun Huột Nặm, mang ý nghĩa quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần cộng đồng.

Dân tộc Lào là 1 trong 19 dân tộc sinh sống trên địa bàn tỉnh Điện Biên. Trong tiếng Lào, “Bun” có nghĩa là lễ hội hoặc tết, hay còn có nghĩa là phúc, “huột” là té, “nặm” là nước. “Bun huột nặm” được hiểu là Lễ hội té nước hoặc Tết té nước.

Trước đây Bun Huột Nặm thường được tổ chức cùng Tết nguyên đán của người Kinh. Tới năm 2015 Tết té nước mới được phục dựng lại để tổ chức vào ngày 15-16 tháng 4 hàng năm, thời điểm Tết truyền thống của người Lào. Lễ hội có ý nghĩa tống tiễn mùa khô, tẩy rửa những điều không may mắn trong năm cũ cho bản làng. 

Ngoài ra, Tết té nước còn là dịp cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, bản làng bình yên, mọi người dồi dào sức khỏe, gặp nhiều may mắn trong năm tiếp theo.

Tết té nước có phần lễ và phần hội. Phần lễ được bắt đầu với các hoạt động chính là cúng bản, cúng tổ tiên, ông bà bày tỏ lòng biết ơn đối với tổ tiên và thần linh. Phần lễ khấn này thường được giao cho bà mo, già làng, trưởng bản và người uy tín cùng đội nghi lễ sẽ cầu khấn, vẩy nước thơm và buộc chỉ cổ tay cho mọi người để cầu may, chúc phúc cho một năm mới bình an. 

Phần hội sẽ diễn ra những hoạt động bắt nguồn từ cuộc sống lao động sản xuất, chinh phục tự nhiên, chống thiên tai địch họa, bảo vệ mùa màng, bảo vệ cuộc sống yên vui, hạnh phúc của cộng đồng. 

Đặc biệt là hoạt động nghi thức xin nước (‘só nặm phạ phốn’) và mọi người trong làng té nước suối lên người nhau để cầu mong thời tiết diễn biến trong năm mới thuận lợi. Hoạt động này mang ý nghĩa gột sạch những điềm xấu, đón chào năm mới may mắn hơn. Vì thế, ai càng bị ướt, càng được xem là sẽ gặp vận may lớn.

Lễ hội không chỉ có ý nghĩa hình thành bản sắc văn hóa dân tộc mà còn là dịp gia đình, thôn bản đoàn tụ, cùng tham gia những trò chơi, những điệu dân vũ truyền thống trong không gian văn hóa bản địa.

Bun Huột Nặm đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia vào ngày 11/09/2017, di sản thứ sáu của tỉnh Điện Biên. 

Tết té nước mang đậm màu sắc truyền thống với triết lý nhân sinh đã được phục dựng và phát triển tại một cộng đồng dân tộc Lào ở tỉnh Điện Biên. Bên cạnh việc góp phần gìn giữ truyền thống văn hóa, đây cũng là cơ sở hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng tại địa phương.