Nước với bộ đội Trường Sơn

Trong các cuộc chiến tranh, chuẩn bị hậu cần đầy đủ, từ đồ ăn, đồ uống tới quân trang, luôn là điều kiện tiên quyết để giành chiến thắng. Vũ khí, đồ ăn có thể đem theo, nhưng nước chủ yếu phải dựa vào nguồn tại chỗ.

Với Quân đội Nhân dân Việt Nam, trong kháng chiến chống Pháp, cái “bình toong” (bidon) chưa thông dụng, người lính thường phải sáng tác đủ các dụng cụ để đem nước theo khi chiến đấu, như túi nilon, ống tre, bao da, gùi sơn kín… Sang thời chống Mỹ, trang bị của bộ đội đã có chiếc “bình toong” nhưng cũng chỉ chứa được một lít nước. Trong hành quân đường dài chắc chắn nó không đủ phục vụ nhu cầu uống của người lính, chưa nói tới những nhu cầu khác như tắm rửa, nấu nướng, giặt giũ.

Do đó, những người lính luôn được truyền lại các kinh nghiệm để tiết kiệm nước, không dùng nhanh hết nước trong bidon. Vì chỉ cần qua vài cuộc hành quân, vượt những sườn núi khô cằn, người lính sẽ hiểu giọt nước quý giá thế nào.

Trong hồi ký “Miền sóng vỗ”, Phó Đô đốc Hải quân Mai Xuân Vĩnh, khi còn là cán bộ bộ binh ở Tiểu đoàn 436, Trung đoàn 101, tách từ Đại đoàn 325 đi làm nhiệm vụ độc lập tại Lào, viết: “Hành quân trên chiến trường Lào và Campuchia hầu hết là đi đường trong rừng, chủ yếu là rừng thưa có nhiều cây dầu rái và ụ mối. Mùa khô nắng nóng cháy cỏ cây, có khi đi cả ngày không hề gặp một khe suối nào còn nước. Mùa mưa anh em phải vượt suối vượt khe, nước chảy xiết. Hành quân từ Vơn Xai đến Xiêm Pạng gặp hôm trời nóng như nung, từ sáng sớm đến chiều tối vẫn không tìm đâu ra một ít nước để nấu cơm. Bộ đội khát nước quá, nhiều người khi gần đến đích đã lả đi. Người tới trước gặp suối phải quay lại tiếp nước cho người đi sau”.

Trong cuốn hồi ức “Chiến sĩ trinh sát”, tác giả Từ Văn Chiến, nguyên Tiểu đội trưởng tiểu đội trinh sát, Đại đội trinh sát thuộc Sư đoàn 2, quân giải phóng miền Nam, đã kể lại về nỗi cực nhọc khi hành quân trên đường thiếu nước. Cảm giác của người lính sau những ngày khát khô cổ họng, bỗng gặp nước, thật không hạnh phúc nào bằng: “Tôi nghe như có tiếng nước róc rách, mừng rơn, sờ tay xuống đất đá cỏ cây lổn nhổn, ẩm ướt. Nhấc một hòn đá ra tạo thành cái vuông có nước đọng lại, tôi khum hai bàn tay vục uống mấy ngụm, tuy có ngang một chút nhưng mát cổ họng, mát tận ruột, nhẹ cả người, mệt mỏi gần như biến hết”.

Thượng tướng Đặng Vũ Hiệp trong hồi ký “Ký ức Tây Nguyên” cũng kể về những gian nan, vất vả của người lính chiến Trung đoàn 33, khi bước vào trận Pleime tháng 10/1965: “Tôi còn nhớ Chính trị viên phó Đại đội 1 nắm được bốn chiến sĩ khi về đến Sở chỉ huy Trung đoàn giơ hai tay nói: “Trận địa đã biến thành sa mạc rồi!”.

“Anh ta nào có biết, trong khi đó cán bộ, chiến sĩ Tiểu đội 9 Trung đội 3 thuộc Đại đội 1 vẫn kiên cường dựa chắc vào công sự hàm ếch trong những bụi cây mắc cỡ kín đáo chịu đói, chịu khát. Anh em phải dùng nước tiểu của nhau uống lấy sức chờ địch đến gần 20, 25 mét mới nổ súng diệt hàng chục tên”.

Đại úy Lê Ngọc Túc, nguyên cán bộ Viện Kỹ thuật, Cục Xăng dầu, Tổng Cục Hậu cần, người thường xuyên theo các tuyến đường ống xăng dầu dọc dãy Trường Sơn cũng cho biết, trên con đường nghìn dặm của bộ đội đường ống, nước là thứ quan trọng nhất. Vì ăn có thể thiếu, hết lương thực còn có thể tìm được củ, quả, thậm chí cây rừng để ăn chống đói. Nhưng nước luôn phải đủ, vì không được cung cấp đủ nước, bộ đội sẽ kiệt sức. 

Ông kể: “Mùa nắng, một tuần hay nửa tháng bộ đội mới được “tắm khô” một lần. Người này dùng áo chà xát lên lưng người kia cho đã ngứa và bong hết ghét. Một lúc sau, chỉ cần phơi lưng ra nơi gió mạnh là sạch bong!

Chúng tôi vừa kì khô cho nhau, miệng vừa ca:

Áo anh rách... té tua

Quần dăm nơi buộc túm

Khác loài người cả tháng

Đỉnh Trường Sơn huy hoàng…

Cứ thế, dù gian khổ, nhưng cuộc đời người lính chúng tôi nụ cười luôn được nở như hoa phong lan tươi thắm nở đầy trên các thân cây cổ thụ giữa đại ngàn Trường Sơn”.

Trong khi đó, bộ đội ở chiến trường Tây Nguyên nhiều lần chứng kiến các vị trí đóng quân của lính Mỹ, chiều chiều có máy bay trực thăng chở nước tới phục vụ, có khi máy bay còn “bay treo” xả nước để binh lính tắm táp. Hoặc khi thu được chiến lợi phẩm từ lính Mỹ, bộ đội nhận thấy họ có những gói thuốc dùng để lọc nước suối, nước đọng từ hố… cho sạch rồi mới sử dụng.

Ông Lê Ngọc Túc kể lại hành trình lấy nước của bộ đội Trường Sơn, ở những trạm đóng quân trên sườn núi không gần con suối nào. 

“Khi đóng quân ở những vị trí không có nước, để có nước uống, chúng tôi đều phải thay nhau từ trên đỉnh Trường Sơn cao hơn cả cây số, xuống Đá Bàn, thuộc địa phận tỉnh Quảng Nam, để đi tìm nước. Có đến ba, bốn chỏm núi vây quanh lấy một thung lũng ở giữa. Ở đó có cây, cỏ thấp, xanh non tươi tốt trong khi chỗ khác cây úa vàng, nhìn là biết chỉ ở đây mới có nước. Chúng tôi đào khoét từng hố sâu 30-50 cm, và phải đào 15-20 hố mới gặp một vài hố có nước. Ban đầu nước chỉ rỉ ra từng giọt, tí tách. Chúng tôi dùng đá đánh dấu, năm, bảy hôm sau quay lại, có hố vẫn khô reng, nhưng có ‘giếng’ nước trong vắt tràn ra xa. Mỗi tiểu đội đều chuẩn bị 2-3 giếng, cách xa nhau tới 5-7 km. Nhờ những giếng này mà chúng tôi đủ cho nhu cầu tắm giặt tại giếng, sau đó múc vào bidon, ống tre… tải về nơi đóng quân để nấu nướng”.

Ngoài ra, những cơn mưa rào giữa đại ngàn Trường Sơn cũng thường xuyên cung cấp cho bộ đội lượng nước để sinh hoạt. Mỗi khi trời mưa, bộ đội dùng áo mưa, tăng bạt căng ra để hứng nước. Tuy nhiên nếu ở dưới tán rừng, thì trên lá cây có thể còn dính nhiều chất độc hóa học do không quân Mỹ rải, vì vậy, bộ đội phải bỏ đi những đợt nước đầu, phải chờ mưa một lúc mới lấy nước để dùng. Nước sạch sẽ được trữ vào ống tre, hoặc đào hố lót nilon, có nắp đậy để dự trữ, dùng dần.

Còn nếu địa bàn đóng quân gần suối thì quá tiện. Nhưng vào mùa mưa, dưới suối có nhiều loại lá cây có thể có độc như lá cây gỗ lim... Muốn lấy nước ăn, bộ đội phải để một người uống thử một ít trước, sau khoảng 30-40 phút, nếu không bị đau bụng hay khó chịu, mới để cả đơn vị dùng. 

Dọc tuyến đường ống xăng dầu xuyên dải Trường Sơn, những trạm bơm ở vị trí thấp, dễ tiếp cận nguồn nước, chỉ huy thường bố trí chị em nữ, nhờ đó, tuy chị em trong chiến tranh cũng chịu nhiều cực khổ, nhưng phần nào đỡ hơn cảnh thiếu nước của anh em ở tuyến trên cao.

“Bộ đội hành quân, đóng quân, lập trạm xuyên rừng, trên núi cao trên ngàn mét. Vậy mà duy trì được tuyến đường Hồ Chí Minh, gồm cả đường hành quân, đường xe tải chở hàng, cả đường ống xăng dầu suốt bao năm tháng, nghĩ lại về chuyện khắc phục cái ăn cái uống cho bộ đội, thật sự chúng tôi nghĩ bộ đội ta quả là ngoan cường biết bao. Phải trải qua bao hy sinh, bao xương máu mới có ngày toàn thắng”, ông Túc bùi ngùi nhớ lại.