Thành phố Nam Phi cận kề ngày vòi nước ngừng chảy

Mỗi ngày, Morris Malambile, cư dân 49 tuổi ở thị trấn Kwanobuhle nghèo khó của Nam Phi, chất đầy các thùng nhựa rỗng lên chiếc xe cút kít và đẩy chúng đến vòi nước công cộng gần nhất.

Con đường gập ghềnh chạy giữa khu dân cư tồi tàn, đông đúc khiến cho việc giữ thăng bằng 70 lít nước trên xe là một nỗi khổ cực.

“Nhà dường như ở rất xa khi bạn phải đẩy 70 lít nước trên một chiếc xe cút kít”, ông Malambile nói.

Vào tháng 3, nước đã cạn kiệt ở nhiều khu vực của thị trấn Kwanobuhle. Kể từ đó, hàng nghìn cư dân đã phải dựa vào một vòi nước chung duy nhất để có nước sạch sinh hoạt.

Thị trấn này cũng chỉ là một trong những khu vực thuộc vịnh Nelson Mandela, thành phố Gqeberha phụ thuộc vào một hệ thống gồm bốn con đập đang dần cạn nước, theo CNN.

Tuyệt vọng

Tuần trước, một con đập đã ngừng hoạt động do mực nước giảm xuống quá thấp, không đủ để máy bơm hoạt động. Đường ống của hệ thống chỉ có thể hút bùn. Những con đập khác cũng sẽ trơ đáy trong vài ngày nữa.

Phần lớn thành phố Gqeberha đang đếm ngược đến “Day Zero”, ngày tất cả các vòi nước ngừng chảy. Người dân ước tính chỉ còn khoảng hai tuần, trừ phi các nhà chức trách có hành động kịp thời.

Khu vực Eastern Cape của Nam Phi đang phải hứng chịu một đợt hạn hán nghiêm trọng kéo dài từ năm 2015 đến năm 2020. Thảm họa này đã tàn phá nền kinh tế địa phương, đặc biệt là lĩnh vực nông nghiệp. Đợt hạn hán chỉ tạm ngừng một thời gian ngắn rồi quay trở lại vào cuối năm 2021.

Giống như rất nhiều cuộc khủng hoảng tài nguyên thiên nhiên khác trên thế giới, tình trạng thiếu nước nghiêm trọng ở đây là hậu quả của năng lực quản lý yếu kém và biến đổi khí hậu do chính con người gây ra.

Nghiêm trọng nhất chính là toàn bộ hệ thống nước của thành phố có hàng nghìn điểm rò rỉ. Điều này có nghĩa rất nhiều nước đã bị phí phạm. Khả năng bảo trì máy móc yếu kém tại các con đập càng khiến tình hình trầm trọng hơn.

Ông Molambile sống cùng chị gái và bốn người cháu. Ba tháng qua, ông không còn lựa chọn nào khác ngoài việc hàng ngày đẩy xe cút kít qua thị trấn để lấy nước. Nếu không đi, ông và gia đình sẽ không có nước uống.

“Những người không sống ở đây sẽ không bao giờ hiểu được việc mỗi khi thức dậy, thứ đầu tiên xuất hiện trong tâm trí là nước”, ông Malambile nói. Gia đình ông có đủ thùng chứa 150 lít nước, nhưng mỗi ngày ông chỉ có thể lấy một nửa.

“Ngày mai gia đình sẽ hết nước, tôi chắc chắn phải đi lấy thêm. Đây là việc của tôi mỗi ngày, rất mệt mỏi”, ông chia sẻ với CNN.

Mòn mỏi chờ trời mưa

Nếu mọi thứ tiếp tục diễn ra như hiện tại, khoảng 40% thành phố Gqeberha sẽ không có nước sinh hoạt. Khả năng xuất hiện những cơn mưa tiếp tế cho các hồ chứa ở đây gần như bằng không.

Eastern Cape phụ thuộc vào các cơn áp thấp mang không khí lạnh di chuyển chậm, gây mưa trên 50 mm trong vòng 24 giờ và kéo theo nhiều ngày ẩm ướt. Vấn đề là, những cơn mưa đó chưa đến.

Tình hình những tháng tiếp theo cũng không mấy khả quan. Theo Cơ quan Thời tiết Nam Phi, nước này sẽ có lượng mưa dưới mức trung bình trong những mùa tới.

Đây không phải là xu hướng mới. Trong gần một thập kỷ, lưu vực các con sông cung cấp nước cho các đập tại vịnh Nelson Mandela đã nhận được lượng mưa dưới mức trung bình.

Mực nước giảm sâu đến mức bốn con đập chỉ có thể hoạt động khoảng 12% công suất bình thường. Theo các quan chức thành phố, chỉ có khoảng 2% nguồn cung cấp nước còn lại là có thể sử dụng được.

Với người dân ở đây, cuộc khủng hoảng nước năm 2018 tại Cape Town như mới xảy ra ngày hôm qua. Hạn hán nghiêm trọng cũng như các vấn đề quản lý yếu kém trước đó đã khiến người dân thủ đô gặp rất nhiều khó khăn với nước sạch. Các gia đình sẽ phải xếp hàng để được phân phối 50 lít mỗi ngày vì lo sợ ngày Day Zero sẽ đến.

Cuối cùng, thảm họa đó không xảy ra nhưng cũng ở mức tiệm cận. Kiểm soát nghiêm ngặt việc phân phối nước cho phép Cape Town giảm một nửa lượng nước sử dụng và ngăn chặn điều tồi tệ nhất xảy ra.

Trước điều kiện thời tiết khắc nghiệt, các quan chức của vịnh Nelson Mandela rất lo lắng về ngày Day Zero. Thành phố đang yêu cầu người dân giảm đáng kể việc sử dụng nước.

“Chúng tôi không có lựa chọn nào khác. Mặc dù rất khó để theo dõi mức độ sử dụng của mỗi người, chúng tôi hy vọng sẽ truyền tải được thông điệp rằng việc giảm mức tiêu thụ xuống còn 50 lít nước mỗi người mỗi ngày là rất quan trọng”, Joseph Tsatsire, giám đốc phân phối nước của thành phố, nói với CNN.

Một số khu vực của thành phố có thể sẽ không bao giờ cảm nhận toàn bộ tác động của việc thiếu nước trầm trọng. Tuy nhiên, các can thiệp khác nhau đang được thực hiện để hỗ trợ cư dân tại “vùng đỏ”, nơi chắc chắn sẽ cạn kiệt nước.

Giải pháp tại hộ gia đình

Đầu tháng 6, chính phủ Nam Phi đã gửi một phái đoàn cấp cao đến vịnh Nelson Mandela. Các chuyên gia sẽ chịu trách nhiệm xử lý cuộc khủng hoảng và thực hiện các chiến lược khẩn cấp để kéo dài nguồn cung nước cuối cùng của thành phố.

Việc trọng tâm cần thực hiện ngay chính là phát hiện và sửa chữa các vị trí rò rỉ. Các kế hoạch trích xuất lượng nước ngầm cũng đang được tiến hành khẩn trương. Nhưng điều đó là không đủ để đối phó một vấn đề sẽ trầm trọng thêm khi Trái Đất ngày càng ấm lên.

Nam Phi vốn là nơi dễ xảy ra hạn hán, nhưng tình trạng hạn hán kéo dài nhiều năm đang xảy ra thường xuyên hơn. Người dân ở Kwanobuhle đang cảm thấy lo lắng về tương lai, tự hỏi khi nào cuộc khủng hoảng sẽ kết thúc.

Ở Kwanobuhle, nhà ở công cộng được dành cho những người ít hoặc không có thu nhập. Tình trạng thất nghiệp tăng cao và tội phạm gia tăng. Đường phố chật cứng người dân hối hả kiếm tiền.

Ngay phía bên kia là Kamma Heights, một vùng ngoại ô nằm trên một ngọn đồi tuyệt đẹp. Một số cư dân ở đây đủ giàu có để đảm bảo nguồn cung nước dự phòng.

Ông Rhett Saayman thở phào mỗi khi trời mưa và nghe thấy tiếng nước chảy vào các bể chứa xung quanh nhà. Kế hoạch tiết kiệm tiền nước trong thời gian dài hóa ra là một khoản đầu tư vô giá nhằm đảm bảo nguồn cung nước cho gia đình ông.

“Thỉnh thoảng chúng tôi vẫn sử dụng nước máy khi không có đủ mưa. Lần cuối cùng chúng tôi sử dụng nước máy là vào tháng 2. Kể từ đó chúng tôi có đủ nước mưa để sinh hoạt”, ông nói.

Chứng kiến cảnh tượng diễn ra xung quanh thành phố, ông Saayman cảm thấy nhẹ nhõm khi biết rằng gia đình mình đủ nước để sinh hoạt hàng ngày.

“Khoản đầu tư của chúng tôi đang được đền đáp”, ông Saayman khẳng định.

Cư dân ở nhiều nơi trong vịnh đang được yêu cầu giảm mức tiêu thụ nước để phục vụ cho các khu vực cần thiết nhất. Điều này có nghĩa, người dân ở những khu giàu có hơn, trong đó có Kamma Heights, sẽ bị cắt giảm nước đáng kể và phải xếp hàng lấy nước ở những vòi công cộng như người dân Kwanobuhle.

Các cơ quan thời tiết địa phương rất lo ngại về những tháng tới. Một số người cảnh báo rằng các vấn đề đã bị bỏ qua quá lâu, khiến việc khắc phục là không thể.

“Chúng tôi đã cảnh báo các quan chức thành phố trong nhiều năm. Nhưng bây giờ việc đổ lỗi cho ai không quan trọng nữa. Điều mấu chốt là chúng tôi đang gặp khủng hoảng và không có giải quyết”, Garth Sampson, phát ngôn viên của Cơ quan Thời tiết Nam Phi ở Vịnh Nelson Mandela, nói với CNN.

Các vùng chứa nước của vịnh Nelson Mandela cần khoảng 50 mm mưa trong khoảng thời gian 24 giờ để có bất kỳ tác động đáng kể nào đến mực nước đập.

“Nhìn vào số liệu thống kê, nhiều khả năng nơi đây sẽ có mưa vào tháng 8. Nếu trước tháng 9 không mưa nhiều thì phải đến khoảng tháng 3 năm sau mới có lượng mưa như trên. Điều này rất đáng lo ngại”, ông Sampson nói.