Người dân Mexico thiếu nước, còn công ty đồ uống dùng hàng tỷ lít

Xe tải chở nước đậu tại một khu cách nhà của Rocio Vega Morales, một phụ nữ sống tại Monterrey, 10 phút đi bộ lên dốc, tối đa là 15 phút. Cô không biết lúc nào xe sẽ mang nước đến cho cô và bốn đứa con tắm, rửa bát và xả toilet. Có thể là khi cô đang làm việc, hoặc có khi lại vào nửa đêm.

Hạn hán ở Bắc Mexico đồng nghĩa với việc các vòi nước ở Monterrey cạn kiệt, vì vậy các xe chở nước chủ yếu do chính quyền thành phố điều hành, là cách duy nhất để đưa nước tới các hộ gia đình và cơ sở kinh doanh.

Khi những người dân không đủ tiền mua nước đóng chai đang phải uống nước lợ từ các xe tải, sự tức giận của người dân ngày càng tăng bởi các công ty nước giải khát có nhà máy đóng chai ở đây, bao gồm Coca Cola và Heineken, vẫn đang hút hàng tỷ lít nước từ các hồ chứa công cộng.

Một số công ty sản xuất bia và nước giải khát có nhà máy tại thành phố, và những công ty này sử dụng tổng cộng gần 90 tỷ lít mỗi năm, và hơn một nửa trong số đó - gần 50 tỷ lít một năm (hoặc 50 triệu mét khối) - là nước từ các hồ chứa công cộng.

Vega Morales sống trong một khu thu nhập thấp ở Monterrey, một trong những thành phố lớn nhất của Mexico, tại bang Nuevo León, có dân số hơn 5 triệu người. Hơn một tháng nay các gia đình không có nước sinh hoạt.

Hầu hết xe tải không chở nước uống - đôi khi nước có màu nâu hoặc có côn trùng trong đó. Vega Morales có hai xô 20 lít để đổ đầy hàng ngày và sử dụng hầu hết trong phòng tắm. "Tôi không muốn ta phải tới độ không thể xả nước trong nhà vệ sinh. Khi ấy tôi sẽ bắt đầu thấy thực sự tồi tệ", cô nói. "Bọn trẻ thì không hiểu, trong khi đó là điều bất công nhất đối với chúng."

Mùa hè này thật khó khăn đối với hộ dân: họ phải mua nước uống ở các cửa hàng, và giá cả đã tăng gấp ba lần trong hai tháng qua. Monterrey đang phải đối mặt với một "cuộc khủng hoảng vệ sinh" khi những người không đủ tiền mua nước đóng chai phải uống nước không sạch từ các xe tải chở nước.

Mexico đang đối mặt với cuộc khủng hoảng nước tồi tệ nhất trong 30 năm, khi các hồ chứa phục vụ khoảng 23 triệu người bị cạn kiệt. Khủng hoảng khí hậu đã khiến mùa hè liên tục nóng hơn và hình thái thời tiết La Niña năm nay đã hình thành điều kiện hoàn hảo cho đợt hạn hán nghiêm trọng.

Một số thành phố hiện đã đạt đến "ngày số không" - thời điểm khan hiếm nước nghiêm trọng khi nguồn cung cấp cạn kiệt.

Hơn một nửa Mexico đang bị hạn hán và cơ quan cấp nước quốc gia Conagua đã ban bố tình trạng khẩn cấp ở 4 bang phía Bắc. Những bức ảnh do Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) chụp hồ chứa Cerro Prieto ở Nuevo León từ vũ trụ đặt cạnh nhau cho thấy màu xanh lam đậm vào năm 2015 và những gì trông giống như sa mạc vào mùa hè này, như thể hồ chứa chưa từng tồn tại.

Nhưng hạn hán vẫn chưa ngăn cản việc dùng nước của các công ty, bao gồm Coca-Cola và Heineken tiếp tục khai thác nước ngầm từ các giếng tư nhân cho dây chuyền sản xuất.

Vào ngày 18/7, Tổng thống Mexico, Andrés Manuel López Obrador, đã yêu cầu các công ty đồ uống ngừng sản xuất và cung cấp nước cho công chúng. Heineken cho biết công ty sẽ phân bổ 20% nguồn cung của mình cho dân chúng, còn Coca-Cola đã mời người dân đến lấy nước miễn phí từ nhà máy sản xuất nước khoáng Topo-Chico của mình, nhưng nơi đó quá xa đối với hầu hết mọi người.

Trong những tuần gần đây, các nhà hoạt động xã hội đã phổ biến cụm từ: "No es sequía, es saqueo" ("Không phải là hạn hán mà là cướp bóc").

Jaime Noyola, giám đốc của Liên minh những người sử dụng dịch vụ công, cho biết tổ chức của ông đã dự đoán được cuộc khủng hoảng từ cách đây 4 tháng. Nhóm công ích thường xuyên biểu tình bên ngoài các tòa nhà chính phủ. Họ cáo buộc rằng các nhà lãnh đạo địa phương, bao gồm cả Thống đốc bang Nuevo León, Samuel García, đang trực tiếp thu lợi từ việc các công ty đồ uống sử dụng nước.

"Từ hành vi của các công ty, chúng tôi không thấy điều gì sẽ khiến họ tự từ bỏ [nước]," Noyola nói. "Và về phía chính quyền địa phương và tiểu bang đang có một cuộc khủng hoảng vô lý, và họ đổ lỗi cho tất cả mọi người, trừ chính họ."

Liên minh đang kêu gọi cách chức giám đốc cấp nước và thoát nước của Monterrey, Juan Ignacio Barragán do xung đột lợi ích. Gia đình của Barragán - một trong những người giàu có nhất Mexico - đã thành lập Arca Continental, một trong những nhà đóng chai của Coca-Cola.

Trong một tuyên bố chung, Arca Continental và Coca-Cola nhấn mạnh rằng ngành công nghiệp của Monterrey chỉ tiêu thụ 4% lượng nước công cộng ở bang Nuevo León. Tuy nhiên, điều này không tính đến các giếng tư nhân.

Mặc dù một nhóm các công ty đồ uống, bao gồm Arca Continental và Coca-Cola, đã cùng cam kết từ bỏ 28% lượng nước mà họ sử dụng trong khi hạn hán vẫn tiếp diễn, các công ty không đề cập đến việc giảm giá nước uống thiết yếu họ đang bán.

"Bạn định giá nước như thế nào? Đó là quyền con người", Noyola nói. "Nhưng những công ty này, cụ thể là Coca-Cola, bán nước đóng chai làm nguồn nước uống duy nhất đã khiến sản phẩm của họ trở nên bắt buộc. Bây giờ nước đắt gần bằng xăng ".

Mexico là quốc gia tiêu thụ nước đóng chai bình quân đầu người lớn nhất thế giới. Noyola cho biết thêm: "Ngay cả khi họ ngừng sản xuất, họ vẫn bán sản phẩm của mình trong khi mọi người đang phải chịu đựng và các bệnh nhiễm trùng đang lây lan [từ những người uống nước từ xe tải chở nước]".

Cuộc khủng hoảng nước đã gây ra các cuộc biểu tình và bạo lực theo các giai cấp, vì các khu vực giàu có hơn được cấp hạn ngạch nước cao hơn và vẫn có nước máy đến 12 giờ một ngày.

Ngày 16/7, cư dân của hai vùng ngoại ô nghèo khó của Monterrey được biết rằng một phần nước còn lại từ một hồ chứa gần đó sẽ được chuyển đến thành phố. Để đáp trả, họ chặn một đường cao tốc với hàng rào ô tô, lốp xe, đá và cành cây, khiến giao thông bị đình trệ trong hai ngày. Sau đó, họ đốt các đường ống nước.

Noyola nói: "Tôi sẽ không ngạc nhiên nếu mọi người tụ tập lại với nhau và bắt đầu chiếm đoạt các xe tải chở nước".

Còn Vega Morales kết luận: "Nếu tình hình xấu đi, tôi không biết chúng ta sẽ sống trong tình trạng này như thế nào cho đến tháng 9".